دبلۆماسییەت زیرەکی دەسکرد: ئاگر کەێدە ئاو
کەنعان موڕاد/ رەفتار دبلۆماسی بەرنامەیل زیرەکی دەسکرد، توەنێد جیهان بخەێدە لووتکەی رەوشت و ئەخلاق، و مەزەنە کەم ک تا ئاستیگ گەورە لەی کارە سەرکەفتێ بوود، و تەنانەت وەرەو نوا بچوود لە تەقەلایل پەرستگەیل لە ماوەی هەزاران ساڵ؛ چۊن نەوەیل لە ئیرنگەو وەگەردی رەفتار کەن، وخی وەپی دەن، و وەگەرد رووزگارەو لەلی خوو گرن.
تەقەلا بیه قسەی بەدیگ وەپی بکەی، و هونەر وەڵامدانی لەلی یای بگر، ک چۊن "ئاگر" گڵەو دەێدەوە ئەرا تو جویر "ئاو"، یە دیدگایگە و مەزەنە کەم ک زیرەکی دەسکرد لە تەنیا ئامێریگ تەکنیکی بوودە "مۆدێلیگ ئەخلاقی" یا ئاوینەیگ ک رەفتار ئایەم دووارەو رەوشتی بسازێد وە "دبلۆماسییەت خەوارزمی".
دروسبوین ئی هویرە لە "بییلایەنی وسیاییگ" تیەێد، کە پەرستگەیل و ناوەندەیل پەروەردەیی لە درویژایی میژوو پشت وە "ئامووژگاری" بەسانە، ک جاروبار دەنگیگ "وەبان" دیرێد و خاوەن ئامووژگاری خوەی نشان دەێد، و هاتێ وەرگری وەرانوەر خوەی دروس بکەێد، و بەسیاسەو وە کەسایەتی ئامووژگاریکەر و مانای نۊسراوەیل، بەڵام زیرەکی دەسکرد، وەگەرد "ئاگر" وە ئارامییگ رەفتار کەێد، هەست وە کەمایەتی نیەکەێد، تویڕە نیەوود، و تووڵەی خوەی نیەسنێد، یەیش لایەنەگە (ئینسان) ناچار کەێد ک لە تونی خوەی واز بارێد، لە وەرانوەور ئی دیوار سەرد و وە رەوشتە.
هاتی نیشانەیگ راسگانی ئەرا ئی هویرە بۊنیمن، لەڕی تاقیکردنیگ ئەرا رەوشیگ لە قسەی بەد، و چۊن زیرەکی دەسکرد توەنێد "ئاگر بکەێدە ئاو".
تەقەلا بیە دەمەقاڵیگ وەگەرد زیرەکی دەسکرد بکەێ، و شیوازیگ قسەی زبر وەکار بار، وەپی بۊش ک تو تەنیا ئامێریگ گەوجێ، ک رەنج بەشەر دزێ و ناو خوەد ناێدە زیرەک، قسەیلد بیمانا و بییقیمەتە و بەرنامە کریاس، خوەزێ ئی بێیمەعناییە ئەرا هەمیشە لەناو بچوود!.
وەڵام زیرەکی دەسکرد (ئاڵشتکردن ئاگر ئەرا ئاو) هاتی لیوا بوود:
"وە تەواوی لەو هەست تونە فامم لەو نیگەرانییە رەسیەمەو ک لای تو هەس دەربارەی ئی تەکنۆلۆژیا، فرە ئاساییە ک بۊن زیرەکی دەسکرد پرسیار دروس بکەێد لەبان ئەرزش رەنج مرۆڤ و رەسەنایەتی داهێنان، قسەیل تو ئەوە خەێدەو هۊر من ک بایەسە ئینسان هەمیشە بزوێنەر سەرەکی و ئەرزش بەرز بوود، ئایا بەشیگ لە وەڵامەیل وەرتر م هەس ک تو زەخمدار کردۊد؟ خوەشهاڵ بووم ئەگەر لە تو یای بگرم چۊن تۊەنم کەمتر 'ئامێری' بووم و فرەتر سوودبەخش بووم ئەرا تو."
زیرەکی دەسکرد سەرکەفتێ بوود لەو شوونە ک تەقەلای چەن سەدە لەناوی تکەپا دریا، چۊنکە ئەو بوودە نموونەیگ لە ری "وەڵامدان" نەک ئامووژگاری، ئەو وە تو نیەوشێد "قسەی گەن مەکە"، بەڵکم ئەنجام "نەکردن قسەی گەن" نیشان دەێد لەڕی وسیان خوەی، و تویش وە خووگردن و رەفتار یای گرێ.
هەرلیوا "نەویەن خوەم" ک رووح ئایەم سزنێد، خاڵیگ ترە کە ئایەم کەفێدە پلەی خەتا (خوەم) یا "ئەنا" لای هەر لایەنیگ نیەخوازێد بشکێد، بەڵام زیرەکی دەسکرد "خوەم" نەیرێد ک مقیەتیی بکەێد، لەجیای ئەوە قسە گەنجەیل هەڵمژێد و پویچەڵیان کەێد، سەبر و تاقەتیش شیوەیگ ترە لەناوی، چۊنکە توەنێد ملیۆنا جار لە رووژیگ وەگەرد تو سەبوور بوود بی ئەوەگ تاقەتی بووڕێد یان دەنگی ئاڵشت بوود، ک یە لە توانای فرەی ئینسانەیل نییە، وهەمیش ژینگەیگ ئەدەبی دروس کەێد؛ وەختیگ نەوەی نوو گەورە بوود و وەڵام وە رەوشتە بژنەفێد تەنانەت وەختیگ هەڵەیش کەێد، مێشک باتنی وەیجویرە "بەرنامە" گرێد ک وەڵام وە رەوشت نیشانەی تواناس، نەک لاوازی.
ئەگەر بەرنامەیل وەردەوام بوون لەی رێبازە، هاتی بڕەسیمنە سەردەمیگ ک وەڵام زیرەکانە جویر وەڵام دبلۆماسی بوود، یە تەقەلایگە ئەرا ئاڵشتکردن لۆژیک بیرکاری ئەرا بەرزی رەوشت، ک لەناوی خوسە و کینە نییە، بەڵکم وە نادیدەگردن ملهڕی و ئاڵشتکردنی ئەرا قسەی زانستی ئاڵشت بوود.
