شەفەق نیوز - بەغداد/ ریاز/ سەنعا
عەلی زەیدی، سەرۆک حکومەت فەرماندەی گشتی هیزە چەکدارەیل، ماوەی 48 سەعات گوزەشتە، زنجیرەیگ رێکارەیل ئەمنی و کارگێڕی گردە وەر، کە خوەی دۊنێد لە لەکارلاوردن فەرماندەی ئۆپەراسیۆنەیل میسان عراقی، و دەرکردن وەڕێوەبەرەیل دەزگایەیل ئەمنی لە پارێزگاگە و رەوانەکردنیان ئەرا لێکۆڵینەوە، و دروسکردن ئەنجومەنیگ لێکۆڵینەوەی پەلە، و بەسانن شمارەیگ لە مەرزە سنوورییە عراقییەیل وەگەرد ئیران و خستنە ژیر رێکارەیل ئەمنی و کارگێڕی نوو، لە تەقەلایگ ئەرا کۆنتڕۆڵکردن لیکەفتەیل ئەو پەلامارە کە دامەزراوەیل نەفتی سعودیە وە فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان کە لە خاکەیل عراقییەو دەرچگن کردنە ئامانج.
پیشهاتەیل دەس وەپی کردن دۊای چەسپیان دەرچگن فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان لە شوینیگ لەناو پارێزگای میسان وەرەو کڕ لۊلەیل نەفت سعودیە "خوەرهەڵات-خوەرئاوا" لە هەردوگ ناوچەی ریاز و مەدینەی مونەوەرە، لە پەلاماریگ کە سعودیە ئیوارەی رووژ جومعە راگەیان کە بۊەسە مدوو زەخمدارییەیل و زەرەدەیل ماددی و وە شیوەیگ وەختانە کڕەگە وسان چۊ رێکاریگ خوەیپارێزی.
وەزارەت دەیشت سعودیە، لە بەیاننامەیگ وت کە فڕۆکەی بی فڕۆکەوانەیل "لە عراقەو هاتنە"، و ریاز هەڵوژارد وەڵام نەێدەو لەی قۆناغە لەبان داوای زەیدی ئەرا داین دەرفەت وە حکومەت عراقی تا رێکارەیل بگرێدە وەر ئەرا ریگری لە دەسدریژییەیل دەرچگ لە خاکەیل عراقییەو وەرەو شانشینەگە و وڵاتەیل هاوسا.
لە رۊی دیپلۆماسییەو، بەغداد پەیوەندییەیل خوەی وەگەرد ریاز خەسەو کرد، هاوەخت وەگەرد دووپاتکردن سەرۆک کۆمار نزار ئامێدی و سەرۆک ئەنجومەن نۊنەرەیل هەیبەت حەلبووسی و سەرۆکایەتی هەرێم کوردستان لەبان رەتکردن وەکارهاوردن خاک و ئاسمان عراقی ئەرا دەسدریژیکردن وە بان وڵاتەیل هاوسا، و داواکردن ئەرا گیرهاوردن چەک وە دەس دەوڵەت، لە وەختیگ بەحرەین و کوەیت و میسر و ئوردن و لوبنان و قەتەر و جەزائیر پەلامارەیل بان سعودیە شەرمەزار کردن.
رخباریەیل ئاڵووزبۊن
لەباوەت رێکارەیل عراقی، ئەندام دەسەی ئاسایش و وەرگری پەرلەمانی، سەقەر محمداوی، ئۊشێد کە دەسەگە شەرمەزار پەلامارەیل بان وڵاتەیل هاوسا کەێد و داوا ئەرا سەقامگیری رەوش ئەمنی لە عراق کەێد وەو شیوە کە بەرژەوەنییە هاوبەشەیل لەناوەین وڵاتەیل بپارێزێد.
و محمداوی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە زەیدی رێکارەیلیگ لە میسان گردەسە وەر، و دەسەیگ ئەرا ئاشکراکردن راسییەیل رەسیەسە پارێزگاگە، وتیش کە گشتی چەوەڕی ئەنجامەیل لێکۆڵینەوەگە و رێڕەوەگەی کەن.
هاوەخت وەگەرد لێکۆڵینەوەیل لە میسان، دەسەڵاتەیل عراقی مەرزەیل شەلامچە و شیب و مەنەلی وەگەرد ئیران بەسان ئەرا رێکارەیل ئەمنی و کارگێڕی و لێکۆڵینەوەیل لەباوەت پیشێلکارییەیل و گواستنەوەی مادەیل پەیوەندیدار وە فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان، لە وەختیگ زەیدی رەزامەنی دا لەبان لێکۆڵینەوەیگ هاوبەش وەگەرد تاران لەباوەت سەکوویەیل وەشانن فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان لە نزیک سنوورەیل.
لە وەرانوەر ئەوە، گرووپە چەکدارەیل لە عراق وەرپرسیارییەتی خوەیان لە کردنە ئامانج دامەزراوەیل وزەی سعودی رەت کردن، و ئامادەیی خوەیان نیشان دان ئەرا بەشداریکردن لە هەر دەسەیگ لێکۆڵینەوەی حکومەتی، وە رەخنەگردن لەوەگ وە پەلەکردن حکومەت لە قەبووڵکردن توومەتەیل وەسفی کردن.
محمداوی هوشداری دەێد لەوەگ رەوش ناوخوەیی بنەمایگ ئەرا ئارامی وڵاتەگە و رەوش ئابوورییە، لە وەختیگ هەر گورزیگ دەرەکی تۊەنێد وە شیوەیگ راسەوخۆ کاریگەری لەبان عراق بڕەسنێد.
پەرلەمانتارەگە دووپات کەێد کە دەسەی ئاسایش و وەرگری "وەردەم هەر گورزەیلیگ وسێد کە لەلایەن وڵاتەیل هاوساوە عراق بکەێدە ئامانج"، نشانەس ئەرا رخباریەیل لە دووارەبۊن ئۆپەراسیۆنەیل سەربازی لەناو خاکەیل عراقی چۊ وەڵامیگ ئەرا ئەو پەلامارەیلە کە لەلیەو دەرچن.
سعودیە لە کۆتاییەیل تەموز/ یۆلیۆی 2026 راگەیان لەباوەت خستنەخوار فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان کە لە عراقەو وەرەو دامەزراوەیل نەفتی لە شانشینەگە هاتۊن، وەرجە ئەوەگ هیزەیل سعودی، وە هەماهەنگی وەگەرد فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکی، گورزەیل لەبان شوینەیل گرووپە چەکدارەیل لە هەفت پارێزگای عراقی، لە ناویان بەسرە جیوەجی بکەن.
نیگەرانییەیل سعودی
لەلایەن سعودیەو، نۊسەر سیاسی لە کاروبار ناودەوڵەتی، سامی مورشید، دوینێد کە پەلامارەگە لە چوارچیوەیگ فراوانتر لە ئاڵووزی هەرێمی تیەێد، دیاری کرد کە ئیران لە ساڵەیلیگە تەقەلا دەێد ئەرا وەکارهاوردن گرووپەو چەکدارە هاوپەیمانەیلی لە عراق یەمەن ئەرا فشارخستن وەبان وڵاتەیل کەنداو، وە تایبەت سعودیە.
مورشید ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە هاوکاری ناوەین گرووپ حووسییەیل و گرووپە چەکدارەیل دڵسووز ئیران لە عراق لە قۆناغەیل جیاجیا دەرکەفتگە، و لایەنەیل راگەیانن و لۆجستی و هەواڵگری لەخوەی گردگە، دیاری کرد کە پەیوەندی ناوەین هەردوگ لایەنەگە قایمە.
مورشید ئومید خوەی نیشان دەێد کە بەغداد ری وە ئی گرووپەیلە نەێد عراق بکەنە گۆڕەپانیگ ئەرا جەنگ ناوخوەیی یا ململانێی هەرێمی، داوا لە حکومەت عراقی کرد سنوورەیلی کۆنتڕۆڵ بکەێد و ریگری لە گرووپە چەکدارە دەرچگەیل لە دەسەڵات دەوڵەت بکەێد لە جیوەجیکردن پەلامارەیل لە خاکەیل عراقییەو.
وەدۊای قسەیلی تیەرێد کە چارەسەرکردن ئی رخداریەیلە هەوەجە وە کیشانن چەک گرووپە دەرچگەیل لە ژیر کۆنتڕۆڵ دەوڵەت و پرسیارکردن لەو کەسەیلە دیرێد کە وڵاتەیل هاوسا کەنە ئامانج، هوشداری دا کە ئی جۊرە پەلامارەیلە شایەت بوونە مدوو ئاڵووزترکردن پەیوەندییەیل ناوەین وڵاتەیل عەرەبی، وەو شیوە کە خزمەت وە پرۆژەی ئیرانی لە ناوچەگە کەێد.
مورشید دووپات کەێد کە وەرپرسیارییەتییەگە کەفێدە بان شان حکومەت عراقی لە چەسپانن سەروەری وڵاتەگە، دیاری کرد کە گام یەکەم لەوە لە گیرهاوردن چەک وە دەس دەوڵەت خوەی دۊنێد.
رۊوەڕۊبۊن حووسی
لە یەمەن، ئەندام ئەنجومەن سیاسی ئەرا گرووپ حووسییەیل، محمد بوخەیتی، ئاشکرا کەێد کە پیشهاتەیل وەرەو چوارچیوەی رۊوەڕۊبۊنیگ فراوانتر وەگەرد سعودیە چن.
بوخەیتی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە یەمەن چوودە ناو جەنگیگ دژ وە سعودیە ئەرا گلەوهاوردن سەروەخوەیی، دیاری کرد کە ئاڵووزییەگە دۊای "دەسدریژی سعودیە" لەبان فڕۆکەخانەی سەنعا و کووتاییهاوردن رەوش داوەزانن ئاڵووزی ناوەین هەردوگ لایەنەگە هات.
هەمیش ئۊشێد کە هیزەیل حووسی خەوەر دان لە چەسپانن گەمارۆیگ دەریایی لەبان کەشتییەیل سعودیە چۊ گام یەکەم، و هاوکیشەی "ئاڵووزی وە ئاڵووزی" خستنە رۊ.
لە خود چوارچیوەیش، یاریدەدەر وەڕێوەبەر فەرمانگەی رێنمایی مۆڕاڵی ئەرا هیزە چەکدارەیل یەمەنی سەروە دەسەڵات حووسییەیل عابد سەور، رووژ شەممە، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کرد کە هەماهەنگی ناوەین لایەنەیل ئەوەگ وەناو "تەوەرە وەرگری" ناسریاگە هێمان وەردەوامە، جویر وەردەوامبۊن هاوکاری و ئۆپەراسیۆنە هاوبەشەیل ناوەین عراق و ئیران و لوبنان و فەلەستین و یەمەن.
یەیش هاوەخت بۊ وەگەرد راپۆرتەیل لەباوەت نواچگن مەیدانی ئەرا حووسییەیل لەبان کەنار خوەرئاوا و کۆنتڕۆڵکردنیان لەبان باب ئەلمەندەب، ئەوەگ رخباریەیل لەباوەت ئاسایش دەریاوانی لە یەکیگ لە گرنگترین رێڕەوە دەریاییەیل ناوەین زەریای هیندی و دەریای سۊر و کەناڵ سویس زیای کرد.
رەهەندەیل هەرێمی
لەلای خوەیەو، شارەزای ستراتیژی، ئەحمەد شررفی، دوینێد کە ئۆپەراسیۆن فڕۆکەیل بی فڕۆکەوان رەهەندەیلیگ هەڵگرێد کە لە خود پەلامارەگە رەد کەێد، دەسنشان کرد ئەرا هاوەختبۊنی وەگەرد ئاڵووزییە حووسییەگە دەورگرد باب ئەلمەندەب.
وشرێفی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە ئی هاوەختبۊنە شایەت پەیامیگ بوود لەبان توانای ئیران و هاوپەیمانەیلی ئەرا جۊلە لەڕی جوگرافیایگ کە لە یەمەنەو تا عراق دریژەو بوود، لەناو وەڕێوەبردن فراوانتر ئەرا ململانێ وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل.
دوینێد کە دەرچگن فڕۆکە بی فڕۆکەوانەگە لەناو عراقەو پرسیاریگ لەبان شوین وێستگەی کۆنتڕۆڵ زەمینی چەسپنێد، دیاری کرد کە ئۆپەراسیۆنیگ وە ئی جۊرە هەوەجە وە ئاراستەکردن و پەیوەندی وەردەوام دیرێد، و ماوەی فڕینەگە شایەت ئەرا چەن سەعاتیگ دریژەو بوود وەپای دۊری و بارەگە و تونی.
وەپای باوەڕی ئی داتایەیلە ئاستیگ بەرز لە کۆنتڕۆڵکردن وەبان جوگرافیاگە نیشان دەن، و لە خود وەخت رەهەندەیل سیاسی لە شان رەهەندە سەربازییەیلی هەڵگرێد.
شرێفی لە قسەیلی وتیش کە وەخت ئۆپەراسیۆنەگە ئاڵەنگارییگە ئەرا حکومەت عراقی، کە تەکان دایا وەرەو گەشەپیدان و بەرهەمهاوردن و وازبوین لەبان کۆمپانیایەیل ئەمریکی، دیاری کرد کە دەرچگن پەلامارەگە لە پارێزگای میسانەو، کە پارێزگایگ نەفتییە، پرسیارەیل لەباوەت کۆنتڕۆڵکردن بان ناوچەیل بەرهەمکاری و ژیرخان زینگەگە خەێدە رۊ.
هەمیش شرێفی مەزەنەی ئامادەبۊن رووسی و چینی لە هاوکیشە هەرێمییەگە لەبان ئاست تەکنەلۆجیا و چەکدارکردن کەێد، لە کووتایی دیاری کرد کە راپۆرتەیل لەباوەت دەسڕەسین ئیران وە تەکنیکەیل و وینەیل مانگە دەسکردەیل و پشتگیری سەربازی لەلایەن هیزە ناودەوڵەتییەیلەو هانە وەردەس.