شەفەق نیوز- بەغداد

عراق خوەی لە وەرانوەر شەپوولیگ نوو لە فشارەیل هەرێمی دۊنێد دۊای ئەوەگ حکومەت عراقی هوشدارییەیل لە وڵاتەیل ناوچەگە وەرگرد کە ناوەرۆکەی ئەوەس کە هەر پەلاماریگ لە خاک عراقەو وەرەو خاکەیلیان ئەنجام بیریەێد وە گورز سەربازییگ وەڵام دریەێدەو کە گرووپە چەکدارەیل لەناو عراق کەێدە ئامانج، لە وەختیگ رخەیل لەبان ئاڵشتگری وڵاتەگە ئەرا گۆڕەپان جەنگ راسەوخۆ لەناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیران و هاوپەیمانەیلی زیای کەن.

 ئی هوشدارییەیلە دۊای زنجیرەیگ پەلامارەیل وە فڕۆکەیل بێفڕۆکەوان و مووشەک تیەن کە خریانە مل گرووپەیل چەکدار عراقی لایەنگر ئیران، کە بەرژەوەنی و دامەزراوەیل لە وڵاتەیل هاوسا، وە تایبەت سعودیە، کردنە ئامانج، لەناو داواکارییەیل هەرێمی ئەرا بەغداد وە گردنەوەر رێکارەیل کە ریگری بکەن لە وەکارهاوردن خاک عراقی چۊ خاڵ ئەرا ئۆپراسیۆنەیل کە هەڕەشە لە ئاسایش ناوچەگە بکەن.

 لە وەرانوەر ئەوە، حکومەت عراقی دووپات کەێد کە ری وە وەکارهاوردن خاک وڵاتەگە نیەێد ئەرا دەسدریژیکردن لەبان وڵاتەیل هاوسا، کە سەرۆک وەزیرەیل و فەرماندەی گشتی هیزە چەکدارەیل عەلی فالح زەیدی لە وەخت دیداریگ ئەمنی نائاسایی، ئیوارەی شەممە، دووپات کرد لەبان گرنگی ریگریکردن لە هەر سەرپیچی یا هەڕەشەیگ کە لە عراقەو دەرچوود،  وباس دروسکردن دەسەیگ ئەمنی هاوبەش و میکانیزمەیل ریگریکار کرد کە ریگری لە دووارەبۊن سەرپیچییەیل بکەن.

 هەرلیوا، زەیدی داوا دەزگایەیل ئەمنی و سەربازی کرد ئاست ئامادەباشی بەرزەو بکەن، و بەرزکردن رێکارە هەواڵگری و وەرگرییەیل، و دووپات کرد کە مقیەتیکردن لە سەروەری عراقی و ریگریکردن لە ئاڵشتگری وڵاتەگە ئەرا گۆڕەپان یەکلاییکردن مەرافەیل هەرێمی وەرپرسیاریەتییگ تایبەتە ئەرا دامەزراوە فەرمییەیل.

فشار هەرێمی

و هوشدارییەیل هاتن دۊای ئاڵووزیکردن پەلامارەیل کە وڵاتەیل کەنداوی و هەرێمی گرووپە عراقییەیل گریەدار وە ئیران وەپییان توومەتبار کردن.

و سعودیە لە ماوەی رووژەیل گوزەشتە راگەیان کە تویش فڕۆکەیل بێفڕۆکەوان بۊە کە وتگە لە ئاسمان عراقەو وەرەو دامەزراوەیل گرنگ لەناو شانشینەگە دەرچگنە، و وەڵام داین وە هەماهەنگی وەگەرد فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکی (سێنتکۆم) وە ئامانجگردن بارەگا و جەبەخایەیل سەر وە حەشد شەعبی لە شەوەکی چوارشەممە گوزەشتە، 29ی تەمموز/ یۆلیۆ 2026، و بۊە مدوو کوشیان و زەخمداری.

 هەرلیوا راپۆرتەیل راگەیانن وتن کە سعودیە و ئوردن و سووریا و کوەیت نامەیل ئەرا بەغداد کل کردن کە هوشداری دەن لەوەگ کە هەر پەلاماریگ نوو لە خاک عراقەو دەرچوود وە گورزەیل راسەوخۆ وەڵام دریەێدەو کە بارەگای گرووپە چەکدارەیلە لەناو عراق کەێدە ئامانج.

 لەو چوارچیوە، چەن وڵاتیگ کەنداوی نیگەرانی خوەیان لە وەردەوامبۊن چالاکی گرووپە چەکدارەیل لە دەیشت چوارچیوەی بڕیار حکومەت نیشان دان، و داوا لە بەغداد کردن وە گامەیل کردەییگ جیوەجی بکەن کە ریگری لە وەکارهاوردن خاک عراقی بکەن لە ئۆپراسیۆنەیلیگ کە هەڕەشە لە ئاسایش ناوچەگە بیەن.

وەلی "موقاومەی ئیسلامی لە عراق" وەرپرسیاریەتی خوەی لە پەلاماردان سعودیە رەت کرد، و لە بەیاننامەیگ کە لە 27 تەمموز/ یۆلیۆی گوزەشتە رەسیە ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کرد، کە سعودیە "توومەتەیل هەواڵەی عراق کەێد"، و توومەتبارکردن "موقاومە" وە پەلاماردان دامەزراوە نەفتییە سعودییەیل لە خوەرهەڵات و ریاز، هیچ بنەمایگ لە راسگانی نەیرێد.

سەکر محمداوی، ئەندام دەسڵی ئاسایش و وەرگری پەرلەمانی، وت کە مقیەتیکردن سەروەری عراق نوێنەرایەتی "لەیەکەمینایەتی نیشتمانی" کەێد کە سازش قەبووڵ نیەکەێد، و دووپات کرد کە هەر ئامانجگردنیگ ئەرا خاک عراقی لە هەر لایەنیگ بوود سەرپیچیکردنە لە سەروەری و سەرپیچیە لە یاسا ناودەوڵەتییەیل.

محمداوی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز زیای کەێد، کە چارەسەرکردن دۆسیە ئەمنییەیل بایەسە لەڕی کەناڵە دیپلۆماسییەیل و گفتوگۆ بوود، دۊر لە زوان هەڕەشە و وەکارهاوردن هاز، و هوشداری دا کە هەر ئاڵووزییگ سەربازی لەناو عراق لیکەفتەی رخبار دیرێد لەبان ئاسایش وڵاتەگە و ناوچەگە.

پەرلەمانتارەگە داوا لە حکومەت عراقی کەێد ئەرا جیوەجیکردن ریکارە خوازیاگەیل ئەرا مقیەتیکردن سەروەری نیشتمانی و وەهازکردن توانای هیزە ئەمنییەیل، وەگەرد خەسەوکردن جۊلەی دیپلۆماسی وەگەرد وڵاتەیل هاوسا و هاوبەشە ناودەوڵەتییەیل ئەرا ریگریکردن لە هەر سەرپیچییگ ئەرا ئاسمان یا خاک عراقی.

دووپاتیش کەێد لەبان گرنگی یەکخستن هەڵوێست نیشتمانی ئەرا ئەوەگ مقیەتی ئاسایش عراق بکەێد  و ریگری لە پەلکیشکردنی وەرەو جەنگە هەرێمییەیل بکەێد، و دووپات کرد کە ئارامی وڵاتەگە وەرپرسیاریەتییگ هاوبەشە کە هەوەجە وە رێزگردن لە سەروەرییەتی دیرێد و ریگریکردن لە ئاڵشتگری خاکەیلی ئەرا گۆڕەپانەیل ئەرا یەکلاییکردن مەرافەیل.

مدووەیل ئاڵۆزییەگە

 گرووپە چەکدارەیل لایەنگر ئیران وەتن کە ئەوان لەناو چوارچیوەی "موقاومە" دژ وە ویلایەتە یەکگرتگەیل و هاوپەیمانەیلی لە ناوچەگە جۊلە کەن، وە تایبەت لەوەخت هەڵسایین جەنگ لە کەرت غەززە لە 7 تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر 2023 و ئاڵووزبۊن بارگرژی لەناوەین واشنتۆن و تاران.

 لە ماوەی مانگەیل گوزەشتە، گرووپە عراقییەیل وەرپرسیاریەتی خوەیان راگەیانن لە پەلامارەیل کە بنکە و بەرژەوەنییەیل ئەمریکی لە عراق و سووریا کردنە ئامانج، وەرجە ئەوەگ هەڕەشەیلیان فراوانەو بوود ئەرا ئەوەگ وڵاتەیل کەنداوی بگرێدە خوەی.

 لە دیارترین ئەو گرووپەیلە کە لەی چوارچیوە دەرکەفتن کەتائیب حزبولڵای عراقییە، کە چەن جاریگ پەیوەسبۊن خوەی وە میحوەر موقاومە راگەیان و وتاریگ دژ وە ئامادەبۊن ئەمریکی گردە خوەی، لە شان حەرەکەی نوجەبا کە باڵیگ سەربازی دیرێد و لە نزیکترین گرووپەیل ئەرا ئیران هەژمار کریەێد، و کەتائیب سەید شوهەدا کە رەت کەن دەس لە توانای سەربازییان لە دەیشت کۆنترۆڵ تەواوی دەوڵەتەگە هەڵبگرن.

لە وەرانوەر، هەڵوێستەیل گرووپەیل لە دۆسیەی گیرهاوردن چەک جیاوازە؛ کە بڕیگ لە هیزەیل ئامادەیی نیشان دان ئەرا چگن وەناو رێڕەویگ سیاسی یا رێکەوخستن پەیوەندییەگە وەگەرد دەوڵەت، لە وەختیگ گرووپەیل ترەک رەت کەن دەس لە چەکخانەی سەربازییان هەڵبگرن چۊنکە بەشیگە لە رۆڵ عەقائیدی و هەرێمییان.

 کەتائیب حزبولڵا و حەرەکەی نوجەبا و کەتائیب سەید شوهەدا لە دیارترین ئەو گرووپەیلەن کە پەیگیری لە وەردەوامبۊن ئامادەبۊن سەربازی سەروەخوەیان کەن، لە وەختیگ عەسائیب ئەهل حەق وە پلەیگ گەورەتر چگەسە ناو بوار سیاسی و دامەزراوەیی، ئەوەگ هەڵوێستیان لەناوەین کار سیاسی و هیشتن دەسەڵات سەربازی وە سەختتر کەێد.

تووڕ دەسەڵات ئیرانی

 چەودیارەیل دۊنن کە ئی گرووپەیلە بەشیگن لە تووڕیگ هەرێمی کە ئیران پاڵپشتیی کەێد، و تاران چۊ ئامراز فشاریگ لە رویوەڕویبوین وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل و هاوپەیمانەیلی وەکاریان تیارێد.

 لەی لایەنەو، شارەزای ئەمنی و شیەوکەر ستراتیژی، عەلا نەشوع وت، کە عراق بۊسە "گۆڕەپان جەنگ" لەوەر جەنگ راسەوخۆ لەناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیران کە لە 28 شوبات/ فێبریوەری 2026 هەڵساگە، و وتیش کە تاران نووڕێدە گۆڕەپان عراقی چۊ کاغەزیگ کاریگەر لە هەر رویوەڕویبوینیگ وەگەرد واشنتۆن.

 نەشوع ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز زیای کەێد، کە چەکخانەی سەربازی گریەدار وە ئیران لەناو عراق، و توانای لەبان جۊلەکردن و ئامانجگردن بەرژەوەنییەیل کە تاران بڕوای وەسیەێد کە لە ململانێیەگە کاریگەرن، وڵاتەگە کردیەسە بەشیگ لە هاوکیشەی جەنگە هەرێمییەگە.

 دیاری کەێد کە کێشەگە لەوەس کە بڕیگ لەو ئامانجەیل کە ئی گرووپەیلە کەنەیانە ئامانج کەفتنەسە ناو وڵاتەیل عەرەبی هاوسا کە وەگەرد عراق پەیوەندی و سنوور و رێککەفتنەیل دیرن، ئەوەگ بەغداد خستیەسە وەرانوەر وەرپرسیاریەتییەیل یاسایی و سیاسی وەرانوەر وەو وڵاتەیلە.

 دیاری کەێد کە دەسەڵات ئیران لەناو بڕیگ لە جومگە ئەمنی و سەربازییە عراقییەیلە حکومەت خستیەسە هەڵوێستیگ سەخت، و دەرفەت دا وە وڵاتەیل هاوسا، وە تایبەت عەرەبییەیل، ئەرا جۊلەکردن دژ وە هەڕەشەیل هاتگ لە خاک عراقییەو.

 وتیش کە ئی گرووپەیلە "وەپای یاسا و دەستوور کەفنە ژیر فەرمان فەرماندەی گشتی هیزە چەکدارەیل"، ئەوەگ حکومەت عراقی خەێدە وەرانوەر وەرپرسیاریەتی یاسایی لە ریگریکردن لە هەر چالاکییگ سەربازی لە دەیشت بڕیار دەوڵەت.

وەردەوام بوود کە هەر کاریگ سەربازی لە وڵاتەیل هاوسا لەناو خاک عراقی نوێنەرایەتی سەرپیچییگ ئەرا سەروەری عراقی کەێد، وەلی لە خود وەخت دووپات کرد کە رێزگردن لە سەروەری عراق بایەسە بوەسرێدەو وە رێزگردنی لە سەروەری وڵاتەیل ترەک و ری وەپینەیان وە وەکارهاوردن زەوییەیلی ئەرا جیوەجیکردن پەلامار لەبانیان.

 نەشوع هوشداری دەێد لەوەگ کە وەردەوامبۊن ئی رێڕەوە شایەت بوودە مدوو دەڵەکدان عراق و گەلەگەی ئەرا جەنگیگ کە خزمەت وە بەرژەوەنییەیل نیەکەێد، و دووپات کرد کە دۊرخستن وڵاتەگە لە جەنگە هەرێمی و ناودەوڵەتییەیل نوێنەرایەتی "لوتکەی نیشتمانپەروەری" کەێد.

وتار سەروەری عراقی

لەلای خوەیەو، گرووپە چەکدارەیل نزیک لە ئیران رەت کەن کە عراق چۊ گۆڕەپانیگ واز ئەرا دەسوەردانەیل دەیشتەکی دابنریەێد.

 حسێن شقحانی، ئەندام مەکتەب سیاسی لە حەرەکەی "سادقون" کە نوێنەرایەتی باڵ سیاسی ئەرا عەسائیب ئەهل حەق وە سەرکردایەتی قەیس خەزعەلی کەێد، وت کە عراق "گۆڕەپانیگ داگیرکریاگ نییە و دەوڵەتیگ بی بڕیار نییە"، و دووپات کرد کە هەر دەسدریژییگ لەبان خاک عراقی نوێنەرایەتی دەسدریژی کەێد لەبان سەروەریی.

شیحانی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز زیای کەێد، کە عراق خاوەن دامەزراوە و هیزە چەکدارەیلە کە توانای وەرگریکردن لەلی دیرن، و دووپات کرد لەبان پاڵپشتی پرۆژەی دەوڵەت وەهاز و گیرهاوردن بڕیار جەنگ و ئاشتی وە دەس حکومەتەو.

وەلی شیحانی لە خود وەخت دووپات کەێد کە ئەو داواکارییەیلە ئەرا دروسکردن دەوڵەت نەبایەس وە لاوازی یا وەدویاچگن لە وەرانوەر هەر هەڕەشەیگ دەیشتەکی فام بکریەێد.

 دۊنێد کە گرووپەیل "نیەخوازن ئاڵووزیی بکەن وەلی لەلی نیەترسن"، و هوشداری دا لە هەر لایەنیگ کە هۊر لە دەسدریژیکردن لەبان عراق بکەێد کە وەرپرسیاریەتی دەرئەنجامەیل ئەو کارە هەڵبگرێد.

 لە خود وەخت داوا کەێد ئەرا رۆڵیگ دیپلۆماسی عراقی کاریگەرتر و ئامادەتر کە بگونجێد وەگەرد قەوارەی وەرەونواچگنە هەرێمی و ناودەوڵەتییەیل.

ئامادەباشی سەربازی

 ئی وەرەونواچگنەیلە تیەێد لە وەختیگ کە ناوچەگە لە رویوەڕویبوین فراوانتر لەناوەین واشنتۆن و تاران نزیکەو بۊ.

 راپۆرتەیل راگەیانن، رووژ شەممەی گوزەشتە، خەوەردان کە سوپای پاسداران ئیرانی پەیوەندی وەگەرد سەرکردەیل گرووپە عراقییەیل و حزبولڵای لوبنانی و حوسییەیل لە یەمەن کردگە ئەرا باسکردن لە میکانیزمەیل فراوانکردن ئۆپراسیۆنەیل لە ئەگەر هەڵسایین جەنگ گشتگیر وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل.

 وەپای ئەو راپۆرتەیلە، تاران لێکۆڵینەوە لە کاراکردن تووڕ هاوپەیمانەیلی لە ناوچەگە کردگە ئەرا ئامانجگردن بنکە و بەرژەوەنییەیل ئەمریکی لە عراق و سووریا، وە ئامانج بەرزەوکردن خەرج هەر گەنجیگ لەبان واشنتۆن.

هەرلیوا گرووپەیل عراقی ئامادەباشی خوەیان بەرزەو کردن، لە وەختیگ حکومەت رێکارەیل ئەمنی گردە وەر لە ئەگەر هەر جۊڵەیگ مەیدانی.

وەلی سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپ دۊاتر لە ئیوارەی شەممە وسانن ئۆپراسیۆنیگ سەربازی فراوان دژ وە ئیران راگەیان، لە وەرانوەر باسکردن لە رێککەفتنیگ زویوەزوی کە پەیوەندی وە دۆسیەی ئەتۆمی و وازکردن رێڕەوە ئاوییەیل لە گەروو هورمز دیرێک، ئەوەگ وە شیوەیگ وەختانە ئەگەرەیل تەقینەوەی سەربازی کەمەو کرد.