شەفەق نیوز - بەغداد

پۆلێنکردن پاسپۆرتەیل وە نیشاندەریگ گرنگ هەژمار کریەێد لەبان پێگەی دەوڵەتەیل لە سیستەم ناودەوڵەتی، وەختیگ رەنگدانەوەی ئاست متمانەی سیاسی و ئەمنی و ئابوورییە کە لەلای کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی وەدەس تیارێد.

هەڵسەنگانن جەهانی ئەرا پاسپۆرتەیل وە شیوەیگ سەرەکی پشت بەسێد وە شمارەی ئەو رویەیلە کە هەڵگر پاسپۆرتەگە تۊیەنێد سەردانیان بکەێد وەبی خوازین ڤیزە.

 لەی چوارچیوە، هێمان پاسپۆرت عراقی پلەیلیگ دۊاکەفتگ گرێد لە رۊ ئازادی جویلەکردن، کە پۆلێن کریەێد لە پلەی سێیەم جۊر لاوازترین پاسپۆرت لە جەهان، وەپاەی پۆلێنکردن نیشاندەر هێنلی ئەرا پاسپۆرتەیل ئەرا ساڵ 2026.

 وەگورەی هەڵسەنگاننەگە، پاسپۆرت عراقی لە پلەی 99 جەهانی تێد لە بڕ 101، و لە پلەی دۊەم وەرجە کۆتایی لە رۊ عەرەبی (پلەی 20 عەرەبی)، کە ری دەێد وە چگن ئەرا تەنیا 29 رویگە وەبی ڤیزە.

 ئی توانا دیاریکریاگەیلە رەنگدانەوەی راسگانی جیۆسیاسی و ئەمنییە کە عراق ژیەێد، کە ئەوەیش لەلای خوەیەو کارگەری کەێدە بان پۆلێنکردن پاسپۆرت عراقی لە گۆڕەپان جەهانی.

بنەمای کێشەگە

 هاز پاسپۆرتەگە هەژمار نییەکریەێد وە پرسیگ ریکاری کە پەیوەندیدار بوود وە شمارەی ئەو دەوڵەتەیلە کە تۊیەنریەێد وەبی ڤیزە بچوود ئەڕایان، بەڵکم ئەوە رەنگدانەوەیگ راستەوخۆە ئەرا پایەی دەوڵەتەگە لەناو سیستەم دەوڵەتی و ئاست متمانەکردن وەپی، وەقسەی فیراس ئەلیاس مامووستای پەیوەندییە دەوڵەتییەیل لە زانکۆی مووسڵ.

وئەلیاس ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: لاوازی پاسپۆرت عراقی رەنگدانەوەی کەلیگ متمانەی ئاڵووزە کە لەڕی ساڵەیل دویرودرویژیگ لە نائارامی ئەمنی و سیاسی و ئابووری دروس بویە هەر لە جەنگە یەک لەدۊای یەکەیل، و رەدبوین وە قۆناغ دۊای 2003، و رەسین وە جەنگ دژ وە ریخریاگ "داعش".

کەسایەتیە ئاکادیمییەگە وتیش: ئی کەڵەکەبوینەیلە بەشداری کردن لە چەسپانن وینەیگ باو لەلای فرەیگ لە دەوڵەتەیل کە عراق گریە دەن وە نائارامی، کە بەێدەی ئەرا تونکردن ریکارەیل داین ڤیزە.

 دووپاتیش کرد کە کێشەگە پەیوەندی وە کەسەیلەوە نەیرێد ئەوەن پەیوەندیدارە وە ویناکردن گشتی لەبارەی ئەو دەوڵەتە کە لەلییەو تیەن، و ئەوەیش هووکاریگ یەکلاییکەرە لە بڕیارەیل دەوڵەتەیل لەبان ئازادی جویلەکردن.

لاوازییگ دامەزراوەیی

 ئەلیاس دیاری کرد کە ئی وینەی نەرێنییە وەهێزەو بوود وە لاوازییگ ریژەیی لە دامەزراوەیل دەوڵەت، تایبەت لە بوارەیل ئیدارەی سنوورەیل و سیستەمەیل بەڵگەنامەیی و حوکمڕانی.

وتیش: دەوڵەتە پێشکەفتگەیل پشت بەسن لە بڕیارەیلیان وە ئاست متمانەیان وە توانای دەوڵەتەگەی ترەک لەبان کۆنترۆڵکردن جویلەی هاووڵاتییەیلی و ریگریکردن لە ساختەکاری و مسۆگەرکردن گلەوخواردنیان.

هەرلیوا، مدوو ئابووری رۆڵیگ گرنگ دیرێد، کە شکست ئابووری ئەگەرەیل کووچکردن نایاسایی بەرزەو کەێد، و یەیش ئەوەس کە هیاێد دەوڵەتەیل  مەرجەیل سەختیگ بچەسپنن.

کارەگە زیاتر ئاڵووز بوود وەگەرد بوین هیزەیلیگ چەکدار لە دەیشت چوارچیوەی فەرمی، کە وینەی سەروەری لاوازەو کەێد و باوەڕەگە وە ژینگەیگ ئەمنی ناسەقامگیر زیای کەێد، وەقسەی ئەلیاس.

رخەیلیگ دەوڵەتی

لە وەرانوەر ئەوە، نیەتۊنریەێد رۆڵ سیاسەتە دەوڵەتییەیل پشتگووش بخریەێد، وەختیگ فرەیگ لە دەوڵەتەیل، تایبەت لە ئەوروپا و ویلایەتە یەکگرتگەیل، وەرەو تونکردن ریکارەیل کووچکردن وەرانوەر دەوڵەتە پۆلێنکریاگەیل لەناو ناوچەیل ململانێ چن.

ئەلیاس وتیش: کە لاوازی ئامادەبوین دیپلۆماسی عراقی لە واژووکردن رێککەفتنەیل دوولایەنە ئەرا وەخشین لە ڤیزە، وەگەرد بنەمای رەفتارکردن وە خود شیوە، بەشداری کەێد لە هیشتن پاسپۆرت عراقی لەناو پلەیلیگ دۊاکەفتگ، تایبەت وەگەرد وەردەوامبوین عراق لە چەسپانن مەرجەیل هاوشیوە لەبان بڕیگ لە رەگەزنامەیل.

دیارنەوین پاڵپشتی

لە لای خوەییش، باڵیۆز فەلاح عەبدولحەسەن، سەرۆک فەرمانگەی کونسوڵگەری لە وەزارەت دەیشت عراقی، دووپات کەێد کە "پاسپۆرت عراقی لاوازترین نییە باوجی خزمەت نەکریاگە"، و دووپات کرد لە گرنگی پاڵپشتیکردنی وە شیوەیگ ئاشکرا و لۆجستی لەڕی واژووکردن رێککەفتنەیل وەگەرد ئەو دەوڵەتەیلە کە ئامادەن ئەرا پیشوازیکردن لە عراقییەیل.

عەبدولحەسەن لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: پەیوەندی لەناوەین رەوش ناوخۆیی و پۆلێنکردن پاسپۆرتەگە راسەوانەس و فرە گرنگە، و هەرچەنیگ ئاسایش و ئابووری خاسەو بوود ئاست پاسپۆرتەگە بەرزەو بوود و شەپوولەیل کووچکردن کەمەو بوون، هەرلیوا ئی خاسەوبوینە رخەیل دەوڵەتەیلە کەمەو کەێد کە رخیان چوود لە مەنین عراقییەیل لەبان خاکەیلیان و داواکردن پەنابەری.

 وتیش: ئەوەگ عراق لە هەشتاگان سەدەی گوزەشتەو وەپیەو رەد بویە لە جەنگەیل و گەمارۆ و رەوشەیلیگ ئابووری سەخت "کردیەسەی دەوڵەتێگ دەرکەر"، کە هیشت دەوڵەتەیل بنووڕن وە هەڵگر پاسپۆرت عراقی وە هەژمارکردنی جۊر پڕۆژەی پەنابەر، و ئەوەیش ئەوەسە کە ریگرە لە داین ڤیزەیل یا واژووکردن رێککەفتنەیل وەخشین.

 وتیش: وەزارەت دەیشت عراقی ئیسە کار کەێد لەبان خاسەوکردن پۆلێنکردنەگە لەڕی خەسەوکردن تەقەلایەیل ئەرا واژووکردن رێککەفتنەیلیگ نوو، و دووپات کرد کە پەرەسەنین رەوشە ناوخۆییەیل بەشداری کەێد لە وەدیهاوردن ئەنجامەیل خاسیگ.

قەیران متمانە

لەلای خوەیەو،  سەلام مالیکی، وەزیر گواستنەوەی عراقی وەرین، دۊنێد کە قەیران متمانەی دەوڵەتی هووکاریگ سەرەکییە لە داوەزیان پۆلێنکردنەگە لەئەنجام کەڵەکەبوینەیل درویژیگ لە ناسەقامگیری ئەمنی و سیاسی.

مالیکی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت: رخەیل لە کووچکردن نایاسایی هیلێد کۆمەڵگەی ناودەوڵەتی هاز پاسپۆرتەگە وە ئاست سەقامگیری ئابووری و ئەمنی گریە بیەن، کە بیکاری و رەوشەیل سەختی ژیان بوونە مدوو کلکردن گەنجەیل وەرەو کووچکردن یا پەنابەری.

 دیاری کەێد کە دیارنەوین رێککەفتنە دوولایەنەیل و کەمبوین تەقەلا سیاسییەیل  بنەمای رەفتارکردن وەو شیوەی کارا کەێد، تایبەت وەگەرد دەوڵەتە کاریگەرەیل، بیجگە ئارامی دراوەگە و گەشەی ئابووری هێمان لە خوار ئاست داواکریاگن ئەرا وەهێزکردن هاز پاسپۆرتەگە.