بغداد - شەفەق نیوز
دۊای چەن هەفتەیگ لە قسەوباس لەباوەت بلۆککردن ئەپڵیکەیشن رێنمایی ریوبانەیل "وەیز" (Waze) لە عراق، و ئەوەگ وەردی هات لە هەڵوێستەیل جیاواز لەباوەت ئایندەی ئەپڵیکەیشنەگە، دەسەی راگەیانن و پەیوەندییەیل کۆتایی وە قسەوباسەگە هاورد وە دۊرخستن بلۆککردنی، لە وەرچەرخانیگ کە دانیشتنەگەی گلەو دا ئەرا توانای بەرنامەنویسەیل عراقی لەپەرەداین شوینگریگ ناوخۆیی کە توانای کێبڕکێ داشتوود، لەشوین چەسپیانیان لەبان وەکارهاورەیل وە بڕیارەیل قەیەغەکردن.
وەزیر پەیوەندییەیل مستەفا سەنەد راگەیانۊد نیازی ئەرا قەیەغەکردن ئەپڵیکەیشنەگە وە هووکار دروسکەرە ئیسرائیلییەجەی، و سەرەتای ساڵ 2027 دیاری کردۊد جویر وەخت جیوەجیکردن بڕیارەگە، دۊایش هاوردەی نوا ئەرا کۆتایی کانوون یەکەم 2026، وەلی گلەو خوارده‌و تا دووپات بکەێد، کە لە رووژ پەنجشەممە (22 تشرین دوویەم / نۆڤەمبەر ئیسە)، وت کە هیچ قەیەغەکردنیگ لە ئیسە نییە، وەدەسگردن وە هەڵوێست وەرین خوەی و پێشبینیکردنی ئەرا کەمەوبۊن وەکارهاورەیل "وەیز" وەرد دەرکەفتن ئەپڵیکەیشنەیل عراقی کێبڕکێکار.
دەسکەفتگترین هەڵوێست لە سەرۆک دەزگای جیوەجیکار دەسەی راگەیانن و پەیوەندییەیل بەلیغ ئەبو کلەل هات، کە قەیەغەکردن ئەپڵیکەیشنەگە دۊر خستەو، وە دیاریکردن ئەوە کە بۊسە هن کۆمپانیای "گووگڵ"، و عراق رەفتار وەرد خزمەتگوزارییەیل ئی کۆمپانیاگە کەێد، و لە خود وەخت داوای پەرەداین ئەپڵیکەیشنەیل عراقی کێبڕکێکار کرد، و سەربەسی ئەڵوژاردن ئەرا وەکارهاورەیل بەسن.
ئەبو کلەل، لە بەشداریکردنی لە کۆڕبەند "حوکمڕانی ئینتەرنێت" لە بەغداد، وت کە وسانن یەکیگ لە ئەپڵیکەیشنەیل "گووگڵ" وە هووکار رەگەزنامەی گەشەپیدەرەیل یەکەمی کاریگ ناڕەواس، وە دووپاتکردن پاڵپشتیکردن دەسەکە ئەرا وەزارەت پەیوەندییەیل و بەرنامەنویسەیل عراقی لە پەرەداین شوینگرەیل ناوخۆیی، وەلی چگە ژیر ئەوە کە ئەرکەگە ئاسان نییە.
هەرلیوا، قسەوباسەگە لە چارەنویس ئەپڵیکەیشنە جیهانییەگە بویە دەرفەتەیل کێبڕکێ لە بازاڕ ڕێنمایی ریوبانەیل دیجیتاڵی عراقی، و رادەی توانای کۆمپانیا ناوخۆییەیل لە پیشکەشکردن خزمەتگوزارییگ کە وەرانوەر ئەو ئەپڵیکەیشنەیلە بوود کە لە ساڵەیلیگەو وەکار تیەن، وەتایبەت لە وردی نەخشەیل و زانیارییەیل قەرەباڵغی و پاراستن داتای وەکارهاورەیل.
شوینگرەیل عراقی لە وەرانوەر کێبڕکێ
لە ناوڕاس ناوەڕۆک قسەوباس لەباوەت قەیەغەکردن "وەیز"، وەزیر پەیوەندییەیل مستەفا سەند، لە لێدوانیگ ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، ئاشکرا کرد کە شمارەیگ لە بەرنامەنویسەیل عراقی و کۆمپانیا ناوخۆییەیل پێشنیازەیل ئەرا ئەپڵیکەیشنەیل تایبەت وە نەخشەیل و چەودیاریکردن جویلەی هاتووچو ماشینەیل پێشکەش وە وەزارەتەگە کردنە.
سەنەد دووپات کرد، کە وەزارەتەگە پێشنیازەیل فرەیگ لە گەشەپیدەرەیل ناوخۆیی وەرگردگە، و بڕوای خوەی نشان دا کە دەرکەفتن ئی ئەپڵیکەیشنەیلە بوودە هووکار کەمەوبۊن پشتپەبەسین وە "وەیز"، تا رەسین وە مەننی وە ئەپڵیکەیشنیگ کەموەکارهاوریاگ لە بانان.
لێدوانەیل پەیوەندیدار وە وساننەگە فتراق چمارەیگ لە بەرنامەنویسەیل عراقی کیشا، کە بڕیگیان پڕۆژەیل و ئەپڵیکەیشنەیل ناوخۆیی لەڕی سەکوویل پەیوەندی کۆمەڵایەتی خستنەڕوی، لەناو قسەوباسیگ لەباوەت توانای ئاڵشتکردن ئی دەستپێشخەرییەیلە ئەرا بەرهەمەیل توانادار ئەرا دابینکردن خوازینەیل وەکارهاورەیل.
لەی چوارچیوە، گەشەپیدەر بەرنامەیل موئەممەل تەحسین عەلی، نووڕێد کە باوەتەکە خوازێد لە دوو لاوە بنووڕێدە پی کە بریتیین لە سەروەری دیجیتاڵی و بەرژەوەنی هاووڵاتی، وەرد هەوەجەی جیاوەکردن لە ناوەین دروسکردن شوینگریگ نیشتمانی هازدار و چەسپاننی لەڕی وسانن ئەپڵیکەیشنە ئامادەیل.
عەلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش کە "خاوەنداریەتی عێراق ئەرا سیستەمیگ لە نەخشەیل و داتا جۆگرافییە نیشتمانییەیل نۊنەرایەتی گامیگ گرنگ کەێد وەرەو دروسکردن کەرتیگ دیجیتاڵی سەروەخوەی"، وە داوای پاڵپشتیکردن کۆمپانیایەیل و بەرنامەنویسەیل عراقی ئەرا بەرهەمهاوردن ئەپڵیکەیشنەیل کە بتۊنن کێبڕکێ لە ئاست جیهانی بکەن، نەگ تەنیا بەس وسانن وە پەرەداین شوینگرەیل ئەرا وەکارهاوردن ناوخۆیی.
وەلی لە وەرانوەر یە، هوشداری دەێد کە وەسانن ئەپڵیکەیشنیگ کە هاووڵاتییەیل رووژانە پشت وەپی بەسن هەوەجە وە هەڵسەنگاندن تەکنیکی پیشوەختە دیرێد، وەتایبەت کە هەر شوینگریگ ناوخۆیی داواکارە وە چەسپانن لیهاتگیی و توانای لە پیشکەشکردن خزمەتگوزارییگ سەقامگیر و ئارام.
وتیش کە "ئەپڵیکەیشنە ناوخۆییەگە مەرج نییە ئامانتر یا لیهاتگتر بوود تەنیا لەوەر ئەوەگ ناوخۆییە"، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە چەمک سەروەری دیجیتاڵی نەکریەرد کوڵهاوردن بارێد لە وسانن ئەپڵیکەیشنیگ دەیشتی، بەڵکم هەوەجە وە دروسکردن سیستەمیگ نیشتمانی کۆمەڵایەتی دیرێد ئەرا پاراستن داتا و پەرەداین خزمەتگوزارییەیل.
عەلی بڕوا دیرێد، کە خاسترین ری ئەرا پاڵپشتیکردن بەرهەم عراقی پیشکەشکردن شوینگریگ جی دڵنیاییە، و بڵاوکردن ئەنجام تاقیکردنە تەکنیکییە تایبەتەیلی، و وازکردن کێبڕکێ لە ناوەین کۆمپانیا ناوخۆییەیل وەپەی پێوەرەیل ئاشکرا، لەشوین کلکردن وەکارهاورەیل ئەرا یەک شوینگر.
متمانەی وەکارهاورەیل تاقیکردنە
ئاستەنگەیل وەرانوەر ئەپڵیکەیشنەیل بەڵەی ریوبانەیل عراقی تەنیا لە دیزاینکردن نەخشەیل یا دابینکردن رویکارەیل وەکارهاوردن نیین، بەڵکم دیاریکردن وردی شوینەیل، و نووەوکردن زانیارییەیل قەرەباڵغی و لۆدمان، و ئارامی خزمەتگوزارییەیل، بيجگە لە پاراستن داتای کەسایەتی لەخوەی گرێد.
بەرنامەنویس و دیزاینەر یارییەیل مستەفا باسل محمد ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد کە پەیمانەی راسگانی ئەرا سەرکەفتن هەر ئەپڵیکەیشنیگ عراقی لەوە نییە کە شیوەی نیشتمانی هەڵبگرێد، و نەیش لە هەڵمەتەیل ریکلامی کە وەرد راگەیاننی تیەن، بەڵکم لە ئەزموون کرداریی وەکارهاور و ئەو بەها کە خزمەتگوزارییەگە پیشکەشی کەێد.
محمد دیاری کەێد کە بەرنامەنویسەیل عراقی توانا دیرن ئەرا پەرەداین ئەپڵیکەیشنەیل کێبڕکێکار، وەلی سەرکەفتنیان هەوەجە وە چەسپانن لیهاتگیی دیرێد لەڕی پاراستن داتای وەکارهاورەیل، و پابەندبۊن وە پێوەرەیل ئاسایش، و مسۆگەرکردن سەقامگیری سیستەمەگە و نەوین کێشەیل کە ری لە وەکارهاوردن رووژانە بگرن.
دیاری کەێد کە گەشەپیدەر سەرکەفتگ ئەوەسە کە بەرهەمیگ پیشکەش بکەێد کە کێشەیگ راسگانی چارەسەر بکەێد، و ئاستیگ لە خزمەتگوزاری دابین بکەێد کە نزیک بوود لەوەگ ئەپڵیکەیشنە دیارەیل پیشکەشی کەن، وە دووپاتکردن لەبان گرنگی ئەوە کە ئەپڵیکەیشنە نووەیل وە پەتی ئامادە بوون، و نەبووە سەکوویگ ئەرا ڕیکلامەیل کە خزمەت وەکارهاور نەکەن.
محمد داوا لە حکومەت کەێد ئەرا وازکردن دەرچە لە وەرانوەر گەشەپیدەرەیل عراقی ئەرا خستنەڕوی بیرۆکەیلیان، و ریداین وە راگەیانن فرەتر لە یەک ئەپڵیکەیشن، وە شیوازیگ کە ری نەێدە دەسناین وەبان خزمەتگوزاریەگە يا ناچارکردن هاووڵاتییەیل ئەرا وەکارهاوردن بەرنامەیگ دیاریکریاگ.
سەرنج خەێدە بان ئەوە کە کێشەگە لە کەمبوین توانای بەرنامەنویس عراقی نییە، بەڵکم لە لاوازی ژینگەی گرۆنەخوەی و نەوین پاڵپشتی راسگانی ئەرا پیشەسازی بەرنامەنویسی وە شیوەی کە کەرتیگ ئابووری بەرهەمهاور، کە توەنێد دەرفەتکار دابین بکەێد و خزمەتگوزاری ناوخۆیی پەرە پی بەێد کە توانای فراوانبۊن داشتوود.
هەوەجەبوین وە سیاستیگ دیجیتاڵی نیشتمانی
لە لای خوەیەو، شارەزا لە تەکنەلۆژیای بەرنامەنویسی و کۆمپیوتەر، خانمە دکتۆر رووشنا جاف، دوینێد کە قسەوباس لەباوەت "وەیز" بایەسە بوودە دەرفەتیگ ئەرا وەدویاچگن لە سیاستەیل پاڵپشتیکردن ئەپڵیکەیشنە دیجیتاڵییەیل، و دەسەڵاتداین وە گەشەپیدەرەیل عراقی ئەرا ئاڵشتکردن بیرۆکەیلیان ئەرا پڕۆژەیل کرداری.
جاف ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە بایەسە وەزارەت پەیوەندییەیل دەرچە واز بکەێد لە وەرانوەر بەرنامەنویسەیل عراقی ئەرا خستنەڕوی پڕۆژەیل و ئەپڵیکەیشنەیل ناوخۆیی بەڵەیدەر، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە جیوەجیکردن ئەو پڕۆژەیلە گەرەنتی نییە کە تەنیا لەبان گەشەپیدەرەیل ناوخۆیی بوود، تا ئەو وەختە کە بیرۆکەیل و دەسپێشخەرییە عێراقییەیل توانای بەشداریکردن لە دروسکردن خزمەتگوزاری نیشتمانی بوود.
دووپات کەێد لەبان گرنگی وەکارهاوردن پسپۆڕەیل لە بەرنامەنویسی و ئاسایش سیبەر لە وەخت جیوەجیکردن پڕۆژە دیجیتاڵییەیل، تا مسۆگەرکردن لیهاتگیی تەکنیکی و پاراستن داتای وەکارهاورەیل بکریەێد.
هەرلیوا داوای دانان سیاستیگ عراقی ئاشکرا ئەرا وەڕیەوەبردن کەرت ئینتەرنێت و خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەیل، وە نشاندان ئامادەیی خوەی ئەرا پیشکەشکردن توێژینەوەیل و داتا و نەخشەیل ئەرا وەزارەت پەیوەندییەیل وە پەتی، ئەگەر گامیگ راسگانی بوود ئەرا دامەزراندن ژبرخانیگ دیجیتاڵی عراقی بیوەیی و پەرەداین کەرت پەیوەندییەیل.
لە بڕیار وەسانن ئەرا سەربەسی ئەڵوژاردن
هەڵوێست دەسەی راگەیانن و پەیوەندییەیل لە ئەپڵیکەیشن "وەیز" گلەو دەێدەو خستنەڕوی باوەت دەسەڵاتە ڕگرێکخریاگایەیل پەیوەندیدار وە بەساننی ئەپڵیکەیشنەیل و ماڵپەڕەیل ئینتەرنێتی، وەتایبەت دۊای راگەیانن وەزارەت پەیوەندییەیل ئەرا ئاراستەی وەرین خوەی وەرەو قەیەغەکردن ئەپڵیکەیشنەگە.
ئەبو کلەل لە بەشداریکردنی لە کۆڕبەند حوکمڕانی ئینتەرنێت دووپات کردۊد کە دەسەکە هەڵوێستیگ دیرێد لەباوەت قەیەغەکردن ئەپڵیکەیشنەیل، وە هوشداریدان لەوە کە بڕیارەیل قەیەغەکردن شایەت بوونە هووکار کێشە لە رەفتارکردن وەرد کۆمپانیا جیهانییەیل.
لە هەڵوێست کۆتایی خوەی، قەیەغەکردن "وەیز" وە هووکار پشتینە ئیسرائیلییەگەی دۊر خستەو، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە خاوەنداریەتی ئیسەی گلەو خوەێد ئەرا "گووگڵ"، و وە دووپاتکردن پاڵپشتیکردن دروسکردن شوینگریگ نیشتمانی وەرد هیشتن ئەڵوژاردنەگە ئەرا وەکارهاورەیل.
"وەیز" لە عراق لە ساڵەیلیگەو وەکار تیەێد ئەرا دیاریکردن ریوبانەیل و وەدۊاچگنی جویلەی هامشوو و قەرەباڵغی، و رانندەیل و کارمەندەیل لە خزمەتگوزارییەیل گواستنەوە و دابینکردن سوود لەلی وەرگرن، لە شان وەکارهاورەیل کە پشت وەپی بەسن لە هاتووچو رووژانەیان.