پیاو رووبەرە سەختەیل.. نێچیروان بارزانی لەناوەین هیزەیل عراق جویلە کەێد ئەرا کیشانن حکومەت زەیدی
شەفەق نیوز - بەغداد / هەولێر
لە بەغداد، کە حکومەتەیل تەنیا لە سندووقەیل دەنگداینەو پەیا نییەوون، بەڵکم لە تووڕیگ درویژ لە لەیەکفامستن و زامنکردن و رخەیل هاوبەش، نێچیروان بارزانی سەرۆک هەرێم كوردستان رەسیە پایەتەخت عراق، وە هەڵگردن ئەوە کە دۊرترە لە داواکارییەیل باو هەولێر.
سەردانەگە، کە دوو رووژ کیشێد، لە روخساری جویر بەشیگ لە پڕۆتۆکۆڵیگ سیاسی دەرکەفێد کە یاوەری گشت خولەیلیگ حکومەتی نوو کەێد. وەلێ لە وەختەگەی و قەوارەی دیدارەیلی، نزیکتر دەرکەفت ئەرا تەقەلایگ ئەرا رێکخستن سەنتەر سەنگی لەناو پرۆسەی سیاسی، لە وەختیگ کە قەیران دروسکردن حکومەت وەگەرد فشارەیل ناوچەگە و دەرهاوردەیل جەنگەگە و هویرەیل واشنتۆن و تاران و دۆسیەیل بەغداد و هەولێر کە لەوەرا چەن ساڵیگە مێز گفتوگۆیەیل وەجی نەهیشتنە یەکبڕن.
ئەو پیاوە کە سیاسەتمەدارە عراقییەیل باسی کەن وە "پیاو هاوسەنگییەیل"، وە شیوەیگ باو نیەچوودە بەغداد تەنیا هەر جویر نۊنەریگ ئەرا كوردستان، بەڵکم جویر ناوجیکەر پەسەنکریاگ لەلای لایەنە نەیارەیل، و توانای قسەکردن وەگەرد شیعە و سوننە و کورد دیرێد وە یەک زوان، کە زوان بەرژەوەنییەیل گونجیایە نەک دروشمەیل سەخت.
لە یەکەم سەعاتەیل سەردانەگە، نێچیروان بارزانی وەگەرد سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی گردەو بویەو، دۊاتر وەگەرد عەلی فالح زەیدی سەرۆک وەزیرەیل ئەرکدارکریای، و محەمەد شیاع سودانی سەرۆک حکومەت کە ماوەی وەسەرچگیە، و عەممار حەکیم سەرۆک رەوت حیکمە، و سەرکردەیل ئەنجومەن سیاسی نیشتمانی، لە گەڕدنینیگ کە ناونیشانەیلی لە دروسکردن حکومەتەو فراوان بوی ئەرا دۆسیەیل نەفت و مووچەیل و بودجە و مادەی 140، تا رەسین وە گرنگی دۊرخستن عراق لە دەرهاوردەیل جەنگ هەرێمی.
وەپەی بەیاننامەیل فەرمی، بارزانی و سەرکردەیل چوارچیوەی هەماهەنگی دووپات لەبان گرنگی دروسکردن حکومەتیگ کردن "وە ئاست ئاڵەنگارییەیل قۆناغەگە"، کە توانای وەڵامداین داواکارییەیل پێکهاتەیل عراق دیرێد، وەگەرد چارەسەرکردن پرسە هەڵواسیاگەیل لەناوەین هەولێر و بەغداد لە بنەمای دەستوور، و مقیەتیکردن ئاسایش و ئارامی و سەروەری وڵاتەگە. هەرلیوا، سەرۆک هەرێم کوردستان پاڵپشتی كوردستان ئەرا پرۆسەی سیاسی و ئامادەیی ئەرا دەسمەتیداین لە سەرخستن گامەیل دروسکردن حکومەت نوو نووەو کرد.
لە دیداریگ ترەک وەگەرد سەرکردەیل ئەنجومەن سیاسی نیشتمانی، ناونیشان هاوبەشی راسگانی و هاوسەنگی لەناوەین پێکهاتەیل ئامادە بوی جویر مەرجیگ ئەرا حکومەت هاتگ، نەک تەنیا دەسەواژەیگ داڕشتەیی لە بەیاننامەیل دۊای دیدارەیل، وەلێ ئەو وینە کە لە دیدارەگە دەرچوگ ئەوە وت کە دۊرترە لە بەیاننامەگە.
لە روی دیمەنەگە، نێچیروان بارزانی ناوڕاس دیدارەگە گرد، دەوردریاگ وە سەرکردایەتییەیل سوننی دیار کە لەناویانیان خەمیس خەنجەر و محمد حەلبووسی، لە دیمەنیگ کە دەرکەفت چۊنکە ئەرک سەردانەگە وەگشتی پوختە کەێد. سەرۆک هەرێم تەنیا وە شیوەی نۊنەریگ ئەرا هەولێر ئامادە نەوی، بەڵکم جویر کەسیگ دەرکەفت کە لە ناوچەیگ خوەڵەکووین لەناوەین نەیارەیل جویلێد، وە تەقەلاداین ئەرا چەسپانن هاوکیشەیگ کە لەبان ئەوە وسێد کە حکومەت ئایندە نیەتۊەنێد تەنیا لە لەیەکفامستن ناوخۆیی شیعە پەیا بوود، و نەیش لە رێککەفتن ئەرا پۆستەیل دابڕیاگ، بەڵکم لە هاوسەنگییگ فراوانتر کە کورد و سوننە و شیعە لەناو ئەندازەیگ سیاسی یەکگردگ لەخوەی گرێد.
هەردگ لایەن رێک کەفتن لەبان ئەوەگ گرنگە حکومەت نوو خزمەتگوزارییەیل و ئاوەدانکردن لە پیشینەی کارەیلی بنەێد، و پشت وە گفتوگۆ و لەیەکفامستن لەناوەین هیزە سیاسییەیلە بوەسێد جویر دەروازەیگ ئەرا چارەسەرکردن قەیرانەیل.
گفتوگۆی وەرجە حکومەت
لەی چوارچیوە، عەبدولسەلام بەرواری سیاسەتمەدار کورد باس کرد کە سەردان نێچیروان بارزانی "نۊنەرایەتی وەرەونواچگنیگ ئەرێنی نوو کەێد ئەرا شکانن ئەو گرژییەیلە کە یاوەری لە دۊای هەڵوژاردن سەرۆک کۆمار هاتن".
بەرواری ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: سەردانەگە "گەردینیگ نووە کە شیوەی گفتوگۆیی و راشکاوویی وەخوەی گرێد"، وە هەژمارکردن ئەوە کە کەسایەتی نێچیروان بارزانی و پەسەنکردنی "توانای گردەوکردن لایەنەیلیگ دیرێد کە وە شیوەیگ باو سەختە گرد بکریەنەو".
دۊنێد کە ئی دیدارەیلە وەرجە راگەیانن بەرنامەی حکومەتی تیەن، کاریگ کە نزیکتریان کەێد ئەرا گردەوبوینەیل ئامادەکاری ئەرا تاقیکردن هەڵوێستەیل و ئاشکراکردن دۊنینەیل وەرجە چگن ئەرا ناو مەوقەی یەکلاییکەر، وە دەسنشانکردن ئەوە کە سەردان دۊایی زەیدی ئەرا هەولێر و دیداری وەگەرد مەسعود بارزانی سەرکردەی کوردی "رەنگدانەوەی گرنگیدانیگ ئاشکراس وە هەڵوێست هەرێم لەناو رێکخستنەیل حکومەت هاتگ".
ئی جویلە لە هیچەو نەهاتیە، چۊنکە زەیدی، کە ئەرکدار کریاس وە دروسکردن حکومەت لە قۆناغیگ سیاسی ناسک، وەرجە چەن رووژیگ سەردان هەولێر کرد و وەگەرد مەسعود بارزانی و نێچیروان بارزانی و مەسرور بارزانی نیشت، لە گامیگ کە ناوەندە سیاسییەیل خوەنستنەی وە ئەوە کە هەوڵیگ زۊنەس ئەرا دۊرکەفتن لە دووارەبوین قەیرانەیل حکومەتەیل وەرین وەگەرد هەرێم.
لەلای خوەیەو، سوھاد شەممەری لێکۆڵەر لە کاروبارەیل سیاسی باس کرد کە دروسکردن حکومەت ئیسە تیەێدە ناو چوارچیوەیل جیوازیگ لە خولەیل وەرین.
ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز رووشن کرد کە عراق لەوەرانوەر پرۆسەیگ سیاسییە کە سەرۆک وەزیرەیلیگ ئەرکدارکریای سەرکردایەتیی کەێد کە تەقەلای جویلەکردن دەێد لەناوەین رێڕەوەیل تێکەڵبۊییگ، لە دروسکردن دڵنیایی لەناوەین هیزە سیاسییەیل، تا لەخوەیگردن بەشەوبوین لەناو پێکهاتەیل، وە رەدبوین وە رێکخستن پەیوەندی وەگەرد هەرێم كوردستان.
وتیش: سەردان نێچیروان بارزانی ئەرا بەغداد "کاریگەرییگ ئەرێنی دەێد لەبارەی ئامادەیی هەرێم كوردستان ئەرا پاڵپشتیکردن حکومەت عراقی نوو"، وە پەسەنکردن ئەوە کە ئی جویلەیلە بەشداری کەن لە "نزیکەوکردن دۊنینەیل لەناوەین لایەنە سیاسییەیل جیاجیا".
وەلی گرنگی سەردانەگە تەنیا لە هاوکیشەی کورد لەناو حکومەتەگە کورت نییە، چۊنکە عراق لەوەرانوەر قۆناغیگ هەرێمی شیویاگ وسێد، وەگەرد وەردەوامبوین کاریگەرییەیل جەنگەگە لە ناوچەگە لەبان ئابووری و وزە و جویلەی بازاڕەیل، و یەیش ئەوەسە کە دۆسیەی ئارامی ناوخۆیی کردیەسە بەشیگ لە هویرەیل ئاسایش هەرێمی.
لەی چوارچیوە، دیدار بارزانی وەگەرد حەکیم دەرکەفت، کە ئی دۊاییە دووپات کرد لەبان گرنگی "تاوانن ناکۆکییەیل" و پتهوکردن پەیوەندییەیل، و پاڵپشتیکردن سەرۆک وەزیرەیل لە دروسکردن کابینەی "خزمەتگوزاری و چاکسازییەیل ئابووری"، وەگەرد داواکردن کۆتاییهاوردن وە ململانێ لە ناوچەگە و گلەوداین ئارامی و وازبوین عراق لەبان دەورگرد هەرێمی و ناودەوڵەتی خوەی.
دۆسیەیل هەڵواسیاگ مێزەگە وڵ نیەکەن
لە خود ئاست، عەلی بەیدەر، نووسەر و شیەوکەر سیاسی باس کرد کە "باوەتەگە پەیوەندی وە کەسایەتییە سیاسییەیلەو نەیڕێد وەو رادە کە پەیوەندی وە فەرهەنگ سیاسی باو لە وڵاتەگەو دیرێد".
بەیدەر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش: حکومەت هاتگ دریژکریاییگ ئەرا هاوسەنگییەیل چوارچیوەی هەماهەنگی بوود، وەلی شایەت وەخوەیەو دۊنێد جیوازییگ لە وەڕیەوەبردن پەیوەندی لەناوەین بەغداد و هەولێر، وەهووکار ئارەزوو سەرۆک وەزیرەیل ئەرکدارکریای لە دروسکردن پەیوەندییگ ئارامتر وەگەرد هەرێم، و مەیلی نییە ئەرا ئاڵووزکردن یا دەرکردن بڕیارەیل ستەمکارانە وەرانوەر هەرێم كوردستان، وە پەسەنکردن ئەوە کە رووبەریگ فراوانتر بەخشێد ئەرا چارەسەرکردن دۆسیە هەڵواسیاگەیل لەناو شایستە دەستوورییەیل.
یەیش ئەوەسە کە حسێن کینانی سەرۆک ناوەند ئامانج ئەرا لێکۆڵینەوەیل چوودە لای کە گردەوبوینەیل لەناوەین نێچیروان بارزانی و عەلی زەیدی ئەرکدار وە دروسکردن حکومەت تیەنە ناو ریڕەو دروسکردن هاوپەیمانییگ ئەرا وەڕیەوەبردن دەوڵەت، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە جۊر ئی دیدارەیلە وەگەرد گشت خولیگ حکومەتی نوو دووارەو بوون.
کینانی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: دۆسیەیلیگ هەڵواسیاگ هەن لەناوەین هەولێر و بەغداد کە وە شیوەیگ راسەوخۆ باس کریەین، دیارتریانیان بودجە، و هەناردەکردن نەفت، و داهاتەیل نەفتی و نانەفتی، وەگەرد رادەی پابەندبوین هەرێم و دەسەڵاتە فیدراڵییەیل وە رێککەفتنە وەرینەیل.
ئی دۆسیەیلە ئمڕوو وە فرەتر گرنگ دەرکەفن لە هەر وەختیگ وەرین، چۊنکە مووچەیل کە ئەڵگەردیانەسە قەیرانیگ ژیانی دووارەبۊ لە هەرێم، و نەفت کە ئەڵگەردیاگەسە ناونیشانیگ هەمیشەیی ئەرا ناکۆکی دەستووری و دارایی، و بودجە کە هەر ساڵیگ لاوازی لەیەکفامسانە وەختانەیل ئاشکرا کەێد، گشتیان دۆسیەیلیگن کە لە سەردان بارزانی تاقیکردنیگ زۊنە دروس کەن ئەرا رادەی توانای حکومەت ئایندە لەبان چگن لە سیاسەت وەڕیەوەبردن قەیرانەگە ئەرا سیاسەت بەساننی.
لە وەرانوەر ئەوە، زەیدی لە ژیر فشار وەخت جویلێد، چۊنکە ئەرکدار کریاس وە دروسکردن حکومەت داوا لەلی کریاگە کە کابینەگەی لەناو مووڵەتە دەستوورییەگە پیشکەش بکەێد، وەلی ئەوە زانێد کە رەدکردن حکومەتەگە تەنیا لەڕی فرەینەی شمارەیی وەدی نیەتیەێد، بەڵکم لەڕی لەیەکفامستنسگ کە بەشداریکردن کورد و سوننە و شیعە مسۆگەر بکەێد لەناو هاوکیشەیگ کە هیچ لایەنیگ هەس وە ئەوە نەکەن کە لە دەیشت بڕیارەگەن.
لەوەر یە سەردان نێچیروان بارزانی وە تەقەلایگ چوود ئەرا دروسکردن زامنیگ سیاسی دوانە، زامنیگ ئەرا هەولێر وە ئەوەگ کە بەغداد ئایندە گلەو نیەخوەێد ئەرا زوان سزایەیل و فشار دارایی، و زامنیگ ئەرا بەغداد وە ئەوە کە هەرێم بوودە بەشیگ لە ئارامی حکومەتەگە نەک سەرچەوەی نیگەرانییگ ئەرای.
قۆناغیگ عراقی واز لەبان دەیشت
ئی جویلە لە گرنگیپیدان دەیشتەکی وە دروسکردن حکومەت عراقی جیاوە نیەوود، کە زەیدی پەیوەندییگ لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی وەرگرد دۊای ئەرکدارکردنی، کە پیرووزبایی و مکیسیگ ئەرا سەردان واشنتۆن دۊای دروسکردن حکومەتەگەی لەخوەی گردۊد، وەگەرد قسەکردنیگ لە پەیوەندییگ عراقی ئەمریکی "پتهو و بەرهەمدار" و پاڵپشتیکردن ئارامی هەرێمی.
لەیرە گرنگی سەردان بارزانی فراوانتر بوود، چۊنکە ئەو یەکیگە لە فرەترین سیاسەتمەدارەیل عراقی کە توانای جویلەکردن لەناوەین پایەتەختەیل و فراکسیۆنەیل دیرێد، و لەناوەین قرسە ناوخۆیی و دەیشتەکییەیل، وەبی ئەوەگ جویر لایەنیگ پەلاماردەر دەرکەفێد، و لە مەوقەیگ کە بەغداد تەقەلای دروسکردن حکومەتیگ دەێد کە زۊ کێشە وەگەرد واشنتۆن یا تاران یا هەولێر یا هیزە سوننییەیل دروس نەکێد، بویین کەسایەتییگ لەی جۊرە بوودە بەشیگ لە ئەندازەی هاوسەنگی نەک تەنیا ئامادەبوینیگ پڕۆتۆکۆڵی.
چەودیاریکەرەیل دۊنن کە سەرۆک هەرێم كوردستان تەقەلا دەێد، لەڕی ئی گەردینە، سێ بنەما بچەسپنێد وەرجە پەیایوین حکومەت نوو، هاوبەشی راسگانی لە بڕیار، و چارەسەرەیل دەستووری نەک قۆناغی ئەرا دۆسیە هەڵواسیاگەیل، و دۊرخستن عراق لە وای ئاڵووزکردن هەرێمی.
لە وەختیگ کە هێمان وردەکارییەیل پۆستە وەزارییەیل و بەشەوکردن پۆستەیل لەبان مەرج و پەڵپەیل وسیانە، سەردان نێچیرڤان بارزانی ئاشکرا کەێد کە جەنگ حکومەت ئایندە نەبایەس تەنیا لەبان ئەوە بوود کە کی چوودە ناو کابینەگە، بەڵکم لەبان شیوەی ئەو دەوڵەتەس کە ئی کابینە رانێدەی، و سنوورەیل پەیوەندی لەناوەین ناوەن و هەرێم، و توانای عراق لەبان خوەیگردن لە ناوچەیگ کە وە زویوەزوییگ گەورەتر لە توانای چینە سیاسییەگەی ئەرا رەسین وەپی ئاڵشت بوود.
