شەفەق نیوز- وەدۊاچگن

ئاژانس "ئەسۆشێتد پرێس"، رووژ شەممە، خەوەردا لە جۊلەیل فەڕەنسا ئەرا ئامادەکردن پڕۆژە بڕیاریگ لە ئەنجومەن ئاسایش ناودەوڵەتی سەر وە نەتەوە یەکگرتگەیل، کە پشتگیری لە ئازادی کەشتیوانی لە گەروو هورمز کەێد و دووپات لەبان خوازین رێزگردن لە یاسای ناودەوڵەتی ئەرا دەریایەیل کەێد، وەپەی ئەوەگ دیپلۆماتکاریگ نەتەوەیی خەوەر داگە.

 ئاژانسەگە لە زوان دیپلۆماتکارەگە، کە داوا کرد ناسنامەی ئاشکرا نەکرێد، وت کە پڕۆژە بڕیارەگە سەرلەنوو دووپات لەبان خوازین رێزگردن لە ئازادی کەشتیوانی لە گەرووەگە کەێد، کە نۊنەرایەتی یەکیگ لە ناوەندەیل ئاڵووزی بەسیاگ وە جەنگ وەرد ئیران کەێد، لەوەر گرنگیی ئەرا بزووتنەوەی بارکردن جەهانی و ئەوەگ بەسیاسە وەپیەوە لە ئاسایش خوەراکی و وزە.

وتیش کە پڕۆژە بڕیارەگە هەمیش دووپات کەێدە بان خوازین رێزگردن لە یاسای دەریایەیل، و پشتگیریکردن دەسپێشخەرییەیل ئاشتیانە کە فتراق خەنە بان مسۆگەرکردن رەدبۊن ئارام ئەرا کەشتییەیل لەڕی گەرووەگە.

 دیپلۆماتکارەگە دیاری کرد کە سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ و هاوتا فەڕەنسییەگەی ئیمانوێل ماکرۆن باس ئی دۆسیە لە پەراویز گردەوبۊنەیل کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتگەیل ئی هەفتە کردنە، و هەمیش باس لەبانی وەرد شمارەیگ لە دەوڵەتەیل عەرەبی و وەرد ئیران کریاگە.

 ئی جۊلەیلە لە وەختیگ تیەن کە واشنتۆن دووپات کەێد کە هێزەیل ئیرانی کۆنترۆڵ گەرووی هورمز نیەکەن، هاوەخت وەرد بڵاوبۊن هێزەیل ئەمریکی لە دەورگردی و چەسپانن گەمارۆییگ لەبان بەندەرەیل ئیرانی.

 لە وەرانوەر یە، تاران پلانیگ نوو پیشکەش کرد ئەرا وسانن ململانێگە و گلەوخواردن ئەرا دانوسەنین، کە مۆڵەتیگ لەخوەی گرێد ئەرا هەفت رووژ دریژە کیشێد و شایەت کووتایی بڕەسێد وە سەرلەنوو وازکردن گەروو هورمز، کە جموجویل کەشتیوانی لەتی وە شیوەیگ نیمچە تەواو پەک کەفتیە لەوەخت هەڵگیرسان جەنگەگە لە شوبات/ فێبرایەر گوزەشتە.

 سەرچەوەیل ئەمریکی ئاگادار خەوەردان کە سەرۆک ترەمپ گومان دیرێد لە پلانە ئیرانییەگە، و شایەت رەتی بکەێد، وەرد ئەگەر گلەوخواردن ئەرا جەنگ دۊای کووتاییهاتن هەڵوژاردنەیل نیمەی ئەمریکی لە تشرین دۊەم/ نۆڤەمبەر ئایندە.

 گەروو هورمز لەوەخت هەڵگیرسان جەنگەگەو ئاڵشت بۊە ئەرا کاغەز دانوسەنین وە دەس ئیران، کە هەڕەشەیلی ئەرا کەشتییەیل تونەو کرد، و داوای وەڕێوەبردن گەرووەگە و چەسپانن باج لەبان هەڵگرە رەدبۊەیل کرد، لە وەختیگ ئیدارەی ترەمپ و شمارەیگ لە دەوڵەتەیل خوەراوایی و عەرەبی ئی داواکارییەیلە رەت کردن.

 گەروو هورمز لەقەڵەم دریەێد چۊ رێڕەویگ گرنگ ئەرا جویلەی بازرگانی جەهانی، و وە تایبەت بارەیل نەفت و وزە، کە هیلێد هەر شیویانیگ لە هامشوو کەشتیوانی لەڕییەو لیکەفتەیل راسەوخۆ لەبان بازاڕەیل وزە و زنجیرەیل دابینکردن ناودەوڵەتی بیاشتوود.

شەفەق نیوز- وەدۊاچگن

توێژینەوەیگ زانستی نوو ئاشکرا کرد کە رووژ لەبان زەوی وەرجە نزیکەی 1.25 ملیار ساڵ وە بڕ پەنج سەعات کوڵتر بۊە لەوەگ ئیسە هەس، چۊنکە دریژیی لەو وەختە لە نزیکەی 19 سەعات رەد نەکردیە، وەپەی شیەوکردنیگ کە توێژەرەیل ئەرا چینە کەڤرە کۊنەیل لە ناوچەی گراند کانیۆن لە وڵاتە یەکگرتگەیل ئەنجامی دانە.

توێژەرەیل پشت بەسینە چینەیل پێکهاتەی "هاکاتای" کەڤری، کە رەنگی پڕتەقاڵی مەیلەو سوورە، و نشانەیل جیۆلۆجی لەناو خوەی هیشتیەسەو کە دەسمیەتی دانە لە سەرلەنوو بیناکردن لایەنیگ لە میژوو پەیوەندی ناوەین زەوی و مانگ.

 ئی کەڤرەیلە دروس بۊنە لەوەختیگ ناوچەگە بەشیگ بۊە لە کیشوەر "لۆرێنتیا"ی کۊن، لە نزیک دەریایگ ناوخۆیی و لە ژینگەیگ نیمچە یەکسان کە ئاڵشتبۊنەیل دووپاتکریاگ لە ناوەین ماوەیل نمداری و هشکەساڵی وەخوەیەو دی، کە یەیش بۊە مدوو کەڵەکەبۊن نیشتەنییەیل وە شیوەی چینەیل رێکخریاگ.

 وەپەی توێژینەوە بڵاوکریایەگە لە گۆڤار "Nature Geoscience"، توێژەرەیل شیەوکردن ئەرا چینەیل یەک لەدۊای یەک لە کەڤرە دەوڵەمەنەیل وە کاربۆنات و قاتە خەڕگینەیل کردن، و دیاری کردن کە شیوەیل چۊیەک دووپاتەو بوون لە شوینەیلیگ کە فرەتر لە 60 کیلۆمەتر مەودا لە ناوەینیان هەس.

 توێژەرەیل وەیجۊرە دۊنن کە بڵاوبۊن ئی شیوەیلە لەبان مەودایەیل فراوانیگ ئەگەر بەسیانی وە رەوشەیل ناوخۆیی کەمەو کەێد، و دووپات کەن کە ئەوانە رەنگدانەوەی ئاڵشتبۊنەیل کەشوهەوایین لەبان مەودایگ فراوان کە لە ئەنجام جیاوازییەیل دەوری لە خولگەی زەوی و گەردینی پەیا بۊنە، و وە ناو "سویڕەیل میلانکۆڤیچ" ناسریانە.

 سویڕەیل میلانکۆڤیچ کاریگەری خەنە بان بڕ تیشک خۆر و بەشەوکردنی لەبان روی زەوی لە ئەنجام ئاڵشتبۊنەیل لە شیوەی خولگەگە و لاری تەوەر هەسارەگە و رویکردنی، وەگەرد ئەو گەشەپیدان وەردەوامە لە مەودای ناوەین زەوی و مانگ.

 لەڕی شیەوکردن ئەو نشانەیلە کە لەناو قاتەیل پاریزیانە، توێژەرەیل مەزەنە کردن کە سویڕ لەرین تەوەر زەوی لەو وەختە رەسیەسە نزیکەی 15 هەزار و 730 ساڵ.

 تیمەگە ئی هەژمارەیلە وەکار هاوردن ئەرا مەزەنەکردن ئەو مەودا کە مانگ لە زەوی دۊر بۊە وەرجە نزیکەی 1.25 ملیار ساڵ، و رەسینە ئەوە کە یەکسان بۊە وە نزیکەی 53.8 جار ئەوەنەی نیمەی تیرەی زەوی، وەرجە وەکارهاوردن ئی زانیارییەیلە ئەرا شمارەکردن دریژی رووژەگە، کە وە نزیکەی 19 سەعات مەزەنە کریاس.

 ئەنجامەیل گونجیەن وەرد ئەو نموونە زانستییەیلە کە گەشەپیدان سیستەم زەوی و مانگ دیاری کەن، کە مانگ لە گوزەشتە نزیکتر بۊە لە زەوی، وەرجە ئەوەگ وە شیوەیگ پلە پلە لەلی دۊرەو بگرێد، کە یەیش وەرد رەدبۊن وەخت کاریگەری خستەسە بان خێرایی سۊڕیان زەوی و دریژی رووژەگە.

 توێژینەوەگە دیاری کەێد کە کەڤرە کۊنەیل تەنیا شۊنەوار دەریایەیل و ژینگەیل و کەشوهەوایەیل کە لە سەدان ملیۆن ساڵەو دیار نەمەنینە نیەپاریزن، بەڵکم شایەت چۊ "سەعاتیگ جیۆلۆجی"یش کار بکەن، کە ئاڵشتبۊنەیل جۊلەی زەوی و مانگ تومار کەن و ری وە زانایەیل دەن هویردەکارییەیل لە میژوو کۊن هەسارەگە گلەو بارن.

شەفەق نیوز- بانکۆک

شارەوانی بانکۆک پایتەخت تایلەند، ئمڕوو شەممە، شارەگە وە ناوچەی کارەساتی راگەیان، دویای ئەوەگ دانشتگەیل وە لافاویگ فرە وەئاگا هاتن کە بڕیگ لە ریەیل نقومکرد، لەناو چەوەڕی وارین واران زیاتر لەماوەی رووژەیل ئاینده.

بانکۆک واران وارین وەردەوام ئەرا زیاتر لە 24 سەعات وەخوەی دی، کە بڕەگەی لە 150 ملم رەدکرد  لە بڕیگ بەشەیل شارەگە، لە وەختیگ کە دەسەی کەشوهەوا چەوەڕێ رەشەبا و  واران وارین  فرە  سەخت کرد لە  سەرەتای  هەفتەگە.

شارەوانی بانکۆک تشادشارت سیتپۆنت وت: بارودۆخەگە "رخداری ئەرا ژیان مەردم دروس کەێد"، وەبان زەرەد رەسانن  ماڵومووڵک گشتی و تایبەت، وەپای "رۆیترز".

حکوومەت هووشدارییگ وەپەلە ئەرا دانشتگەیل نزیک لە جویە ئاو دەرکرد، و داوا لێیان کرد کە ماڵومووڵکیان بگوازن ئەرا شوێنەیل بەرزتر لە رخ بەرزەوبوین ئاست ئاوەگە.

ڤیدیۆیل بڵاوکریاگ لەبان تووڕەیل کۆمەڵایەتی، ماشینەیل داپووشیاگ وە ئاو نیشان دەێد، وەگەرد تیمەیل وەپەلە کە هاوکاری دانشتگەیل زەرەدمەن لە لافاوەگە کەێد.

شەفەق نیوز- بەسڕە

هەردوگ نەفت خام قورس و ناوڕاس بەسڕە هەفتەگە وە زەرەدیگ فرە کۆتایی وەپی هاورد، وە کاریگەری داوەزیان نرخەیل نەفت لە جیهان، دویای داوەزیانیان لە دویا دانیشتن بازرگانی وە زیاتر لە 9 دۆلار ئەرا بەرمیلیگ.

نەفت خام قورس بەسڕە لە دویا دانیشتن بازرگانی وە بڕ 8.57 دۆلار ئەرا بەرمیلیگ داوەزیا، یا وە رێژەی 9.56%، و لەبان 81.07 دۆلار ئەرا بەرمیلیگ بەسیا، و زەرەدیگ هەفتانە توومار کرد کە رەسیە 9.20 دۆلار، کە وە رێژەی 10.19%، لە وەرانوەر ئاستی لە سەرەتای هەفتەگە کە 90.27 دۆلار بوی.

هەمیش نەفت خام ناوڕاس بەسڕە وە بڕ 8.57 دۆلار ئەرا بەرمیلیگ داوەزیا، یا وە رێژەی 9.22%، و لەبان 84.37 دۆلار ئەرا بەرمیلیگ بەسیا، و زەرەدیگ هەفتانە توومار کرد کە رەسیە 9.20 دۆلار، وە بڕ  9.83%، لە وەرانوەر ئاستیی لە سەرەتای هەفتەگە کە 93.57 دۆلار بوو.

لە ئاست بازاڕەیل جیهانی، نرخ نەفت خام خوەرئاوا تەکساس  رەسیە 100.89 دۆلار ئەرا بەرمیلیگ، وە داوەزیان 1.02 دۆلار، یا وە رێژەی 1%، لە وەختیگ کە نەفت خام برێنت 103.77 دۆلار توومار کرد، وە داوەزیان 1.05 دۆلار، یا وە رێژەی 1%.

زەرەدەیل هەفتانەی هەردووگ نەفت بەسڕە هاووخەتە وەگەرد داوەزیان نرخەیل نەفت لە جیهان، لەناو وەردەوامی کاریگەرییەیل بازاڕ وە پێشھاتەیل ژیۆپۆلیتیکی و شلەقیان رێڕەو کلکردن دابینکاریەیل نەفت لە ناوچەگە.

شەفەق نیوز- بەغدا

سەرۆکایەتی کۆماری عراقی، ئمڕوو شەممە، رادەسکردن تەرم 153 لە قوربانیەیل پرۆسەی ئەنفال ئەرا هەرێم کوردستان راگەیەن، وە مەبەست گلەوداینیان ئەرا پارێزگای سلێمانی ئەرا ئەنجامدان رێوڕەسم وە خاکسپاردنیان لە دویا جیگەیان.

سەرۆک دەسەی سلاکارەیل و پسپۆڕەیل لە سەرۆکایەتی کۆمار، عەلی شوکری، لە کۆنگرەیگ رووژنامەوانی بەشدار وەگەرد شاندیگ لە وەزارەت کاروبار شەهیدەیل و ئەنفالکریاگەیل لە هەرێم وت:، تەرمەیلە لەناو گۆڕەیل وە کۆمەڵ لە ناوچەی "تەل شێخ" لە دەشت سەماوە پەیدا کریانە، و دیاری کرد  پرۆسەی رادەسکردنەگە وە هەماهەنگی لە ناوەین وەزارەت تەندروسی و دەزگای شەهیدان فیدراڵی وەڕێوەچگ.

شوکری دووپات کرد وەبان تەواوکردن گشت رێکارەیل تەکنیکی و یاسایی تایبەت وە ئی بڕە، و ئاشکرا کرد لە ئامادەکاری ئەرا وازکردن حەفت قەور وە کۆمەڵ ترەک لە هەمان ناوچە لەماوەی رووژەیل ئاینده، وە مەبەست کۆتایی هاوردن وە دۆسیەی تەرم گۆڕەیل وە کۆمەڵ لەورە.

شەفەق نيوز/ بەغداد و هەولێر

نرخ دۆلار ئەمریکی وەرانوەر دینار عراقی، ئمڕوو شەممە، لە بۆرسەی سەرەکی بەغداد پایتەخت جیگیربوی   و لەهەولێر  بەرزەوبوی.

پەیامنێر ئاژانس شەفەق نيوز وت: نرخ دۆلار بۆرسەی کیفاح و حارسیە لە بەغداد پایتەخت شەوەکی ئمڕوو رەسیە 156,800  دینار عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی. هەمان نرخ لە  رووژ پەنجشەممە بوی.    

پەیامنێرمان وتیش؛ نرخ فرووشتن و سەنین لە دوکانەیل بەغداد  رەسیە 157,250 دینار عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی، و نرخ سەنینی رەسیە 156250 دینار.     

لەهەولێر پایتەخت  هەرێم کوردستانیش نرخ دۆلار بەرزەوبوین وەخوەیدی، کە نرخ فروشتن رەسیە 156,850 عراقی وەراوەر 100 دۆڵار ئەمریکی، و نرخ سەنینی 156800 عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی.

شەفەق نیوز- بەغداد

خەرج کارەبا کە خیزان عراقی هەڵیگرێد وە پسوولەی حکومی کووتایی نیەتیەێد، وەرد دیاریکریاگبۊن سەعاتەیل دابینکردن، خیزانەیل ناچار بوینە بەشداری لە مۆلیدە ئەهلییەیل بکەن ئەرا مسۆگەرکردن خوازینە رووژانەیلیان، کە یەیش باردار دارایی ترەک خەێدە بان بودجەیلیان، و ماوەی مانگەیل تاوسان بەرزەو بوود وەرد بەرزەوبۊن پلەیل گەرمی و زیایبۊن خواست لەبان وزە.

لە ناوەین پسوولەیگ حکومی کە شایەت لە بڕیگ جار سەدان هەزار دینار رەد بکەێد، و بەشدارییگ مانگانە لە مۆلیدە ئەهلییەیل کە بەرزەو بوود وەرد داوەزین سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی، هاووڵاتی کەفێدە وەرانوەر خەرجکردنیگ دووانەیی لەبان کارەبا، لە وەختیگ خەرج ئی خزمەتگوزارییە پرسیارەیل لەبان کاریگەریی لەبان داهات خیزان و ئاست ژیان تیەرێدە وەر.

 پارێزگاگە لە سەرەتای هەر مانگیگ نرخ ئەمپێر وەپەی ئاست دابینکردن سیستەم کارەبای نیشتمانی دیاری کەێد کە لە وەزارەت کارەباوە وەریگرێد، لەشان جیاوازی وەرزەگە، کە سەعاتەیل دابینکردن کارەبای نیشتمانی لە ناوەین زمسان و تاوسان و وەهار جیاوازە.

وەپەی داتایەیل بڵاوکریاگ، سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی ماوەی وەرز زمسان و تاوسان گەرم کەمترە، و شایەت لە بڕیگ جار بڕەسێدە نزیکەی 10 سەعات لە رووژیگ، لە وەختیگ ماوەی وەرز وەهار بەرزەو بوود تا بڕەسێدە فرەتر لەوە.

وەلی ئەو نرخە کە لەلایەن پارێزگاوە دیاری کریەێد گشت خاوەن مۆلیدەیل پابەند نیین وەپی، وەپەی سکاڵایەیل، چۊنکە بڕیگیان هەڵسن وە زیایکردن لە ناوەین 3 هەزار و 5 هەزار دینار لەبان نرخ ئەمپێر کە وە فەرمی دیاری کریاگە، کە یەیش خەرج کردارەکی کە بەشداربی هەڵیگرێد بەرزەو کەێد، و وە تایبەت ماوەی مانگەیل تاوسان کە داوەزینیگ لە سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی و بەرزەوبۊنیگ لە خواست لەبان مۆلیدەیل وەخوەیەو دۊنێد.

دوو پسوولە ئەرا کارەبا قورسایی خەنە بان بودجەی خیزان

 هاووڵاتی ئەبو مازن، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە خیزانەی بەشداری وە پەنج ئەمپێر لە یەکیگ لە مۆلیدە ئەهلییەیل کردگە، و مانگانە نزیکەی 100 هەزار دینار دەێد، وە بڕ 20 هەزار دینار ئەرا یەک ئەمپێر.

دیاری کەێد کە  خەرج بەشدارییەگە ماوەی مانگەیل تاوسان بەرزەو بوود، لەوەختیگ خاوەن مۆلیدەیل هەڵسن وە زیایکردن نرخ ئەمپێر، تا بڕیگ جار نزیک بوودەو لە دوو ئەوەنە، هاوەخت وەرد زیایبۊن سەعاتەیل بڕیان کارەبای نیشتمانی و بەرزەوبۊن وەکارهاوردن ئامێرەیل هوونککەر.

لە وەختیگ، هاووڵاتی یوسف تارق، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، وەیجۊرە دۊنێد کە خیزانەگەی پسوولەی کارەبای حکومی دەن کە وە شیوەیگ گشتی رەسێدە نزیکەی 30 هەزار دینار مانگانە، وەلی بڕەگە شایەت لە بڕیگ مانگ بەرزەو بوود ئەرا فرەتر لە 200 هەزار دینار، وەپەی قسەی خوەی، لە ئەنجام نادروسی خوەنستن پێوەرەگە، کە یەیش بەێدەو وە دەرچگن پسوولەیلیگ بەرزتر لە وەکارهاوردن کردارەکی.

 تارق وتیش کە لەبان بەدی و کیشەیل بەسیاگ وە کارەبای نیشتمانییەوە، ئەوە لە نووڕین خوەی خاسترە لە پشت بەسین وە خاوەن مۆلیدە ئەهلییەیل، کە ئویشێد ئەوانە رەچاو رەوشەیل هاووڵاتییەیل نیەکەن، و ئامانج سەرەکییان وەدەسهاوردن گەوراترین قازانجە.

هەمیش دیاری کەێد کە بڕیگ لە خاوەن مۆلیدەیل رازی وە قازانج کەم نیین، و تەقەلا دەن بەرزەوکردن نرخ ئەمپێر پاساو بەەن وە قسەکردن لەبان بەرزەوبۊن نرخەیل سزمەنی یا کەمی دەسخستنی، وەسەربار هەوەجەی مۆلیدەیل ئەرا خاسەوکردن و نووەوکردن، کە یەیش مدووەیلیگە وەیجۊرە دۊنێد فرەتر ئەرا پاساوداین بەرزەوبۊن نرخەیل وەکار تیەرید.

سزەمەنی و خاسەوکردن چنە ناو نرخەگە

لە وەرانوەر یە، خاوەن مۆلیدەیگ ئەهلی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە نرخ مانگانەی بەشدارییەگە وەپەی بڕیگ هەکار دیاری کریەێد، کە دیارترینیان بڕ بڕیانەیلە کە ماوەی مانگەگە رۊ دەێد، و نرخ گاز وەکارهاوریاگ ئەرا کارکردن مۆلیدەگەس، و بڕەیل ئەو سزەمەنیە کە دەوڵەت ماوەی مانگەیل تاوسان دابینی کەێد.

 وەردەوام بوود و ئویشێد: "لە ئەگەر دابیننەکردن گاز بیوەرانوەر لەلایەن دەوڵەتەو ئەرا خاوەن مۆلیدەیل ماوەی وەرز تاوسان، ئەوە ناچار بوون لە بازاڕ سییە بسیننەی، کە لەورا نرخ یەک لتر رەسێدە نزیکەی 1000 دینار، و شایەت بڕیگ جار بەرزەو بوود ئەرا 1250 دینار، کە یەیش رەنگ دەێدە بان خەرج کارکردن و نرخ ئەمپێر".

 وەپەی قسەی خاوەن مۆلیدەگە، خەرجەیل خاسەوکردن و نووەوکردن نۊنەرایەتی یەکیگ لە دیارترین ئەو بارەیلە کەن کە خاوەن مۆلیدەیل هەڵێگیگرن، و دیاری کەێد کە خاسەوکردن مۆلیدەگە لە مەوقەی پەککەفتن شایەت نزیکەی 3 مەلیۆن دینار خەرجی بوود.

دیاری کەێد کە ئەو مۆلیدە کە دیرێدی توانای رەسێدە 500 کەی ڤی، و نزیکەی 1200 ئەمپێر ئەرا بەشداربویەیل دابین کەێد، و نرخەیل بەشدارییەگە ماوەی وەرز تاوسان جیاواز بوود وەرد بەرزەوبۊن پلەیل گەرمی و زیایبۊن سەعاتەیل بڕیان کارەبای نیشتمانی و نرخ یەک ئەمپێر شایەت بڕەسێدە 20 هەزار دینار یا فرەتر ماوەیلیگ، لە ئەنجام زیایبۊن خواست لەبان دابینکردن و بەرزەوبۊن سەعاتەیل کارکردن مۆلیدەیل.

 لەباوەت سەعاتەیل دابینکردن، خاوەن مۆلیدەگە کووتایی وە قسەی تیەرێد و ئویشێد کە ئەوان لەبان ماوەی 24 سەعات کارەبا ئەرا بەشداربویەیل دابین کەن، کە یەیش ئەوەسە کە وەپی ئویشیەێد دابینکردن "تەڵایی"، لەوەر ئەوە، وەپەی قسەی خوەی، شکاتەیل لەباوەت سەعاتەیل دابینکردن نیین، وەلی بڕیگ لە بەشداربویەیل ناڕەزایەتی کەن لەبان بەرزەوبۊن نرخەیل، و وە تایبەت ماوەی مانگەیل تاوسان.

1.25 مەلیۆن دینار ساڵانە ئەرا کارەبا

لە لای خوەیەو، شارەزای ئابووری محمد حەسەنی، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، رووشنایی خەێدە بان ئەو خەرجە کە خیزان عراقی هەڵیگرێد لە وەرانوەر کارەبای نیشتمانی و مۆلیدە ئەهلییەیل، و دیاری کەێد کە ئی خەرجییەیلە نۊنەرایەتی باریگ ئابووری کەن کە وە شیوەیگ ئاشکرا لەناو نیشاندەرەیل هەڵاوسان و خەرجکردن خیزان دەرنیەکەفێد.

 وە قسەی حەسەنی، ناوڕاس خەرجییەیل ساڵانەی خیزانیگ خاوەن داهات ناوڕاس لەبان کارەبای نیشتمانی و بەشداری مۆلیدە ئەهلییەیل لە ناوەین مەلیۆنیگ و 100 هەزار دینار و مەلیۆنیگ و 250 هەزار دینارە، وە دووپاتکردن ئەوەگ ئی خەرجییەیلە کاریگەری خەنە بان ئاست ژیان خیزانەگە و بەشیگ لە داهات سەرۆک خیزانەگە بنبڕ کەن.

 شارەزا عراقییەگە دیاری کەێد، کە خەرجییەیل کارەبا نزیکەی 10٪ لە داهات سەرۆک خیزانەگە بەێد، کە یەیش رەنگ دەێدە بان توانای خیزانەگە لە دابینکردن خوازینەیل تری، وە تایبەت لە سای فرەبۊن پابەندبۊنەیل ژیان و حرانی6 خەرج خزمەتگوزارییەیل و ئەوەگ هیچ چارەسەرییگ کردارەکی ئەرا کیشەگە نییە تا وەختیگ سەعاتەیل دابینکردن کارەبای نیشتمانی بەشدار نیین، و دیاری کەێد کە پەنابردن ئەرا وزەی پاک، و وە تایبەت وزەی خۆر، نۊنەرایەتی یەکیگ لە وژاردە خراگەیلەو روی کەێد ئەرا کەمەوکردن پشت بەسین وە مۆلیدە ئەهلییەیل.

دووپاتیش کەێد کە خەرج دامەزرانن سیستەمیگ ئەرا وزەی خۆر کە توانای دابینکردن نزیکەی 15 ئەمپێر دیرێد، وەپەی مەزەنەی خوەی، رەسێدە نزیکەی 7 مەلیۆن دینار، کە یەیش خەرجیگە هیمان بەرزە وە گورەی فرەی خیزانەیل خاوەن داهات ناوڕاس، کە یەیش سنووریگ ئەرا توانایان نەێد لە پەسەنکردن وزەی خۆر چۊ جیگریگ ئەرا مۆلیدەیل.

حەسەنی هەمیش  ئویشێد، کە چارەسەرکردن بار دارایی کارەبا هەوەجە وە خاسەوکردن سەعاتەیل دابینکردن نیشتمانی دیرێد، لەشان دابینکردن چارەسەرییەیل ئەرا وزەی جیگر وە خەرجەیلیگ کە گونجیاگ بوود وەرد توانایەیل دارایی هاووڵاتییەیل.

پسوولەی دووانەیی

 لە وەختیگ هاووڵاتییەیل پشت بەسنە مۆلیدە ئەهلییەیل ئەرا پڕەوکردن کەمی لە کارەبای نیشتمانی، خەرج وزە چۊ بەشیگ جیگیر لە خەرجییەیل خیزان مینێدەو، کە کاریگەری لەبانی کریەێد وەپەی ئاست دابینکردن حکومی و نرخەیل سزەمەنی و خاسەوکردن و خواست وەرزانە.

 مەردم و خاوەن مۆلیدەیل، لەشان مەزەنەیل شارەزای ئابوورییەگە نیشان دەن، کە ئەو خەرجڵ کە خیزانەگە ئەرا مسۆگەرکردن کارەبا دەێدی تەنیا لەبان پسوولەی حکومی یا بڕ بەشداری مانگانە سنووردار نییە، بەڵکم بڕیگ لە خەرجییەیل لەخوەی گرێد کە وە دریژایی ساڵ کەڵەکە بوون، کە یەیش هیلێد کارەبا چۊ یەکیگ لەو خەرجییەیلە کە وە شیوەیگ وەردەوام لەبان بودجەی خیزان عراقی بچەسپێد.

شەفەق نیوز- نیویۆرک

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک ئیران، رووژ شەممە وت کە "کەش بی بڕوایی" لە ناوەین ئیران و ئەمریکا باڵ کیشایە، و لە خود وەخت دووپات کرد کە وڵاتەگەی نیەخوازێد خاوەن هیچ چەکیگ ناوەکی بوود و رس وە وەشکنەرەیل دەێد بانە ناو وڵاتەگە.

یەیش لە دیداریگ هات کە پزیشکیان وەرد کەناڵ "cbsnews" ئەمریکی ئەنجامی دا، لە بەرنامەی "رۊوەڕۊ نەتەوە بوو" کە کەناڵەگە پیشکەشی کەێد.

 پزیشکیان وتیش: "تەقەلا نیەیمن هیچ چەکیگ ناوەکی دروس بکەیمن و ری وە وەشکنەرەیل ئاژانس ناودەوڵەتی ئەرا وزەی ئەتۆمی دەیمن بانە ناو وڵاتەگە، و سەختە دیداریگ راسەوخۆ وەرد ترەمپ ئەنجام بیریەێد لەژیر سای کەش بی بڕوایی لە ناوەین ئیران و وڵاتە یەکگرتگەیل".

 سەرۆک ئیرانی دیاری کرد، کە گەشەپیدان چەکەیل ناوەکی حەرامە، وە دووپاتکردن ئەوەگ تەنانەت ئەگەر بڕیگ لە ئیران خوازین دروسکردن چەکیگ ناوەکی بکەن، ئەوە ئەوان "لە روی ئاینییەو، ری وەپیان نیەدریەێد ئی رێڕەوە بگرنە وەر"، وەپەی قسەی خوەی.

شەفەق نیوز- بەغداد

سەرچەوەیگ ئەمنی لە بەغداد، ئمڕوو جمعە، خەوەر دا لە کوشیان ژنیگ وە دەس شۊگەی وە مدوو دەمەقاڵیگ لە ناوەینیان.

 سەرچەوەگە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە دەمەقاڵەگە لەناو ماڵەگەیان لە قەزای تارمیە لە باکوور بەغداد تونەو بۊ، تا شۊەگە تەقە لە ژنەگەی وە دەوانچەی خوەی کەێد، کە بۊە مدوو کوشیانی دەسوەجێ.

وتیش کە شۊەگە وەرەو شوینیگ نادیار وایە، لە وەختیگ هێزیگ ئەمنی تەرمەگە ئەرا فەرمانگەی پزیشک دادوەری برد ئەرا تەواوکردن رێکارە یاساییەیل، و دەس کردە وەشوینکەفتن تاوانبارەگە.

شەفەق نیوز- دهۆک

سەرچەوەیگ ئەمنی، ئمڕوو جمعە، خەوەر دا لە هیزگردن ئاگریگ لە کەمپ شێخان ئەرا ئاوارەیل لە خوەرهەڵات پارێزگای دهۆک، کە بۊە مدوو سزیان سێ چادر و تومارکردن زەرەدەیل مادی لە سامان ئاوارەیل.

 سەرچەوەگە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە زانیارییە سەرەتاییەیل نشان دەن کە ئاگرەگە لە ئەنجام شۆرتیگ کارەبایی هیز گرد، و دیاری کرد کە رۊداوەگە بۊەسە مدوو زەرەدەیل مادی لە سامان ئاوارەیلە، لە وەختیگ هیچ زەرەدیگ گیانی تومار نەکریاگە.

وتیش کە تیمەیل ئاگرکپەوکردن و لایەنە پەیوەندیدارەیل دەسوەردان کردنە ئەرا کۆنترۆڵکردن ئاگرەگە و جیوەجیکردن رێکارەیل.

شەفەق نیوز- ئاستانا

دەسەڵاتەیل کازاخستانی، ئمڕوو جمعە، خەوەردان لە بەرزەوبوین ئامار رۊداوەگە کە لەناو مەشقەیل دەریایی لەبان کەناراو دەریاچەی قەزوین رۊ دا، ئەرا 14 کوشیاگ.

وەزارەت وەرگری کازاخستانی لە بڵاوکریاییگ لەبان سەکوو "تێلیگرام" دیاری کرد، کە ئاو 17 سەرباز بردەیسە ناوڕاس دەریاگە وەدۊای خراوەوبوین ناکاویگ لە رەوشەیل کەشوهەوا.

 دیاری کرد کە "سێ کەس لەلیان رزگار کریانە، لە وەختیگ 14 سەرباز گیان لەدەس دانە"، وتیش کە پرۆسەیل مینەکردن و رزگارکردن کووتایی وەپیان هاتیە.

 رۊداوەگە دۊکە پەنجشەممە لە ناوچەی مانغستاو خوەراوا لەبان کەناراو دەریاچەی قەزوین ماوەی مەشقەیل سەربازی رۊ دا.

 دەسەڵاتەیل لە  وەختیگ زۊتر خەوەر داۊن کە ئامارەگە رەسیەسە 12 کوشیاگ.

 سەرۆک کازاخستانی قاسم جومارت تۆکایێڤ فەرمان دا وە دروسکردن دەسەیگ حکومی ئەرا لێکۆڵینەوە لە هویردەکارییەیل رۊداوەگە، هەمیش لێکۆڵینەوەیگ تاوانکاری لە رۊداوەگە واز کریا.

تۆکایێڤ پرسەی نیشتمانی ئەرا رووژ جمعە راگەیان.

شەفەق نیوز- بەغداد

سەرچەوەیگ ئەمنی، ئمڕوو جمعە، خەوەر دا لە گیانلەدەسداین کەسیگ و خوەیکوشتن دوو گەنج لە رۊداوەیل جیاجیا کە پایتەخت عراقی بەغداد وەخوەیەو دی.

 سەرچەوەگە، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە کەسیگ گیان لەدەس دا دۊای پلیان ماتۆڕسکیلەگەی لە جۊر "زەمبوور" لەبان پیەڵ بنوک، و تەرمەگەی ئەرا فەرمانگەی پزیشک دادوەری بریا.

و لە رۊداویگ ترەک، وتیش کە دۊتیگ لە داڵگبۊی 2010 خوەیکوشتیە وە لەسێدارەدان خوەی وە پەت لەناو ماڵەگەی لە ناوچەی ئەبو دشیر لەناو قەزای دۆرە، و دیاری کرد کە زانیارییە سەرەتاییەیل نشان دەن ئەرا ئەوەگ ئەو دۊتە لە رەوشیگ دەروونی رەنج کیشاس.

 سەرچەوەگە وتیش کە ئەوەگ گەنجیگ لە داڵگبۊ 2010 هەسیاسە خوەیکوشتن وە لەسێدارەدان خوەی وە پەت لەناو ماڵەگەی لە قەزای ئەبو غرێب، لە وەختیگ زانیارییە سەرەتاییەیل خەوەر دان کە مدووەگە گلەو خوەێد ئەرا دەرنەچگنی لە تاقیکردنەوەیل.

شەفەق نیوز- خوەرهەڵات ناوڕاس

سوپای ئیسرائیلی، ئمڕوو جمعە، خەوەر دا لە کوشیان دوو سەرباز لە هێزەیل یەدەگ لە کەرت غەززە، وەدۊای تەقیان فڕۆکەیگ بیفڕۆکەوان ئیسرائیلی وە هەڵە.

 سوپاگە لە بەیاننامەیگ، کە ئاژانس شەفەق نیوز وەدۊای چگ، دیاری کرد کە خەوەر داسە هەردگ خیزان سەربازەگە وە کوشیانیان، و ئاشکرای ناسنامەیلیان کرد.

 وتیش کە کوشیاگەیل هەرلە رەقیب یەدەگ نەداف کالی، کە تەمەنی رەسێدە 24 ساڵ، لە میهار حالوتس، و رەقیب یەدەگ ئۆفیک موعەلەم، کە تەمەنی رەسێدە 23 ساڵ، لە قودس.

 بەیاننامەگە دیاری کرد کە هەردگ سەربازەگە خزمەت لە کەتیبەی 7007 سەر وە لیوای 16 لە سوپای ئیسرائیل کەن.

شەفەق نیوز- خوەرهەڵات ناوڕاس

داتایەیل، ئمڕوو جمعە، نیشان دان کە شمارەی ئەو کەشتییەیلە کە دۊکە پەنجشەممە لە گەروو هورمز رەد بۊنە داوەزیە ئەرا نۆ کەشتی لە وەرانوەر 14 لە رووژ وەرجە خوەی.

 وەپەی داتایەیل، 8 کەشتی دەرچگنە و یەک کەشتی چگەسە ناو گەرووەگە، وە زانستن ئەوەگ شایەت بڕیگ لە کەشتییەیل لەناو رێڕەوە ئاوییەیل گەشت بکەن وەرد وسانن ئامێرەیل کلکردن و پیشوازیکردن تایبەت وە خوەیان، و وەیجۊرە نیەچنە ناو ئی شمارەیلە.

 وتیش کە لە ناوەین ئەو هەشت کەشتییە کە دەرچگنە، هەڵگریگ غاز گەپیگ بۊە کە بی بار گەشت کەێد و هەڵگریگ نەفت خاو فرە گەپ و بارکریاگ بۊە، لە وەرانوەر یە، یەک کەشتی چگەسە ناو گەرووەگە ئەرا بارکردن کاڵا هشکە.

وەلی لەوەگ پەیوەندی وە گەروو باب مەندەبەو دیرێد، داتایەیل لە کۆمپانیای کەپلەر نیشان دان، کە جۊلەی رەدبۊن کەشتییەیل دۊکە بی ئاڵشتکردنیگ مەنیە لە وەراورد وە رووژ وەرجە خوەی، کە شمارەگە رەسیە 26 کەشتی، 12 کەشتی لەلیان چگنەسە ناو و 14 کەشتی دەرچگنە.

 لە ناوەین ئەو کەشتییەیلە کە چگنەسە ناو گەرووەگە، هەڵگریگ نەفت فرە گەپ بۊە کە خاو بەسرەی عراقی هەڵگردیە و وەرەو میسر چگە، و ئامێر کلکردن و پیشوازیکردن تایبەت وە خوەی خستۊدە کار.

 فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکی "سێنتکۆم"، چوارشەممەی گوزەشتە، خەوەر دا لە  سەرلەنوو گلەوداین 115 کەشتی بازرگانی ئەرا مسۆگەرکردن جیوەجیکردن تونیگ ئەرا گەمارۆی "دیوار پۆڵاین" لەبان ئیران لەوەخت دەسوەپیکردنی لە 14ی تەموز/ یۆلیۆ گوزەشتەو.

 کۆنترۆڵکردن لەبان گەروو هورمز، کە رێڕەویگ رەدبۊنە ئەرا نزیکەی یەک لە پەنج نەفت جەهان، بۊسە خاڵ ناکۆکییگ سەرەکی لەناو ئەو دانوسەنینەیل کە زوور خەنە بان کەمەوکردن تونەوبۊن وەرد ئیران.

وەگەرد پەککەفتن ئەو دانوستانەیلە کە زوور خەنە بان رەسین وە رێککەفتنیگ ئەرا وازکردن سەرلەنوو لە رێڕەوە ئاوییەگە، سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ گلەو خوارد ئەرا فشار ئابووری کە لەناو سزایەیل و گەمارۆی ئەمریکی خوەی دۊنێد.

شەفەق نیوز - لەندەن

وەزیر دەیشت بەریتانی ئد میلیباند، وە هاوتا ئیرانییەگەی عەباس عراقچی خەوەر دا، لەناو گردەوبوینیگ لە ناوەینیان، کە شانشین یەکگرتگ "چەوپووشی نیەکەێد لەوەرانوەر هەر توقانیگ یا هەڕەشەیگ یا چالاکییگ دوژمنکارانە لەبان خاکەیل بەریتانیا" لەلایەن باڵەیل بەسیاگ وە تارانەو، وەپەی ئەوەگ توڕ "سکای نیوز" بەریتانی لە راپۆرتیگ خستیەسەی روی.

 راپۆرتەگە دیاری کرد، لەزوان وەزارەت دەیشت بەریتانی، کە میلیباند و عراقچی لە پەراویز گردەوبوینەیل کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتگەیل لە نیویۆرک یەکتر دینە.

 راپۆرتەگە وتیش کە هەردگ لایەنەگە باس لە جەنگ لە خوەرهەڵات ناوڕاس و گرنگی سەرلەنوو وازکردن گەروو هورمز کردن، لەشان رکداری تون بەریتانیا "لەبان نواگیریکردن ئەو هەڕەشەیلە کە ئەو باڵەیل بەسیاگ وە ئیرانەو لەبان خاکەیل بەریتانیا دروس بکەن".

 ناوەند نیشتمانی ئاسایش ئەلیکترۆنی (سایبرانی) لە بەریتانیا هەفتەی گوزەشتە خەوەر دا کە لایەنەیلیگ لە بوار فەزای ئەلیکترۆنی کار کەن و بەسیانە وە دەوڵەت لە ئیران، بەرنامەیل سیخوڕی وەکار هاوردنە کە وە ناو (چوزن بریک) ناسریاس، ئەرا دزین نامەیل پۆست ئەلیکترۆنی و نامەیل دەقی و زانیارییەیل ناسک ترەک، و ئەوەیش لەڕی هەڵمەتەیل "راوکردن ساختەکارانەی ئاراستەکریاگ" لەڕی سەکووەیلیگ کە واتساب و تێلیگرام لەناویانیە.

شەفەق نیوز- هەولێر/ سلێمانی

لە هۆڵیگ لە بارەگای سەرۆکایەتی هەرێم کوردستان، شەوەکی دووشەممە، دوو مەرسوم خوەنریان کە بڕیار دەن وە دانان فەریق نەجات عەلی ساڵح چۊ فەرماندەی ناوچەی سەربازی یەکەم، و فەریق روکن عومەر ساڵح حەسەن چۊ فەرماندەی ناوچەی سەربازی دۊم.

دوو مەرسوم کە تاج نانە بان رێڕەویگ کە دەیەیگ دریژە کیشا، و وە فەرمی کووتاییهاوردن وە دووانەیی سەربازی راگەیانن کە ماوەی سێ دەیە چەسپیاگ بۊ.

 وەپەی راگەیاننەگە، هێزەیل "یەکەی 80" کە لەڕی میژووییەو بەسیاسەو وە پارت دیموکرات کوردستان، و "یەکەی 70" سەر وە یەکێتی نیشتمانی کوردستان، نەوینە دوو پێکهاتەی سەروەخوەی لە دەیشت دەسەڵات وەزارەت کاروبار پێشمەرگە، کە سەرلەنوو رێکخستن ئەرا ئەندامەیلیان جیوەجی کریا لەناو فیرقە و لیوایەیل کە لەژیر سای وەزارەتەگە و سەرکردایەتیی کار کەن.

 مەراسیمەگە وە سەرپەرشتی سەرۆک هەرێم کوردستان نێچیرڤان بارزانی، وە شیوەی فەرماندەی گشتی هێزەیل پێشمەرگە، و وە بەشداری سەرۆک حکومەت مەسرور بارزانی، و قوباد تاڵەبانی، جیگری، و وەزیر کاروبار پێشمەرگە شۆڕش ئیسماعیل، لەشان نۊنەرەیل لە هاوپەیمان ناودەوڵەتی و شاندە دیپلۆماسییەیل وەڕیەو چگ.

هەمیش لە بەغدادەو وەڕێوەبەر نووسینگەی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارە عراقییەیل فەریق یەکەم روکن عەبدولئەمیر شەمەری ئامادە بۊ، لە ئامادەبۊنیگ کە رەنگدانەوەی رەهەند فیدراڵی ئەرا دۆسیەگە و پەیوەندی پێشمەرگە وە سیستەم وەرگری عراقی کرد.

 وەپەی پەیکەر راگەیانریایەگە، سەرلەنوو رێکخستن هێزەیل کریا لەناو دوو سەرکردایەتی ناوچە کە 11 فیرقە لەخوەیان گرن، کە هەر یەکیگیان لە سێ لیوا دروس بوودر و دوو لیوای پیادە سەر وە هەر فەرماندەییگ بوون، لە وەختیگ پەیکەر گشتی دوو هێز پاڵپشتی و یەکەیگ کۆماندۆ لەخوەی گرێد.

 سەرچەوەیگ لە وەزارەت پێشمەرگە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە دامەزرانن دوو سەرکردایەتی سەربازی واتەی ئەوە نییە، وەپەی شیواز فەرمی، کە بەشەوبوین وەرین لەژێر ناویگ نوو وەردەوام بوود، چۊنکە هەردگ فەرماندەییەگە لەناو زنجیرەیگ سەربازی یەکگردگ و لەژیر دەسەڵات وەزارەت کاروبار پێشمەرگە کار کەن، لەجیای بەسیان یەکەیل وە ناوەندەیل بڕیار حزبی.

 لە خوەنستنیگ سەربازی ئەرا پەیکەرە نووەگە، شارەزای ئەمنی و سەربازی فەریق خانەنشین سەروەر شێخ قادر، لە دیداریگ تایبەت وەرد ئاژانس شەفەق نیوز وت، کە پرۆسەی تیکەڵکردنەگە نۊنەرایەتی "ئاڵشتبوینیگ رێکخستنی و تەکنیکی لە وەڕێوەبەرایەتی وە رووکار حزبی ئەرا وەڕێوەبەرایەتی سەربازی دامەزراوەیی" کەێد، و وە ئەوە زانستەی کە پشت بەسین وە ناوەیل ناوچەی یەکەم و ناوچەی دۊم لە چوارچیوەی سەنن رووکار حزبی لە هێزەیل تیەێد.

 شێخ قادر دیاری کرد کە ناوچەی یەکەم هەولێر و دهۆک و ئەو ناوچەیلە کە سەر وەپییانن لەخوەی گرێد، و هێزەیل ناو ئەو ناوچە وەرجە ئیسە وە هێزەیل "80" سەر وە پارت دیموکرات کوردستان ناسریاۊن، لە وەختیگ ناوچەی دۊم سلێمانی و هەڵەبجە و ئەو ناوچەیلە کە سەر وەپیانن لەخوەی گرێد، و پێکهاتەیلی وەرجە ئیسە وە هێزەیل "70" سەر وە یەکێتی نیشتمانی کوردستان ناسریاۊن.

 وەیجۊرە دی کە هیشتن دوو فەرماندەیی ناوچەیی نۊنەرایەتی کیشەیگ سەربازی نەکەێد تا وەختیگ هەردگیان وە وەزارەت پێشمەرگەوە بەسیانە و ملکەچ زنجیرەی فەرماندەیی فەرمی یەکگردگن، وە دووپاتکردن ئەوەگ بۊین دوو ناوچە واتەی مەنن دوو هێز جیاواز یا دوو وەڕێوەبەرایەتی حزبی نییە جویر ئەوەگ وەرجە ئیسە بۊ.

تاقیکردن دۊای راگەیاننەگە

بەش یەکەی 70 و یەکەی 80 نێچیرڤان بارزانی لە وتارەگەی چارەسەری کرد، لەوەختیگ دووپات کرد کە ئەوەگ رۊ دا تەنیا ئاڵشتکردنیگ لە پەیکەرسازی یا ئاڵشتکردن یەکەیل نییە لە پێکهاتەیگەو ئەرا یەکیگ ترەک، بەڵکم "گامیگ نیشتمانی گەورا"س لە دروسکردن دامەزراوەیل هەرێم کوردستان.

 بارزانی راگەیان کە لەیڕووژەو لەوەلا، هیچ هێزیگ لە هێزەیل پێشمەرگە لە دەیشت چەتر وەزارەتەگە نەمەنیە، و پێوەریگ ئەرا سەرکەفتن دانا کە وە شمارەی ئەو یەکەیلە رەد نیەکەێد کە چنە ناو پەیکەرە نووەگە، بەڵکم وە ئاست هەستکردن هەر جەنگاوەریگ وە ئەوەگ وەزارەتەگە دامەزراوەگەیە، و سەرکردایەتی سەربازی مەرجەعیەتیە، و هاوڕی چەک هاوبەشیە لە ئەرکەگە بی نووڕسین ئەوەگ سەر وە کوورەس یا کام ناوچەس.

 دووپات کرد کە دامەزراوەی سەربازی گۆڕەپانیگ ئەرا رکابەری حزبی نییە، و دیاری کرد کە حزبەیل رکابەری لە هەڵوژاردنەیل و کار سیاسی کەن، لە وەختیگ پێشمەرگە نۊنەرایەتی هێز کوردستان کەێد، نەک هێز حزبیگ.

وەلی لە خود وەخت دەسنشان کرد ئەرا ئەوەگ راگەیانن یەکخستنەگە نۊنەرایەتی کووتاییهاتن چاکسازی نیەکەێد، بەڵکم دەسوەپیکردن گامیگ نووە کە بایەسە رەنگ بەێدە بان سەرکردایەتی و کۆنترۆڵکردن و مەشقکردن و بەرزکردن پلە و رێکخستن و هویروباوەڕ سەربازی.

 راگەیانن

یەکخستنەگە دوو میژوو تیکەڵا لەخوەی گرێد.

رێڕەو یەکەم لە ساڵ 2016 دەس وەپی کرد، لەوەختیگ بەرنامەی چاکسازی وەزارەت کاروبار پێشمەرگە وە چەودیاری سەرۆک هەرێم کوردستان لەو وەختە مەسعود بارزانی و وە پشتگیری هاوپەیمان ناودەوڵەتی وەڕیەو چگ، و وە تایبەت وڵاتە یەکگرتگەیل و بەریتانیا و ئەڵمانیا، لەشان هۆڵەندا و ئیتالیا و فەڕەنسا و دەوڵەتەیل ئەوروپی ترەک.

 بەرنامەگە یەکخستن سەرکردایەتی و کۆنترۆڵکردن، و سەرلەنوو رێکخستن یەکەیل، و هویردبینی میلاکەیل و مووچەیل، و گەشەپیدان سیستەمەیل مەشق و چەکدارکردن و خزمەتگوزارییە لۆجستییەیل لەخوەی گرد، وەسەربار بیناکردن وەڕێوەبەرایەتییگ دارایی و سەربازی فرەتر ناوەندی لەناو وەزارەتەگە.

وەلی قۆناغ دۊم لە 21 ئەیلول/ سێپتەمبەر 2022 دەس وەپی کرد، لەوەختیگ وەزارەت کاروبار پێشمەرگە و وەزارەت وەرگری ئەمریکی یادداشت لەیەکفامستن واژوو کردن کە چوارچیوەیگ وەخت بەخشیە بەرنامەی چاکسازییەگە کە چوار ساڵ دریژە کیشێد، و وەپی واشنتۆن پشتگیری هێزەیل لە نواگیریکردن ریخریاگ داعش و پشتگیریکردن پرۆسەی چاکسازی ناو وەزارەتەگە نووەو کرد.

 راگەیانن یەکخستنەگە لە ساڵیاد چوارەم واژووکردن یادداشتەگە هات، دۊای تەواوکردن سەرلەنوو رێکخستن هێزەیل یەکەی 70 و 80 و کاراکردن هەردگ فەرماندەیی ناوچەی سەربازی یەکەم و دۊم.

 ئەو سەختیەیلە کە کەفتنە وەر رێڕەوەگە تەنیا تەکنیکی و رێکخستنی نەۊن، کە مدوو سیاسی بەسیاگ بۊ وە ئاست ئامادەبۊن پارت دیموکرات کوردستان و یەکێتی نیشتمانی کوردستان ئەرا ئاڵشتکردن کۆنترۆڵ کردارەکی لەبان هێزەیلیان ئەرا ناو دامەزراوە فەرمییەگە.

 قسەکەر وە ناو سەرۆکایەتی هەرێم دڵشاد شەهاب لە شەوەکی مەراسیمەگە دان نا وە ئەوەگ پرۆسەی یەکخستنەگە ماوەی ساڵەیل گوزەشتە رۊوەڕۊ سەختیەیل گەورایگ بۊە، و وە تایبەت وە مدوو ناکۆکییە سیاسییەیل.

70 و 80 کیین؟

یەکەی 80 نۊنەرایەتی ئەو هێزەیلە کرد کە لەڕی میژووییەوە وە پارت دیموکرات کوردستان بەسیاۊن، لە وەختیگ یەکەی 70 ئەو هێزەیلە لەخوەی گرد کە سەر وە یەکێتی نیشتمانی کوردستانن.

دووانەیی هەردگ هێزەگە ماوەی دەیەیل گوزەشتە چەسپیا، چۊنکە هەر حزبیگ پەیکەریگ فەرماندەیی و وەڕێوەبەری و سەربازی تایبەت وە خوەی هیشتەو، هەرچەن دامەزرانن وەزارەت کاروبار پێشمەرگە و تیکەڵکردن لیوایەیل ترەک لەناوی بۊ.

و ئەوە بۊە مدوو فرەبۊن ناوەندەیل بڕیار و سەختییەیل لە وەڕیەوەبردن بڵاوبۊن و چەکدارکردن و بەرزەوکردن پلەیل و مووچەیل، وەسەربار کاریگەری پەیوەندی سیاسی ناوەین هەردگ حزبەگە لەبان ئاست هاوکاری و هەماهەنگی لە ناوەین هێزەیلیان.

 لە نیشانەیگ سیاسی سەرنجکیش، مەلا بەختیار، سەرکردەی وەرین لە یەکێتی نیشتمانی کوردستان، یەکخستن هێزەیل پێشمەرگە وە "خەویگ رەنگین کە وەدی هات" وەسف کرد، و وت کە هێزەیل هەوەجە وە پەروەردەکردن و راهێنان داشتن.

وەلی وشەی "پێشمەرگە"، لە زوان کوردی لە دوو بڕگە تیەێد، "پێش" وە مانای لەوەرانوەر، و "مەرگە- مرگ" وە مانای مەرگ یا مردن، و وە شیوەیگ گشتی دەسنشان کەێد ئەرا "ئەوانە کە رۊوەڕۊ مەرگ بوون".

 بڵاوبۊن ناوەگە وە شیوەی ناویگ ئەرا هێزیگ کوردی رێکخسریاگ بەسیاسەو وە کۆمار مەهاباد کە لە ئیران لە ساڵ 1946 راگەیانریا، و لە عراق، پێشمەرگە چۊ هێزیگ رێکخسریاگ دەرکەفت ماوەی قۆناغەیل بزووتنەوەی رزگاریخواز کوردی، و وە تایبەت لەوەخت هەڵگیرسان شۆڕش ئەیلول لە ساڵ 1961، وەرجە ئەوەگ دۊای راپەڕین ساڵ 1991 و دامەزرانن دامەزراوەیل هەرێم کوردستان ئاڵشت بوود ئەرا هێزیگ فەرمی ئەرا پاراستن هەرێمەگە.

لە لای خوەیەو، سەرۆک حکومەت هەرێم کوردستان مەسرور بارزانی بوونەگە وە "رووژیگ میژوویی ئەرا کوردستان و پێشمەرگە" وەسف کرد، وە دووپاتکردن ئەوەگ پرۆسەی گردەوکردن هێزەیلە لەژێر چەتر وەزارەتەگە و لەناو یەک پەیکەرسازی وە سەرکەفتن کووتایی وەپێ هات دۊای چوار ساڵ لە کارکردن لە چوارچیوەی یادداشت لەیەکفامستن وەرد وەزارەت وەرگری ئەمریکی.

وتیش کە پەیکەر یەکگرتگەگە ئۆپەراسیۆنەیل و مەشقکردن و سەرکردایەتی و کۆنترۆڵکردن و پەیوەندییەیل و وەڕێوەبەرایەتی دارایی لەخوەی گرێد، وە مەرجیگ گام ئایندە فتراق خەێدە بان بەرزەوکردن توانایەیل سەربازی، و دابینکردن چەکەیل پیشکەفتگ و سیستەمەیل وەرگری ئاسمانی، و گەشەپیدان توانایەیل مرۆیی و مەشقی.

دۊاتر بارزانی باسەگە  بردە بان پابەندبۊنەیل فیدراڵی، وە داواکردن لە حکومەت عراقی ئەرا مسۆگەرکردن مافە دەستوورییەیل هێزەیل پێشمەرگە، و یەکسانکردن مووچەی ئەندامەیلی و شایستە داراییەیلیان وەرد هاوتاگانیان لە سوپای عراقی.

و دووپات کرد کە پێشمەرگە هێزیگ دەستوورییە و بەشیگ سەرەکییە لە سیستەم وەرگری عراقی، و ئەوەگ گەشەپیدان توانایەیلی و چەکدارکردنی تەنیا خزمەت ئاسایش هەرێم کوردستان نیەکەێد، بەڵکم بەشداری لە پاراستن عراق و ئارامیی کەێد.

 لە بەغداد، عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرەیل عراقی پیشوازی لە تەواوبۊن یەکخستن پێکهاتەیل پێشمەرگە لەژیر چەتر وەزارەتەگە کرد، و وت کە یەکخستن هێزە ئەمنی و سەربازییەیل لەناو چوارچیوەیل دەستووری و یاسایی، و قایمکردن هەماهەنگی لە ناوەین پێکهاتەیل هێزە چەکدارەیل، نۊنەرایەتی "گامیگ گرنگ لە چەسپانن ئاسایش نیشتمانیمان و یەکگرتەیی بڕیار وەرگریمان" کەن.

دۊرتر لە راگەیاننەگە

ئی راگەیاننە وەرجە نۆ رووژ لە سی ئەیلول/ سێپتەمبەر تیەێد، مەوقەی بڕیارلیدریاگ، وەپەی خشتەی راگەیانریاگ، ئەرا تەواوکردن دەرچگن هێزە ئەمریکییەیل لە عراق و ئاڵشتبوین وەرەو شیوازیگ نوو لە هاوکاری ئەمنی و سەربازی دوولایەنە.

هەمیش رووژەگە هاوەختە وەرد خشتەیگ کە حکومەت عراقی خستیەسەی روی ئەرا چارەسەرکردن دۆسیەی گیرهاوردن چەک وە دەس دەوڵەت، لە ناوڕاس جیاوازییگ لەباوەت مەودای ئی خشتە و ئەو هێزەیلە کە گرێدەیانە خوەی و میکانیزمەیل جیوەجیکردنی.

وەلی شێخ قادر دۊری خست کە پەیوەندییگ هەس لە ناوەین یەکخستن پێشمەرگە و جۊلەیل حکومەت فیدراڵی ئەرا گیرهاوردن چەک، وە دووپاتکردن ئەوەگ رەوش ئی هێزەیلە جیاوازی بیناکردن دیرێد وەرد رەوش ئەو باڵەیلە کە باس لە داگردن چەکیان یا تیکەڵکردنیان لەناو دامەزراوە ئەمنی و سەربازییە فیدراڵییەیل کریەێد.

وتیش کە پێشمەرگە هێزیگ بیسەروبەرە یا لە دەیشت دامەزراوە فەرمییەیل نییە، و ئەوەگ داواکارییە ئەمریکییەیل وە یەکخستنی و سەرلەنوو رێکخستنی لەژیر سەرکردایەتی وەزارەتەگە وەرجە دامەزرانن حکومەت زەیدی وە چەن ساڵیگ بۊە، وە لەقەڵەمدان ئەوەگ ئی تیکەڵکردن ئیسە ئەنجام رێڕەویگ دریژە لە چاکسازی و سەرلەنوو پەیکەرسازی، نەک وەدەمچگنیگ ئەرا فشاریگ دەسوەجێ لەبان سەرکردایەتی کوردی.

 دڵشاد شەهاب، لە کۆنگرەیگ رووژنامەوانی دۊای مەراسیمەگە وت، کە حکومەت فیدراڵی دۊای ئەو رووژە وەرپرسیاریەتییگ گەوراتر لە پاراستن عراق هەڵگرێد، کە هەرێم کوردستانیش لەناویە، و وە تایبەت لە پاراستن بوار ئاسمانی و دامەزراوە نەفتییەیل.

دیاری کرد کە پشتگیری هاوپەیمانی ماوەی ساڵەیل گوزەشتە لەناو رێککەفتنەگە وەرد حکومەت فیدراڵی هاتگە، و ئەوەگ کووتاییهاتن ئەرکی وەی شیواز ئیسە ریگری نیەکەێد لە ئەگەر وەردەوامبۊن هاوکاری سەربازی لەڕی رێککەفتن ستراتیژی لە ناوەین عراق و وڵاتە یەکگرتگەیل.

دۊاتر شەهاب ئاشکرای یەکیگ لە مدووە سەرەکییەیل ئەرا زویکردن لە تەواوکردن پرۆسەگە کرد، وە دووپاتکردن ئەوەگ یەکخستن هێزەیل پێشمەرگە مەرجیگ بنەڕەتی بۊ ئەرا وەردەوامبۊن پشتگیری هاوپەیمان ناودەوڵەتی.

 وەیجۊرە هەرێم کوردستان مەرج یەکخستنەگە جیوەجێ کرد لە مەوقەیگ کە شیوەی ئامادەبۊن ناودەوڵەتی و ئایندەی ئەو پشتگیرییە کە یاوەری پرۆسەی چاکسازییەگە کرد ئاڵشت بوود، یەیش بەغداد و هەولێر خەێدە وەرانوەر وەرپرسیاریەتییگ گەوراتر ئەرا پویفدارکردن پەیکەر نووەگە و گەشەپیدانی و پارێزگاریکردن لەبان ئامادەبۊنی.

لە مەراسیمەگە شمارەیگ گشتی ئەرا قەوارەی هێز یەکگرتگەگە رانەگەیانریا، و نەیش بڕڕ گشتییگ کووتایی ئەرا پرۆسەی هویردبینی میلاکەیل و مووچەیل، کە یەکیگە لە تەوەرە سەرەکییەیل بەرنامەی چاکسازی لە ساڵ 2016ەو.

هەمیش خشتەیگ ورد بڵاو نەکريا ئەرا ئاڵشتکردن دەسەڵاتەیل دامەزرانن و بەرزەوکردن پلە و چەکدارکردن و بڵاوبۊن ئەرا وەزارەتەگە، یا ئەرا چۊنیەتی بەشەوکردن یازدە فیرقەگە لە ناوەین هەردگ سەرکردایەتییە سەربازییەگە.

 ئی هویردەکارییەیلە، لەشان دروسکردن فەرماندەییەیل فیرقە و لیوایەیل و پلەی تیکەڵکردن لە ناوەین ئەندامەیل هەردگ یەکە وەرینەگە، یەکلاکەرەو بوون لە دیاریکردن ئەوەگ ئایا پەیکەرە نووەگە هێزیگ یەکگرتگ وە کردارەکی بەرهەم هاوردیە یا تەنیا بسنەکردیە وە سەرلەنوو رێکخستن پێکهاتە کۊنەیل لەژیر یەک چەتر فەرمی.

 شێخ قادر وەیجۊرە دوینێد کە سەختی ئایندە خوەی دۊنێد لە تەواوکردن مەشق و چەکدارکردن و رێکخستن و چەسپانن هویروباوەڕ سەربازی یەکگرتگ، وەیجۊرە کە پرۆسەی تیکەڵکردنەگە لە پەیکەریگ وەڕێوەبەری ئاڵشت بکەێد ئەرا دامەزراوەیگ سەربازی تەواو.

شەفەق نیوز- زیقار

سەرچەوەیگ ئەمنی لە پارێزگای  زیقار، ئمڕوو پەنجشەممە، خەوەر دا لە توومارکردن دوو مەرافە لە خوەرهەڵات و باکوور شار ناسریە ناوەن پارێزگای زیقار، و دیاریکرد  دوو رویداوەگە بویە مدوو زەخمداربوین و دەسگیرکردن 22 کەس.

سەرچەوەگە ئەرا ئاژاس شەفەق نیوز راگەیان "مەرافەیگ چەکداری سەختیگ لەناوەین دوو لایەن لە ناوچەی معدان لە ناحیەی ئور خوەرهەڵات پارێزگای زیقار رویدا، بویە مدوو زەخمداری 4 کەس کە یەکیگیان ئەندام ئەمنیە، و ەمیش 14 کەس دەسگیرکریان کە هووکار رویداو زەرەد رەسانن سەختیگ وە 4 ماشین بوین".

دیاریکرد "مەرافەیگ ترەک لە قەزای نەسر لە باکوور  زیقار رویدا و چەک سەرد لەلی وەکار هات، و بووی مدوو زەخمداربوین 4 کەس کە یەکیگیان لە حاڵەت رخداریگە".

وتیش؛ "هێزەیل ئەمنی دەورەی شوین دوو رویداوەگە دان و زەخمدارەیل  ئەرا نزیکترین خەسەخانە کلکردن تا چارەسەر هەوەجەکریاگ وەربگرن، لە وەختیگ دەسگیرکریاگەیل  ئەرا بنکەی  دەسوەسەرکردن  تایوەت کلکریان ئەرا تەواوکردن رێکارەیل لێکۆڵینەوە وەگەردیان".

شەفەق نیوز- ئیلام

دەسەڵاتەیل پێوەنیدار وە کەلەپوور فەرهەنگی لە پارێزگای ئیلام فەیلی، لە خوەراوای ئیران، تەواوکردن رێکارەیل و پەیوەنییەیل هەوەجەکریاگ  ئەرا شوێنکەفتن توومارکردن 16 بابەت لە کەلەپوور نا مادی پارێزگاگە وەبان لیست کەلەپوور جیهانی راگەیان.

ئاژانس مێهر ئیرانی لە راپۆرتیگ کە ئاژانس شەفەق نیوز ئیسفایکرد و ئەڵگەرداین کردیە ، زوانی جێگر وەڕێوەبەر گشتی کەلەپوور فەرهەنگی و دەستڕەنگینی و گەشتوگوزار لە پارێزگای ئیلام، رائید ناسیریفەر وت:  پارێزگاگە تا ئیسە 82 بابەت لە کەلەپوور نا مادی لەبان لیست نیشتمانی توومار کردیە.

ناسیریفەر ئاشکرد، کەلەپوور نا مادی لە پارێزگاگە بڕیگ بەش گرێدەو وەپای پۆلێنکردن پەسەندکریاگ، جویر باوەڕییەیل، دەنگ و نەوایەیل، بازی جەماوەری و ناوخوەیی، دەستڕەنگینی و هونەرەیل ناوخوەیی، وەگەرد رێوڕەسم  چەمەر و موورهاوردن .

ئێ وەرپرسە دیاریکرد  پڕۆژەیگ وەناو "دەنگ لە سەردەمەیل دێرین تا هەزارەی سێیەم" پێوەنی دێرێد وەپای قسەیلی وە شارستانیەت حۆرییەیل، کە لە ناوچەیلیگ لە کویەیل زاگرۆس گەشە کردیە.

وتیش: توێژەرەیل ئەرا ماوەی نزیکەی 30 ساڵ کار وەبان  دەنگ و نەوایەیل پێوەنیدار وە حۆرییەیل کردنە، و دیاریکرد کە ئەنجام ئی توێژینەوەیلە نیشان دەید کە بڕێگ فرە لە میراتەیل گورانی دێرین لە پارێزگای ئیلام هەس، وەتایبەت لە ناوچەیل خوەراوای.

ناسیریفەر دیاریکرد، ئی نەوایەیلە لە مێژوو پێوەنیدار بوینە وە بوونەیل و بەشەیل جیاواز لە ژیان دانشتگەیل، جویر مەیدان جەنگ و دەشتەیل، و  هێمانگ بەشیگە لە هویرمان فەرهەنگی ناوخوەیی.

ئاشکراکرد، زانایەیل شوێنەوار شمشاڵ و ئامێرەیل ترەک مۆسیقا لە بڕێگ گردەیل وەرجە مێژوو لە پارێزگای ئیلام پەیدا کردنە، و هشارە ئەرا توومارکردن 88 جویر لە مەلەیل لەناو لیست کەلەپوور نیشتمانی.

وەرپرس فەرمیەگە دیاریکرد، زانستی  توومارکردن باوەتەیل لە کەلەپوور نا مەعنەوی ئیلام وەبان لیست کەلەپوور جیهانی دەور دێرێد لە ناسانن کەلەپوور فەرهەنگی و مێژوویی ناوچەگە لە ئاست ناودەوڵەتی، و داوای دەسمیەتی  لە دامودەزگایەیل پێوەنیدار وە فەرهەنگ و کەلەپوور  ئەرا تەواوکردن رێکارەیل توومارکردن.

پارێزگای ئیلام کەفێدە خوەراوای ئیران لەبان سنوور وەگەرد عراق، و ناوچەگە بەشیگ لە سنووری جوگرافی کویەیل زاگرۆس دانریەێد، کە لەسەرجم سەردەمەیل شاهید پێڕەو شارستانیەت و فەرهەنگەیل جوراوجویر بویە.

شەفەق نیوز- بەغدا

سندوق وەرگردن پویلەیل عراق، ئمڕوو پەنجشەممە، وەرگردن 13 ملیۆن دۆلار لە پویلەیل عراقی بلۆککریاگ لە بانکەیل فەرەنسی وەپای بڕیارەیل دادوەری راگەیەن، و گلەودانی ئەرا ئەمار دەوڵەت.

سەرۆک ئەنجومەن ئیدارەی سندوقەگە محەمەد عەلی ئەللامی لە بەیاننامەیگ وت: پرۆسەی وەرگردنەگە بەرهەم وەدویاچگن و رێکارەیلیگ بوی کە سندوقەگە وە هەماهەنگی و هاوکاری وەگەرد لایەنەیل ناودەوڵەتی و ناوخوەیی پێوەنیدار ئەنجامی دا، و دیاریکرد کە بڕ وەرگیریاگ خریاسە ناو حساوەیل وەزارەت دارایی عراقی دویای تەواوکردن رێکارەیل هەوەجەکریاگ و هەماهەنگی وەگەرد بانک عەرەبی سۆیسری.

وتیش؛ وەرگردن  ئی بڕە دەسکەفتیگ نووە کەفێدە بان تەقەلایگ  کە سندوقەگە دەێد لە شوینکەفتن پولەیل عراقی و گلەودانیان لە دەیشت، و دووپات کرد وەبان وەردەوامی کار و هەماهەنگی وەگەرد لایەنەیل پێوەنیدار ئەرا گلەوداین پویل و سەروەتەیل دەوڵەت و گلەودانی ئەرا ئامار گشتی.

شەفەق نیوز ـ بەغداد/ هەولێر

نرخ تەڵای بیگانە و عراقی، ئمڕوو پەنجشەممە، لە بازاڕەیل بەغداد پایتەخت   و هەولێر پایتەخت هەرێم کوردستان داوەزی.

پەیامنێر ئاژانس شەفەق نیوز وت: نرخ فرووشتن یەک مسقاڵ عەیار 21 تەڵای خەلیجی و تورکی و ئەوڕوپی لە بازاڕەیل بڕ فرووشتن لە جادەی نەهر بەغداد پایتەخت رەسیە 945 هەزار دینار، و نرخ سەنینی رەسیە 941 هەزار دینار.

پەیامنێر ئاژانسمان وتیش: نرخ فرووشتن یەک مسقاڵ عەیار 21 تەڵای عراقی هەمیش داوەزیان توومار کرد لەپای  915 هەزار دینار، و نرخ سەنینی رەسیە 911 هەزار .

لەباوەت نرخ تەڵا لە دوکانەیل زەڕنگەری، نرخ فرووشتن یەک مسقاڵ تەڵای خەلیجی عەیار 21 ها ناوەین 945 هەزار دینار و 955 هەزار دینار، و نرخ فرووشتن یەک مسقاڵ تەڵای عراقی ها ناونی 915 هەزار دینار و 925 هەزار دینار.

لە هەولێر پایتەخت هەرێم کوردستان، نرخ تەڵا بەرزەوبوی، کە نرخ  فرووشتن یەک مسقاڵ تەڵای عەیار 22 رەسیە   990 هەزار دینار، و نرخ فرووشتن یەک مسقاڵ تەڵای عەیار 21 رەسیە 945 ملیۆن دینار، و نرخ فرووشتن یەک مسقاڵ تەڵای عەیار 18 رەسیە 809 دینار.

شەفەق نیوز ـ وەدویاچگن

ناوەن ئەوروپای ناوڕاس ئەرا توومار زەویلەرزەیل، ئمڕوو پەنجشەممە، راگەیان زەویلەرزەیگ وە هاز 5.1 پلە لەبان پەیمانەی رێختر دا لە خوەرهەڵات تورکیا، وەپای ئاژانس "رۆیتەرز".

راگەیان، ناوەن لەرزەگە کەفێدە قویڵی 10 کیلومەتر، دەسڵنتدارەیل تورکیا تا ئیسە هویچ بەیانیگ فەرمی لەبان زەرد گیانی یا مادی نەدانە.

شەفەق نيوز ـ بەغداد/ هەولێر

نرخ دۆلار ئەمریکی وەرانوەر دینار عراقی، ئمڕوو پەنجشەممە، لە بۆرسەی سەرەکی بەغداد پایتەخت  و لە هەولێر داوەزی.

پەیامنێر ئاژانس شەفەق نيوز وت: نرخ دۆلار بۆرسەی کیفاح و حارسیە لە بەغداد پایتەخت شەوەکی ئمڕوو رەسیە 156,800 دینار عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی.  رووژ چوارشەممە، نرخ دۆلار رەسیە 157000 دینار عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی.    

پەیامنێرمان وتیش؛ نرخ فرووشتن و سەنین لە دوکانەیل بەغداد  رەسیە 157,250 دینار عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی، و نرخ سەنینی رەسیە 156250 دینار.     

لەهەولێر پایتەخت  هەرێم کوردستانیش نرخ دۆلار داوەزیان وەخوەیدی، کە نرخ فروشتن رەسیە 156,800 عراقی وەراوەر 100 دۆڵار ئەمریکی، و نرخ سەنینی 156750 عراقی وەرانوەر 100 دۆلار ئەمریکی.

شەفەق نيوز- بەغداد 

تیم وەرگیری شارستانی، ئمڕوو پەنجشەممە، خەوەردا لە کپەوکردن ئاگر  کە لەناو ئەمارەیگ مادە و کەرەستەیل ئەوروپی گردویدەخوەی لە ناوچەی سەریدات سەر وە کویچەی شەعب باکوور خوەرهەڵات بەغدای پایتەخت.

وەڕێوەبەرایەتی وەرگری شارستانی لە بەیاننامەیگ  ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ڕەسیە وت: تیمەیلی لە لای رەسافەی بەغدا، وە شارەزایی بەرزیگ دەور ئاگرەگە گردن، و پرۆسەی چگنە ناو راستەوخوەی  ئەرا ناو ئەمارە هیزگردگەگە ئەنجامدان، و کارەیل کپکردن و سەردەوکردن بی توومارکردن هویچ زەرەدیگ گیانی کووتایی وەپی هاوردا، وەگەرد کەمکردن زەرەدەیل مادی.

وەڕێوەبەرایەتییەگە داوا کرد کە لێکۆڵینەوەیگ واز بکریەێد و پسپۆڕ بەڵگەیل تاوان بانگ بانگکریا ئەرا دیاریکردن مدووەیل هیزگردن ئاگرەگە وەپای رێکارەیل یاسایی.

شەفەق نیوز- وەدویاچگن

نرخەیل تەڵا وە شێوەیگ کەم داوەزیا، ئمڕوو پێنجشەممە، وەگەرد زیایبوین چەوەڕوانییەل ئەرا تونکردن سیاسەت نەقدی وەلایەن ئەنجومەن یەدەگ فیدراڵی ئەمریکی، لە وەختیگ کە داوەزیان نرخەیل نەفت بەشیگ لە پشتگیری ئەرا کانزا گرانبەهاگە دابین کرد.

نرخ راستەوخوەی تەڵا وە رێژەی 0.1% داوەزیا ئەرا 4281.98 دۆلار ئەرا ئۆنسەیگ، لە وەختیگ کە گرێبەستەیل ئایندەی تەڵای ئەمریکی ئەرا رادەسکردن کانوون یەکەم لە 4317.50 دۆلار جێگیر بوی.

گەورە وەرپرس ستراتیجی لە کۆمپانیای "VT Markets"، روس ماکسوێڵ وت: وەبەرهێنەرەیل دۊز کەن وەبان ئاراستەی یەدەگ فیدراڵی ئەرا هێشتنەوەی نرخەیل سوود وە بەرزی تا ماوەیگ درویژتر، وەگەرد جویلەی دۆلار و داھات سەنەدەیل ئەمارەیل و پیشھاتەیل لە خوەرهەڵات ناوەڕاس.

یەدەگ فیدراڵی هەفتەی گوزەشتە نرخ سوود سەرەکی بەرزەو کرد  وە بڕ 25 خاڵ بنەڕەتی ئەرا مەودایگ لە ناوەین 3.75% و 4.00%، لەناو چەوەڕوانییەیل ئەوەگ گوشارەیل ھەڵئاوسان و خاستربوین ئابووری گاڵ بدەێد  ئەرا تونکردن زیاتر لە سیاسەت نەقدی.

بەرزەوبوین نرخەیل سوود وەردەوام سەرنجڕاکیشان تەڵا کەمەو کەێد، کە هویچ داھاتیگ نەێرێد، لە وەرانوەر وەبەرهێنانەیلیگ کە سوود وەدەس تیارن.

 لە کانزا گرانبەھایەیل ترەگ، نوقرە راستەوخوەی وە بڕ 0.6% داوەزیا ئەرا 64.07 دۆلار ئەرا ئۆنسەیگ، لە وەختیگ کە پلاتین وە رێژەی 0.2% بەرزەو بوی ئەرا 1754.05 دۆلار، و پالادیۆم وە بڕ 0.1% داوەزیا ئەرا 1260.70 دۆلار.

شەفەق نیوز ـ بەسرە

سەرچەوەیگ ئەمنی لە بەسرە، ئمڕوو پەنجشەممە، خەوەردا کوڕیگ وە مدوو نادیاریگ باوگ خوەی کوشێد لە ناوڕاش شارەگە.

سەرچەوەگە وە ئاژانس شەفەق نیوز وت: گیچەڵ خێزانی ناوەین باوگ و کوڕ لە ناو ماڵیان لە ناوچەی قبلە لەناوڕاس شار بەسرە کۆتایی تێد وە کوڕەگە وە چەقوو دەێد لە سینگی کە بوودە مدوو گیان لەدەسدانی و ئەرا شوین نادیاریگ واد.

سەرچەوەگە دیاریکرد، هێزەیل ئەمنی راسینەس شوین رویداوەگە تەرم قوربانیەگە ئەرا پزیشک دادوەری کلکردن و لێکۆڵینەوە لە چوینیەتی رویداوەگە وازکریا.