نرخ نوو دۆلار عراق لەرزنێد.. شارەزایەیل هوشداری دەن لە هەڵاوسان و فراوانبۊن بازاڕ هاوتەریب
شەفەق نیوز- بەغداد
بڕیار دەسکاریکردن نرخ دینار عراقی لە وەرانوەر دۆلار وەرد چگنی ئەرا بوار جیوەجیکردن، ئمڕوو چوارشەممە، بازاڕ عراقی تاو دا، لە ناوەین وریاداریداین لە هەڵاوسان و فراوانبۊن کەلین دوو نرخەگە لە ناوەین فەرمی و بازاڕ هاوتەریب ئەرا دۆلار ئەمریکی.
بانک ناوەندی عراقی نرخ نوویگ گردە وەر ئەرا فرووشتن دۆلار وە هاووڵاتییەیل وە 1520 دینار، لە وەرانوەر 1510 دینار ئەرا بانکەیل و 1500 دینار ئەرا سەنن دۆلار لە وەزارەت دارایی، لەجیای نرخ وەرین کە 1320 دینار بۊ ئەرا هەر دۆلاریگ.
بڕیارەگە لە وەختیگ تیەێد کە دارایی گشتی تویش گوشارەیلیگ بوودەو کە پەیوەندیدارن وە دابینکردن خەرجییە وەردەوامەیل، لە وەختیگ مەزەنە تایبەتمەنەیل جیاوازە لەباوەت رەنگدانەوەی لەبان خەزینەی گشتی و بازاڕە ناوخۆییەیل و توانای سەنن هاووڵاتییەیل.
لەی باوەتە، شارەزای دارایی و وەڕێوەبەر وەرین لە بانک ناوەندی عراقی مەحموود داغر، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە ئامانج لە بڕیار داوەزانن بەهای دینار عراقی زیایکردن شمارەی ئەو دینارەیلەسە کە خەزینەی گشتی لە وەرانوەر داهاتە دۆلارییەیل وەدەسی تیەرێد، وە شیوەیگ کە توانایگ گەوراتر دابین بکەێد ئەرا پووشین مووچەی فەرمانبەرەیل.
داغر زیای کرد کە بڕیارەگە "ئامانجیگ ترەک نەیرێد"، بەڵکم لە پلەی یەکەم تیەێد ئەرا نواگیریکردن شایستەیل مووچە و قایمکردن توانای دەوڵەت ئەرا دابینکردن پۊلداری، وە دیاریکردن ئەوەگ داوەزانن بەهای دینار لە وەرانوەر دۆلار ئەنجام دەێد وە زیایبۊن بەهای دینار ئەو داهاتەیلە کە دەوڵەت وە دۆلار وەدەسی تیەرێد، وە تایبەت داهاتە نەفتییەیل، و لە ئەنجام بەرزکردن بەهای ئەو دینارەیلە کە وەردەسن ئەرا خەزینە تا خەرجییە وەردەوامەیل بپووشێد، و لە وەرینیشیان مووچەی فەرمانبەرەیل.
لە وەرانوەر ئەوە، شارەزای ئابووری محمد حەسەنی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە ئی بڕیارەیلە "زەرەد وە گشت چینەیل گەل رەسنن"، و دیاری کرد کە فەرمانبەر، وەپەی مەزەنەی 30% لە بەهای مووچەجەی لە کیس دەێد، لە وەختیگ زەرەد هاووڵاتی لە توانای سەنن کەلوپەلەیل بەرزەو بوود ئەرا فرەتر لە 70% وە مدوو پیناسەی گومرگی و خەرج بارکردن.
و لە ئەنجام، هاووڵاتی، وەپەی مەزەنەی حەسەنی، نزیکەی 50% لە داهاتی مانگانەی لەدەس دەێد، وە دانان ئەوەگ ئی رێکارەیلە نۊنەرایەتی بڕین لە داهات هاووڵاتییەیل کەن، و وە وریاداریداین لە لیکەفتەیلی لەبان هەردگ چین هەژار و مامناوەند.
لەلای خوەیەو، شارەزای ئابووری عەلی دەعدووش، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، هوشداری دا لە بەرزەوبۊن نرخ دۆلار لە بازاڕ، وتیش کە نرخەگە "ئیسە دەس کردگە وە بەرزەوبۊن"، و باوەڕی وەسە کە جیاوازی ناوەین نرخ فەرمی و بازاڕ هاوتەریب زیای کەێد.
دەعدووش زیای کرد کە بڕیارەگە کاریگەری خەێدە بان بازاڕ ناوخۆیی، وە مەزەنەکردن "هەڵاوسانیگ سەخت و گەورا" و بەرزەوبۊن نرخ کەلوپەلەیل خوەراک، و داوا لە حکومەت کرد کە بڕیارەیلیگ بگرێدە وەر ئەرا سنووردارکردن بەرزەوبۊن نرخەیل، لەناویانیش کەمەوکردن باجە گومرگییەیل، وە ئامانج وەدەسهاوردن هاوسەنگی و ریگریکردن لە بەرزەوبۊن نرخەیل لە بازاڕ ناوخۆیی.
لەی چوارچیوە، یەکیگ لە بازرگانەیل، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، مەزەنە کرد کە نرخ دۆلار لە بازاڕ هاوتەریب بەرزەو بوود ئەرا ناوەین 190 تا 200 هەزار دینار ئەرا هەر 100 دۆلاریگ، و هوکارەگەی گلەودا ئەرا زیایبۊن خوازین لەبان دراو بیگانە، وە تایبەت لەلایەن ئەو کەسەیلە کە پابەندبۊنیگ ناچاری دیرن ئەرا گلەوداین پویل مانگانە.
ئەو بازرگانە کە نەخوازیە ناوی باریەێد، وت کە حکومەت، وەختیگ بڕیاریگ دەێد وە بەرزەوکردن نرخ دۆلاری فەرمی، بایەسە وەرپرسیارەتی کۆنترۆڵکردن بازاڕ هاوتەریبیش هەڵگرێد، وە دیاریکردن ئەوەگ بڕیارەگە تەنیا لەبان کاغەز لە نرخ خەرجکردن نیەوسێد، بەڵکم راسەوخۆ رەنگ دەێدە بان نرخەیل و گوزەرانی هاووڵاتی.
دیاری کرد کە وڵکردن بازاڕ هاوتەریب بی چارەسەر مانای ئەوەسە کە هەر هاووڵاتیە کە جەزرەوەی بڕیارەگە دەێد، و نرخ نوو دۆلار کیشەیل دروس کەێد لەڕۊ پابەندبۊنەیل و دانەوەی قەرزەیل و ئەوانەیش، وە دانان ئەوەگ یە شایەت بڕەسێدە "کارەساتیگ ئابووری"، بیجگە لە سستییگ تون لە ئایندە.
بانک ناوەندی عراقی، ئمڕوو چوارشەممە، پەسەنکردن نرخەیل نوو ئەرا دۆلار راگەیان، لەبان ئەوەگ کارکردن وە نرخە نووەیل لە ئمڕووەو دەسوەپی بکەێد.
نرخەیل دۆلار ئەمریکی، شەوەکی ئمڕوو چوارشەممە، بەرزەوبۊنیگ وەرچەو لە بازاڕەیل بەغداد و هەولێر توومار کردن، وەرد دەسکردن وە جیوەجیکردن بڕیار دەسکاریکردن نرخ فەرمی، لە ناوەین شیوەیگ لە لەرزین و نائارامی لە بازاڕ هاوتەریب.
نرخی فرووشتن لە دوکانەیل ناوخوەیی لە بەغداد و هەولێر رەسیە 169,000 دینار لە وەرانوەر 100 دۆلار، لە وەختیگ نرخی سەنین رەسیە 168,000 دینار.
