عراق رۊوەرۊی "فریاگوزاری" بوود و شانەیل قەیران وەبی ستراتیژییەتن

شەفەق نیوز - بەغداد

قەیرانەیل لە عراق یەک لەدۊای یەک تیەن، لە ناوەین ئاستەنگەیل ئەمنی و سیاسی و رخبارییەیل هەرێمایەتی و کارەساتە سروشتییەیل، کە دامەزراوەیل دەوڵەت خەنە وەرانوەر ئاستەنگەیل دووپاتەوبۊ پەیوەندیدار وە خێرایی وەڵامداین و توانایان لەبان پاراستن هاووڵاتییەیل و زامنکردن وەردەوامبۊن خزمەتگوزارییەیل.

 لە وەختیگ حکومەت پەنا دەێدە دروسکردن شانەیل ئەرا قەیرانەیل و وازکردن ژوورەیل ئۆپەراسیۆن و مەڵوەنەیل مەیدانی ئەرا کۆنترۆڵکردن لیکەفتەیل، وەلێ ئامادەبۊن ئی ئامرازەیلە و توانایان لەبان وەڕێوەبردن فریاگوزاری وەپەی پلانەیل وەرین، لە جیای تەنیا جۊلە دۊای رۊداینیان، جی پرسیارە.

 ئەو قەیرانەیلە کە وڵاتەگە رۊوەرۊیان بوود هەمەڕەنگن لە ناوەین لیکەفتەیل ململانێیە هەرێمایەتییەیل، تا رەسێدە لافاوەیل و تاڤگەیل ئاو کە دایە ناو ناوچەیلیگ لە هەرێم کوردستان و پارێزگایەیل ترەک، بیجگە لە قەیرانەیل هشکەساڵی و ئاوارەبۊن و رۊداوە گەورەیل کە عراق لە ماوەی ساڵەیل گوزەشتە وەخوەیان دینە.

نەوین رێککەفتن سیاسی

 لەی چوارچیوە، شارەزای ستراتیژی، ئەحمەد شەریفی، دۊنێد کە دروسکردن شانەیل قەیران نۊنەرایەتی ئامرازیگ کەێد کە لە دەوڵەتە دیموکراسییەیل وەکار تیەێد ئەرا رۊوەرۊبۊن ئاستەنگە ئەمنی و سەربازی و ئابوورییەیل، بیجگە لە کارەساتە سروشتییەیل، وەلێ دووپات کەێد کە سەرکەفتنی پەیوەندیدارە وە بۊین سیاسەتەیل باڵای یەکگرتگ ئەرا دەوڵەت و رێککەفتنیگ سیاسی لەباوەت وەڕێوەبردن دۆسیە ستراتیژییەیل.

 شەریفی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە عراق هەوەجەی وە خاڵیگ پشتپێبەستن سیاسی هەس کە هێزەیل و قەوارە بەشدارەیلە لە وەڕێوەبردن دەوڵەت لەبانی رێک بکەفن، کە یەیش بۊسە هووکار جیاوازی بەرنامە و دید و ئاراستەیل لە مامەڵەکردن وەرد قەیرانەیلە، وە تایوەت ئەو هەرێمایەتییەیلە لەلیان.

 نموونە وە گرژی ناوەین وڵاتەیل یەکگرتگ و ئیران تیارێد، کە عراق خستەسە وەرانوەر هەڵوێستەیل جیاوازیگ لەناوی سیستەم سیاسییەگە؛ چۊنکە هێزەیلیگ وە وەسف هاوپەیمانیگ ستراتیژی نووڕنە واشنتۆن، لە وەختیگ لایەنەیلیگ ترەک وەسف هێز داگیرکەری کەن و داوای رۊوەرۊبۊنی کەن، بەڵکم بڕیگیان لە سەرچەوەیل دەوڵەت پاڵپشتی ئەو لایەنەیلە کەن کە وە "وەرگری" ناسریانە.

 زیای کەێد کە ئی دژوەیەکبۊنە تەنیا رەنگ نیەێدە بان هەڵوێستە سیاسییەیل، بەڵکم دریژەو بوود ئەرا ئاست کارکردن شانەیل قەیرانیش، و دید و ئاراستەیلیان جیاواز بوود، وە شیوەیگ کە ریگری لە توانایان کەێد لەبان پیشکەشکردن وەڵامدانیگ یەکگرتگ و قەناعەتپیکەر ئەرا رای گشتی.

جۊلەی دیپلۆماسی

شەریفی سەردان سەرۆک وەزیرەیل عەلی زەیدی ئەرا تاران، جمعەی گوزەشتە، خەێدە ناو نموونەیل لەبان ئاڵووزییەیل وەڕێوەبردن قەیرانە هەرێمایەتییەیل، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە جۊلە لە دۆسیەیگ وەی قەوارە چەسپیاگ بۊ بخریاێدە بان بنەمای راسپاردنیگ سیاسی و جەماوەری و دیدیگ یەکگرتگ کە هەڵوێست عراق ئەرا لایەن ئیرانی بوەێد.

 زەیدی سەردانیگ راگەیاننەکریاگ ئەرا پایتەخت ئیرانی جیوەجی کردۊد کە ئەرا چەن سەعاتیگ دریژەو بۊ، و سەرۆک دەسەی حەشد شەعبی فالح فەیاز وەردی بۊ، لە وەختیگ سەرچەوەیگ ئاگادار ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، دووشەممە، خەوەر دا کە پیشنیاریگ لە سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ هەڵگردۊد ئەرا دواییهاوردن جەنگ ناوەین واشنتۆن و تاران کە لە 28 شوبات/ فێبرایەر 2026 هەڵسیا.

 شەریفی باوەڕ دیرێد کە نادیاری هەڵوێست سیاسی یەکگرتگ رەنگ دەێدە بان ئاست دڵنیابۊن جەماوەری وەرەو جۊلە حکومییەیل، وە دیاریکردن ئەوە کە وەڕێوەبردن ئەو رخبارییەیلە کە شایەد عراق رۊوەرۊیان بوود، کە ئەگەرەیل ئامانجگردن دامەزراوە ناوەکییە ئیرانییەیل لە ناویانە، هەوەجە وە هەڵوێستیگ نیشتمانی هاوبەش و پلانیگ ئاشکرا دیرێد ئەرا رەفتارکردن وەرد لیکەفتە شایەتکریایەیل.

ئامادەبۊن دامەزراوەیی

و وەڕێوەبردن قەیرانەیل تەنیا لەبان دۆسیە سیاسی و ئەمنییەیل سنووردار نییە، بەڵکم کارەساتە سروشتی و تەندروسی و ژینگەییەیل لەخوەی گرێد، وەرد ئەو ئەرکەیلە کە لەبان دامەزراوە حکومییەیل زاڵیەو کەن لە پاراستن گیانەیل و سامانەیل و زامنکردن وەردەوامبۊن خزمەتگوزارییەیل.

 لەی چوارچیوە، وەڕێوەبەر بەش پەیوەندییەیل و راگەیانن لە کۆمسیۆن باڵای مافەیل مرۆڤ لە عراق، سەرمەد سەعید بەدری، دووپات کەێد کە رەفتارکردن وەرد کارەسات و قەیرانەیل وە شیوەیگ راسەوخۆ پەیوەندیدارە وە مافەیل مرۆڤەو، و لە نوایان ماف ژیان و مافە ئابووری و کۆمەڵایەتییەیلە، کە یەیش کەێدەو کە ئامادەبۊن ئەڕایان وەرپرسیاریەتییگ بنەڕەتی بوود ئەرا دەوڵەت وە گشت دامەزراوەیلیەو.

 بەدری ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە پلانەیل فریاگوزاری نییەتۊەنرێد لە ماوەی چەن رووژیگ یا وەرد رۊداین قەیرانەگە ئامادە بکریەن، بەڵکم هەوەجە وە چەن ساڵیگ لە پلانڕیژی دیرن، و کار لیژنە پسپۆڕەیل و تیمە مەشقپیکریاگەیلە، کە تیمە خوەیبەخشەیل لە ناویانە.

دیاری کەێد دەێد کە کۆمسیۆنەگە ئەندامە لە کۆمسیۆن نیشتمانی ئەرا کارەساتەیل و قەیرانەیل کە وەزارەت ناوخۆ سەرۆکایەتیی کەێد، و کار کەێد لەبان مەشقپیکردن تیمەیلی و بەشداریکردن لە وەڵامدان، لە شان رۆڵ چەودیاریکردن و بەڵگەدارکردن پێشێلکاری و نووڕینەیل.

 بەدری زنجیرەی ئەو قەیرانەیلە وەهۊر تیارێدەو کە عراق وەپیان رەد بۊە، لە دەسکردن وە ئاستەنگە ئەمنییەیلە کە دۊای ساڵ 2003 هاتن، و رەدبۊن وە شەپۆلەیل ئاوارەبۊن و قەیران پەتای کۆرۆنا، تا رەسێدە کارەساتە کەشوهەواییەیل و هشکەساڵی و لافاوەیل، وە دیاریکردن ئەوە کە شوینەوارەیل ئی رۊداوەیلە تەنیا لەبان زیانە گیانییەیل نین، بەڵکم دریژەو بوون ئەرا سامانە گشتی و تایبەتەیل و مافە بنەڕەتییەیل ئەرا هاووڵاتییەیل.

کارەساتەیل مەیدانی

 ئەو لافاوەیلە کە شار هەولێر پایتەخت هەرێم کوردستان وەخوەیان دین، لە شەممەی گوزەشتە، نموونەیگ نوو بۊن لەبان قەوارەی ئەو ئاستەنگەیلە کە کارەساتە سروشتییەیل فەرزی کەن، دۊای ئەوەگ ئاوەیل گەڕەکە نیشتەجیبۊنەیل و شەقامە سەرەکییەیلە داپووشین، و بۊنە هووکار پەککەفتن جۊلەی هاتوچو و رەسانن زیانەیل ماددی.

 لافاوەیل، بۊنە هووکار گیانلەدەسداین لای کەم دوو کەس، لە وەختیگ تیمەیل وەرگری شارستانی و پۆلیس و شارەوانییەیل تۊنستن فرەتر لە 300 کەس دەر بکەن کە ئاو دەورەیان داۊد لەناو ماڵ و ماشینەیلیان و لەبان بانەیل بینایەیل.

بەدری وتیش دەێد کە ئی کارەساتەیلە هەوەجە وە هەماهەنگییگ فراوان دیرن لە ناوەین دامەزراوە ئەمنی و خزمەتگوزارییەیل و سوپا و حەشد شەعبی و تیمە خوەیبەخشەیل و حکومەتە ناوخۆییەیل، وەلێ پرسیاریگ خەێدە وەرانوەر رادەی تەواوکاربۊن ئی تەقەلایلە و توانایان لەبان رەدکردن چارەسەر وەختانە وەرەو بونیادنان سیستەمیگ وەردەوام ئەرا ئامادەبۊن و ریگریکردن.

 لە چوارچیوەی وەڵامدان مەیدانی، مەڵوەن نیشتمانی ئەرا وەڕێوەبردن قەیرانەیل و کارەساتەیل لە وەزارەت ناوخۆی عراقی لە بەیاننامەیگ، رووژ یەکشەممە، وازکردن بارەگایگ کۆنترۆڵکار ئەرای لە قەزای دووزخورماتوو لە خوەرهەڵات پارێزگای سەڵاحەدین راگەیان، لە جیوەجیکردن رێنماییەیل وەزیر ناوخۆ یاسر مالیکی، دۊای ئەوەگ ری دەورگردەگە لە خزمەت دەرچگ وە هووکار لافاوەیل و ئاڵشتکارییە تونەیل لە کەشوهەوا.

 بەدری دووپات کەێد لەبان هەوەجەبۊن ئەوەگ هەر پارێزگایگ شانەیگ قەیران پسپۆڕ و ئامادە ئەرا دەسوەردان لە وەخت فریاگوزاری بیاشتۊد، وەرد مەشقپیکردن تیم وەزارەت و دامەزراوەیل لەبان جیوەجیکردن ئەرکەیلیان، و سنووردارنەکردن وەرپرسیارییەتییەگە لە وەزارەت تەندروسی یا وەرگری شارستانی یا لایەنیگ تەنیا.

 دیاری کەێد کە ئامادەبۊنەگە بایەسە دابینکردن تیمەیل فریاگوزاری خێرا و ستافە تەندروسییە مەشقپیکریاگەیل و کەرەستە پزیشکییەیل و ئامرازەیل فریاگوزاری لەخوەی بگرێد، بیجگە لە دانان جیەوگرەیل ئەرا رۊوەرۊبۊن ئەگەرەیل ئاوارەبۊن و کووچکردن و پەککەفتن خزمەتگوزارییەیل، و مسۆگەرکردن بەڵگەنامە و دۆکۆمێنت و زانیارییە گرنگەیل و سامانە گشتی و تایبەتەیل.

 لە شان کارەساتە سروشتییەیل، گرژییە هەرێمایەتییەیل ئاستەنگیگ لە جۊریگ ترەک فەرز کەن، کە خوەی دۊنەێد لە ئەگەرەیل وەرکەفتن عراق وە لبکەفتەیل رۊداویگ ناوەکی یا تیشکدەر لە ئەگەر ئامانجگردن دامەزراوەیل ئیرانی، و ئەو رخبارییەیلە کە شایەد لەوەو پەیا بوون لە گواستنەوەی پیسکەرەیل لەڕی وا یا ئاو و خاکەو.

 بەدری ئۊشێد کە ئەگەرەیل فراوانەوبۊن ململانێیە هەرێمایەتییەیل و ئەو رخبارییە نائاساییەیل کە شایەد لەلیانەو پەیا بوون، کە رخبارییە ناوەکییەیل لە ناویانە، فەرز کەن لەبان دەوڵەت کە تەقەلایلی دوو ئەوەنە بکەێد و شارەزایی و توانایەیل هەوەجەدار دابین بکەێد، و مامەڵەنەکردن وەرد ئی سیناریۆیەیلە جۊر ئەوەگ وەرپرسیاریەتی لایەنیگ تەنیا بوون.

ئاسایش هاووڵاتی

 لە وەختیگ قەیرانەیل هەوەجە وە هەماهەنگی ئەمنی و سیاسی و مەیدانی دیرن، شوینەوارە بژێوی و مافییەیلیان مینێدە دیارترین پێوەر ئەرا پەیمانەکردن توانای دەوڵەت لەبان پاراستن هاووڵاتییەیلی، وە تایوەت وەختیگ ئاژاوەیل بوونە هووکار رخباری ئەرا دابینکردنەیل خوەراک و دەرمان و سزمەنی و کارەبا و مووچەیل.

لەی چوارچیوە، ئەندام وەرین لە لیژنەی مافەیل مرۆڤ پەرلەمانی لە خول پەنجەم، نیسان زایر، دۊنێد کە ئاسایش دەوڵەت لە ئاسایش گەلەگەی جیاوە نییەوود، و پاراستن سەروەری و پلانە ئەمنییەیل لایەنیگ لە مانای خوەیان لەدەس دەن ئەگەر هاووڵاتی مەنە دڵەڕاوکێ لەبان بژێوی رووژانە و هەوەجە بنەڕەتییەیلی.

 زایر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە ئەوەگ لە حکومەت خوازریەێد تەنیا لەبان داین پەیامەیل دڵنیابۊن سنووردار نییە، بەڵکم هەوەجە وە ئامادەکردن پلانەیل فریاگوزاری تەواوکار دیرێد، وەرد دابینکردن یەدەگ ستراتیژی بەس، و دانان جیەوگرەیل ئابووری و خزمەتگوزاری کە وەردەوامبۊن خوازینەیل ژیان مسۆگەر بکەن هەرچەن ماوەی قەیرانەگە دریژەو بکیشێد.

 دووپات کەێد لەبان هەوەجەبۊن پشت بەسین وە ئامرازەیل روون ئەرا ریگریکردن لە  دەسکاری نرخەیل، و زامنکردن وەردەوامبۊن خوەراک و دەرمان و سزمەنی و کارەبا و مووچەیل، وە هوشدارییەو لەوەگ رەوشە نائاساییەیل نەبایەس بوونە هووکار پاساویگ ئەرا کەمەوکردن مافە دەستوورییەیل یا دەسدریژیکردن لەبان کەرامەت هاووڵاتییەیل و ئازادییەیلیان.

 زایر لە کۆتایی دۊنێد کە ئەو دەوڵەتە کە خوازریەێد ئاسایش و سەروەریی خوەی بپارێزێد، لە خود وەخت وەرپرسیاریەتی پاراستن گەلەگەی لە لیکەفتەیل قەیرانە هەرێمایەتییەیل هەڵگرێد، وەرد زامنکردن ژیان هاووڵاتییەیل وە کەرامەتەو لەبان گشت ئاستەیل.