روناک سەوزە فەیلی.. دۊەت ئەو یادەوەری سەنگینە کە هەڵوژارد وە دەنگ و وشە وەرەنگار بوودەو

شەفەق نیوز - بەغداد

لە شاریگ کە چاشیاس ژانەیلی لەپشت ژاوەژاو بشارێدەو، روناک سەوزە فەیلی  چەو لەبان بەغداد واز کرد و لەناوی لەداڵگبویە، جۊر ئەوەگ زاڕووەیل گەڕەکە کۊنەیل ناسنەی، کۊچەیل تەنگ، بازیەیل سادە، فیلم کارتۆن، و بەرنامەی مناڵەیل کە چۊ هچانیگ وەختانە بوی لە جەهانیگ گەورەتر کە هیمان لە دڕندەییەی نەفامسۊ.

لە جادەی کیفاح، هەناێ کۊڵەچیرووکەیل هەمیشە لە وردەکارییەیل فرە ئاساییەو دەسوەپی کەن، مناڵی روناکیش هەرلیوا دەسوەپی کرد. هیچ پشتیگ نەوی کە فرە جیای بکەێدەو لەو مناڵەیل ترەک لە ساڵەیل سەرەتایی، ژیان وە سروشتیبوین ئاسایی خوەی رەد بوی، وەرجە ئەوەگ ئەو شۆکە باێد کە شیوەی جەهان لە چەوی ئەرا هەمیشە ئاڵشت بکەێد.

لە ساڵ 2007، تەقینەوەیگ لە ناوچەی سەدریە لە بەغداد کۆتایی وە ژیان باوگی هاورد، و لەو مەوقەو، جۊر ئەوەگ ئۊشێد، وەمناڵەگەی جاران نەمەن: "شەهیدبوین باوگم کەسایەتییگ فرە شۆڕشگێڕتر لەلیم دروس کرد" وەقسەی روناک.

بەڵام ئەو کارەساتە یەکەم نەوی لە توومار خیزانەگەر وەرجە چەن ساڵیگ، خیزانەگەی جەزرەو5 گرانیگ داوین لە ماوەی سەردەم رژیم وەرین، لەناوەین کوشتن و بڕین و زیندان و ئاوارەبوین و دەرکردن (تەسفیر) زوورکاری، ئەرا ئەو، پرس فەیلی فامستنیگ تیۆری یا ناونیشانیگ سیاسی نەوی کە لە بونەیلە بەرزەو بکریەێد، وەلێ پشتیگ بوی کە خیزانەگە لەبان لاشە و یادەوەری و دیارنەوینە وازەیلیان ژیاوینەی.

 لە قسەیلی ئەرا شەفەق نیوز وت: شمارەیگ گەورە لە ئەندامەیل خیزان و کەسوکارەیلی "لە زیندان و قەورسانە وەکۆمەڵەیل گیان لەدەس دانە و تا ئیسە تەرمەیلیان پەیا نەکردیمنە"، وتیش: خیزانەگەی، لەوەر نەتەوەگەی، تویش "تونترین جۊرەیل شکەنجە و سزاداین" بوینە.

ئی میژوو قورسە وە تەواوی لە گوزەشتە نەمەنەو، بەڵکم دزە کردە ناو ژیان رووژانەی، ئەرا مەکتەو، ئەرا ئەو زوانە کە ئەوانەی ترەک وەکاری تیارن، ئەرا ئەو چەونووڕینە کە شایەت جویر رەدبوییگ دیار بەێد بەڵام شوینەواریگ نەسریاگ لە دەروین مناڵەگە وەجی هیلێد.

روناک باس لەوە کەێد کە ئەو زیان گەورەیگ کیشاس لەوەر دووچەوەکی نەژادی لە ساڵەیل خوەنستن، لە وەختیگ رژیم وەرین وتاریگ دژمنانەی لەبان پێکهاتەی فەیلی بڵاو کردیاد، و وت: گرفتەگە وە تەواوی کۆتایی نەهات وە کەفتن رژیمەگە، چوینکە شوینەوار ئەو سەردەمە، لەناو ئاوەز بڕیگ لە چینەیل مەردم مەنەو.

 وتیس: هوشیاریی لەبان پرس فەیلی لە تەمەنیگ فرە زۊەو دروس بویە، و وە دیاریکریاگی لە پۆل دۊەم سەرەتاییەو، وەختیگ ماموستاگەی جاریگ پرسیار لە نەتەوەگەی کرد، لەو رووژە، وەڵام نەیا. وە رخیگەو گلەو خوارد ئەرا ماڵ، وە گاڵ ئەو رخ و هەڕەشە کە دەور ناو "فەیلییەیل" گردوێد لە یادەوەری عراقی، تایبەت کە ئەو ناسنامە لە وەختیگ وەرین شایەت بویاتادە دەسپیچگ ئەرا دەرکردن (تەسفیر) یا پەراویزخستن.

روناک دیاری کەێد کە داڵگی هوشداری وەپی دیاد لە ئاشکراکردن ناسنامە فەیلییەگەی، بەڵام باوگی چشتیگ تەواو جیاواز وەپی وتیاد: گاڵی دایاد وەرەو چەسپانن، کە خوەی ئینکار نەکێد، و وە ئازایەتییەو بۊشێد کە كورد فەیلییە.

هاتێ ئەوەگ رەهەندیگ رەمزی دەێدە چیرووکەگە ئەوەسە کە ناو "روناک" لە كوردی وتتە رووشنایی و درەوشیان، چماێ ناوەگە خوەی ئامادەکارییگ بویە ئەرا ریڕەویگ کە هەڵوژارد لەناوی وەرەنگار تاریکی بوودەو وە وشە و دەنگ.

ئەو دیمەنە کە لە یادەوەریی چاڵ کریا تەنیا پرسیار ماموستاگە نەوی، وەلێ ئەوەگ دۊای هات، وەختیگ لە کۆتایی نەتەوەگەی ئاشکرا کرد، ماموستاگە سووکایەتی وەپی کرد، دۊاییش کارەگە ئاڵشت بوی ئەرا مادەیگ ئەرا سووکایەتیکردن لەناوەین بڕیگ لە خوەنەوارەیل، ئەرا مناڵیگ کە لە تەمەن دە ساڵان رەد نەکردیە، ئەوە بەس بوی ئەرا ئەوەگ زەخمیگ دەروینی قۊل  وەجی بیلێد.

بەڵام لەناو ماڵ، باسیگ ترەک ئەرا ناسنامە ەبوی. روناک وت: باوگ و باپیری هەمیشە ئەرای دووارە کردیانەو: "شەرم لە نەتەوە و مەزهەبمان نەکەێ".

وەگەرد وەختەو، فەیلیبوین ئەرا روناک تەنیا سەروەبوینیگ خیزانی یا نشانەیگ کۆمەڵایەتی نەوی، وەلێ ئاڵشت بوی ئەرا هویر مرۆیی قۊلیگ، و ئەرا هوشیارییگ کەڵەکەبوی کە وەگەرد فامستن و خوەنستن و تاقیکردن کەسی دروس بوی، و لەیراوە، راگەیانن ئەرا ئەو زیاتر لە پیشەیگ دیار دا، دەرچە و وەچیگ بوی ئەرا ئەو قسە کە دۊاکەفت، و رووبەریگ بوی ئەرا راگەیانن ناسنامە وەبی رخ، و چەکیگ بوی لە وەرەنگاربوین سووکایەتی و لەهۊرچگن.

روناک پەیامیگ رووشن لە راگەیانن پەیا کرد، وت: لەی ریەو توەنستیە گوزارشت لە نەتەوەگەی بکەێد وە ئاشکرایی، و ئامادەبوین پیشەیی و سەکوویەیل پەیوەندی کۆمەڵایەتی وەکار بارێد ئەرا خزمەت باوەتەیل مرۆیی و کۆمەڵایەتی و سیاسی، لە چوارچیوەی ئەوەگ باسی کەێد وە بنەما و بەها ئەخلاقییەیل کە باوەڕ وەپییان دیرێد.

دووپات کەێد کە دەرکەفتن ناوی لە راگەیانن و لەبان سەکوو دیجیتاڵییەیل وەرپرسیاریتییگ گەورەتر خستیەسە بانی، چوینکە تەنیا قسە لەبان پرسەیل وڵات لە ئاست کۆمەڵایەتی و سیاسی نیەکەێد، بەڵکم خەم پیکهاتە فەیلییەگەییش هەڵگردیە، و تەقەلا دەێد رووشنایی بخەێدە بان بەخشین و قوربانیداینەیلی.

هەمیش وت: شانازی وەو ناوەرۆک راگەیانن ئامانجدارە کەێد کە پیشکەشی کەێد، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە لە ساڵ گوزەشتە ئەڵقەیگ تەواو لەبام شەهیدەیل كورد فەیلی تەرخان کرد، و کاردانەوەیگ فراوان وەدەس هاورد، و وت: تەقەلا دایە لەڕی ئەو ئەڵقەو  چەودیارەیل و بڕیاردەرەیل بخەێدە فتراق قەوارەی ئەو ژیان و ئازارەیلە کە فەیلییەیل تویشی هاتنە، و ئەوەیش رەنجیگە کە دوینێد هیمان تا ئیسە کۆتایی نەهاتیە.

لەبان ئی ئامادەبوینە، روناک بڕوا دیرێد کە پێکهاتەی كورد فەیلی هیمان زیاتر لە تەنیا هاوسووزییگ رەدبوی یا یادکردنیگ وەرزانە خوازێد، وە رای ئەو، ئی پێکهاتە  هەوەجە وە نوێنەرایەتییگ سیاسی هازدار دیرێد، و وە کەسایەتییەیلیگ رووشنهویری کە تایبەتمەنن وە جدیبوین و کەیسەگە وە راسگانی هەڵگرن، دویر لە بازرگانیکردن یا بەرهەمکاری وتاری.

و دوینێد کە یەک کورسی لە ئەنجومەن نوێنەرەیل نیەگونجێد وەگەرد قەوارەی ئەو قوربانیداینە کە فەیلییەیل پیشکەشی کردنە، نەیش وەگەرد پێگە میژووییەگەیان لە عراقر و وت: نوێنەرایەتی سیاسی راسگانی توەنێد بەشداری بکەێد لە کیشان فتراق دەزگایەیل راگەیانن ئەرا کەیس فەیلی، جویر پرسیگ دادپەروەری و ناسنامە و یادەوەری نیشتمانی، نەک تەنیا دۆسیەیگ تایبەت وە پێکهاتەیگ دیاریکریاگ.

 دیدەگەی لەبان نوێنەرایەتی پەرلەمانی نیەوسێد. بەڵکم قسە لە هەوەجە وە ژیرخانیگ میدیایی و رووشنهویری فراوانتر کەێد، کە کەناڵەیل ئاسمانی و سەکوویەیل دیجیتاڵی عەرەبی زوان لەخوەی بگرێد، کە کەیسەیل فەیلییەیل لەڕی بەرنامەیل گفتوگۆ و فیلمەیل بەڵگەنامەییەو بخەێدە رۊ کە توانای قسەکردن وەگەرد ویژدان کۆمەڵگە بارن، وەگەرد دروسکردن کۆڕەیل رووشنهویری کە کەسایەتییەیل بژاردە بکیشن و دووارە گفتوگۆی گشتی لەبان ئی کەیسە واز بکەن.

لە شان کار راگەیاننی، روناک دەنگیگ گورانیچڕین دیرێد کە لە مناڵییەو وەگەردی بویە، و ئەوەیش ری خوەی ئەرا خود کەیسەگە پەیا کرد، ئەرا ئەو، هونەر جیا نەوی لە ژان گشتی، بەڵکم درویژەپیدەریگ ترەک بوی ئەرا ئەوە، لە ساڵ 2015، یەکەم کار گورانی وە دەنگ خوەی لە ماوەی رسوومەیل یادکردن ئەرا شەهیدەیل كورد فەیلی پیشکەش کرد، وە ئامادەبوین کەسایەتییەیل سیاسی و جەماوەریگ گەورە.

وت: هونەر راسگانی ئەوەسە کە لەناو زگ راسی و تاقیکردن پەیا بوود، و باس ژان مەردم و خەمەیلیان بکەێد، و لەوەر یە دەنگەگەی، جۊر ئەوەگ باسی کەێد، لە ناخ ئی راسی پڕ لە ژانەو دەرچگر چوینکە هونەر، لە نووڕین ئەو، یەکیگە لە رەنگینترین شیوەیل دەربڕین و توانادارترینیانە ئەرا رەسین وە ویژدان مەردم.

دووپاتیش کەێد کە شانازی وە ئی بەهرە کەێد، و شیوەیگ دەربڕین لەلی گرێدە وەر کە سەروەبوینی وە راسگوویی و شۆڕشگێڕییەو هەڵگەردان کەێد.

بەڵام ئەوەگ زیاتر لە هۊری مەنیەسەو، و شایەت ئەوەگ زیاتر ئی گشت پیداگرییە رووشنەو کەێد، رستەیگە کە باپیری رووژیگ وەپی وت: تەنیا ئامووژگارییگ خیزانی نەوی، بەڵکم چۊ تەمەی کوڵیگ دیار دایاد کە میژوویگ تەواو لە زیانەیل و خوەیڕاگردن هەڵگردیە: "شەرم لە نەتەوەگەی خوەد نەکەێ چوینکە ئیمە جەزرەوەی وە گرانی دایمنە".

لەو دەستەواژەو، جۊر ئەوەگ دیارە، روناک فرەیگ لە هەڵوژاردنەیلی سازێد، لەناوەین راگەیانن و هونەر و یادەوەری کەسی، تەقەلا دەێد دەنگی بکەێدە رووبەریگ ئەرا وەرگریکردن لە ناسنامەیگ کە هیچ رووژیگ وردەکارییگ لاوەکی نەویە لە ژیانی، بەڵکم گەوهەر گشت چیرووکەگەس.

 لە کۆتایی قسەیلی، روناک پەیامیگ ئەرا هاونەتەوەیل خوەی کلکەێد، وە تایبەت گەنجەیل فەیلی، و لەناوی مکیس کەێد ئەرا هوشیاری لەبان ناسنامەگەیان و شانازیکردن وەپی، و ری نەیان وە رخ یا پەراویزخستن یا سووکایەتی وە ئەوەگ ماف سەروەبوین لەلیان بدزێد.