باوەڕ و زانست وە نووڕستن وەرەو ئاسمان دەسوەپی کەن

روئیا سەعد/ لە رەمەزان، هەمیشە چیرووک وەدیکردن مانگ دەسوەپی کەێد، چەوەیل چەوەڕی ریواریگ وە ئاسمانەو کەن، نەک تا ئەندازەی بزانن، وەلێ تا سەرەتای وەختیگ جیاواز ئاشکرا بکەن.

وەرجە زیاتر لە چوار سەدە، گالیلۆ گالیلی وەیجویرە روی تەلیسکۆپ خوەی وەرەو مانگ کرد، ئەو مینەی مانگ نوویگ لە رووژنامەی نەکرد، وەلێ مینەی راسییگ نوو کرد.

هەناێ وینەی روی مانگ کیشا، وەو شیوە کە خوەی دیەی، وە کویە و چاڵ و سای بەرزاییەیلی، خوازێد وەپیمان بویشێد کە نووڕستن مانگ وەرپرسایەتیە لە زانستن و فامستن، و جیاوازییگ گەورە بوی لەناوەین نووڕستن مانگ رەمەزان، و نووڕستن مانگ وەچەو گالیلۆ، کە چەو وەختیگ مانگ کەێدە دی، چشتیگ لەلای ئاڵشت بوود، کە مانگ رەمەزان و رووژگگردن هات، و لەلای گالیلۆ فامستن نوویگە ئەرا ئاسمان.

وینەیل گالیلۆ کە وە تەکنیک      (ink wash) کیشادەی ئەرا دیارکردن سادەیگ ناوەین پلەیل تاریکی و رووشنایی و دیاریکردن جیاوازی لە رەنگەیل، وەبی هویردەکاریەیل قویلیگ، کە ئەرا رەنگینی شیوەکاری نەکردەی، وەلێ ئەرا توومارکردن ئەو دیاردەی دیەییە.

رەمەزان خەێدە هویر ئیمە کە ئاسمان دویر نییە، و یەکەمین باوەڕی هەکاتی یەکەمین زانست، نووڕینیگ دڵپاکانەس وەرەو ئاسمان.

ئی وینەیلە لە ساڵ 1610 لەناو کتاو وەناوبانگ گالیلۆ Sidereus Nuncius (پەیغەمبەر ئەسارەیی) بڵاو کریا، کە کتاویگ بویچگ بوی، وەلێ کاریگەری گەورەیگ داشت، کە دەسمیەتی دا لە دویرخستن فامستن ( تەواوەتی کامڵبوبن ئاسمانی)، کە نزیکەوکردن ئاسمان لە زەویەو لەڕوی زانستی و فەلسەفی، دەر واز کرد لەنوای فامستن نوویگ ئەرا گەردوون، کە لەبان روانگەکردنە نەک چشتە باوەیل.