شەفەق نیوز- بەغداد/ میسان

"وەرگری ئەو لایەنە بۊ کە وە ئازایەتییەو وەرانوەر ئاژاوەی تشرین وسیا و دەوڵەت و سیستەم سیاسی پاراست"، وە ئی وشەیلە سەرۆک ریخریاگ بەدر هادی عامری، ناڕەزایەتییەیل تشرین ئەرا ناوڕاس گفتوگۆی سیاسی و یاسایی لە عراق گلەو دا، دۊای ئەوەگ دەسەواژەیلی شەپۆلیگ لە تویڕەیی و داواکارییەیل وە واکردن لێکۆڵینەوە لە سروشت ئەو رۆڵە کە باڵە چەکدارەیل ناوەی ناڕەزایەتییەیل جیوەجی کردن کە سەدان کوشیاگ و هەزاران زەخمدار بۊنە قوربانیی.

لێدوانەیل عامری لە وتەیگ هات کە رووژ یەکشەممەی گوزەشتە 30 ئاب/ ئۆگۆست 2026 پیشکەشی کرد، لەناو چالاکییگ ئەرا زینگەوکردن ساڵیاد کووچکردن محمد باقر حەکیم، دۊای نزیکەی هەفت ساڵ لە ناڕەزایەتییەیل.

ناڕەزایەتییەیل لە بەغداد و پارێزگایەیل ناوڕاس و باشوور وڵاتەگە لە 1 تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر 2019 دەس وەپی کرد، دۊاتر فراوانەو بۊ دۊای دووارە دەسکردنی لە 25 تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر 2019 دۊای کووتاییهاتن رێوڕەسم زیارەت چلە، تا بوودە فراوانترین جۊلەی جەماوەری عراقی لە دۊای ساڵ 2003.

مشتومڕ ئی جارە تەنیا لەبان وەسفکردن تشرین چۊ "ئاژاوە" نەوسیا، بەڵکم لەبان بەشەگەی تر لە لێدوان عامری بۊ کە "وەرگری" وەرانوەری وسیا و پارێزگاری لە دەوڵەت و سیستەم سیاسی کرد.

یەیش ئەوە بۊ کە گاڵ چالاکەوانەیل و مافپەروەرەیل دا تا بپرسن ئایا قسەگە نۊنەرایەتی دانپیانان وە رۆڵ باڵە چەکدارەیل لە نواگیریکردن خوەینشاندەرەیل کەێد، لە وەختیگ لایەنگرەیل عامری ئۊشن مەبەسەگە بزووتنەوەی ناڕەزایەتی ئاشتیانە نەۊە، بەڵکم ئەو کەسەیلەسە کە ئۊشن رێڕەو بزووتنەوەگە "چەواشە" کردن و ئەجێندایەیل دەیشت خستنە ناوی.

وەرپرسیارێتی هەڵپەساریاگ

لەی چوارچیوە، عەلی دەهامات، برای چالاکەوان مەدەنی دیار ئەمجەد دەهامات کە لە پارێزگای میسان لەناو ناڕەزایەتییەیل تشرین تیرۆر کریا، ئۊشێد خیزان قوربانییەیل "فرە سەیریان نەهات" وە لێدوانەیل عامری، باوجی گرنگییەی لەوەسە کە وە ئاشکرا و لەلایەن کەسایەتییگ سیاسی و ئەمنی دیارەو دەرچگە.

دەهامات ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز زیاتر وت، کە لەبان دادگا و داواکاری گشتییە رێکارەیل خوازیاگ لەباوەت لێدوانەیل بگرنە وەر، وتیش عامری وەرجەیە قسە کردگە لە پەنابردن باڵە سیاسییەیل ئەرا هەڕەشەکردن لە دادگا و پاراستن گەندەڵکارەیل، هەمیش وەرجەیە قسە لەباوەت شکست چین سیاسی لە وەڕێوەبردن دەوڵەت کردگە، بی ئەوەگ ئەو لێدوانەیلە بوونە مدوو رێکاریگ دادوەری لە وەرانوەری.

دەهامات ئۊشێد کە خیزان قوربانییەیل تشرین داوا لە ئەنجومەن باڵای دادوەری و داواکاری گشتی کەن "رۆڵ خوەیان بگرنە دەس"، دیاری کرد کە بەشیگ لە خیزانەیل وە تەواوی وەرەو دادگایەیل چگنە ئەرا بەرزکردن داوایگ لەبان عامری.

ئی داواکارییەیلە لە وەختیگ تیەێد کە پارێزەر حازم مازن بەدری، رووژ چوارشەممە، خەوەرداینیگ فەرمی پیشکەش وە سەرۆک داواکاری گشتی لە پارێزگای واست کرد، داوا لەناوی کرد وە جۊڵانن داوایگ و داواکردن عامری لەبان بنەمای لێدوانەیلی لەباوەت "وەرگری" و تشرین.

وەپای بەڵگەنامەی خەوەرداینەگە، بەدری داوا لە چەسپانن تومارە ڤیدیۆییە رەسەنەگە و لێکۆڵینەوە لە رووژ و شوین و چوارچیوەی کرد، و گووشداین لە قسەیل عامری لەباوەت ئەو لایەنەیلە کە مەبەستی بۊە، دۊاتر وەراوردکردن وەگەرد لێکۆڵینەوەیل وەرین و دۆسیەیل قوربانییەیل و زەخمدارەیل.

ئەمجەد دەهامات لە شار عمارە لە سەعاتیگ دۊای نیمەشەو 6 تشرین دویەم/ نۆڤێمبەر 2019 تیرۆر کریا، وەپای راپۆرتەیل مافپەروەری و راگەیانن، دۊای دەرچگنی لە گۆڕەپان مانگردن، و ئەو چالاکەوانە کە وەگەردی بۊ زەخمدار بۊ.

سەرچەوەیەیل ئەو وەختە خەوەر دان کە چەکدارەیل نەناسریاگ چەکیگ بیدەنگکەر وەکار هاوردن، لە وەختیگ پەلیس وت کە پرۆسەیل تیرۆرکردن لە پارێزگاگە لەلایەن گرووپەیل نەناسریاگ جیوەجی کریان.

پرۆسەی تیرۆرکردنەگە یەکیگ بۊ لە زنجیرەیگ پرۆسەیل کە چالاکەوانەیل لە بەغداد و پارێزگایەیل باشوور ماوەی مانگەیل ناڕەزایەتییەیل کردنە ئامانج.

وەرپرسیارێتی شمارەیگ لەو تاوانەیلە مەنە جی تومەتەیل هاوبەش، لە وەختیگ وە شیوەیگ ئاشکرا و گشتگیر ناسنامەی گشت جیوەجیکارەیل و ئەو لایەنەیلە کە لەپشتیان وسانە لەلایەن دادگاوە یەکلا نەکریاس.

پەیامیگ ئەرا بانان

لەلای خوەیەو، لێکۆڵەر لە کاروبار سیاسی زاید عەساد، دوینێد کە لێدوان عامری نۊنەرایەتی "دووپاتکردن ئەو توومەتەیلە کەێد کە خوەینشاندەرەیل وەردەوام ئاراستەی کوتلە چەکدارەیلیان کردن".

عەساد ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە کوشیان نزیکەی 800 گەنج و زەخمداربۊن هەزاران کەس تر "بی مدوو رۊی نەیاس"، وەپەی ئەوەگ "گرووپەیل چەکدار کە لەلای عراقیەیل ناسریاگ بۊن پرۆسەیلیگ دژ وە خوەینشاندەرەیل جیوەجی کردن".

باوجی عەساد دوینێد کە رخدارترین چشت لە لێدوانەگە تەنیا ئەوە نییە کە لەباوەت گوزەشتە ئۊشێدەی، بەڵکم ئەوەگ لە پەیامیگ ئەرا بانان هەڵگرێد؛ چۊنکە رخ چوود هەر جۊلەیگ ناڕەزایەتی ئایەندە لە قسەیل عامری بفامێد کە ئەو باڵەیلە کە وە "وەرگری" وەسفیان کردگە ئامادە بوون ئەرا رەفتارکردن وەگەردیان وە خود ئەو شیوە کە وەگەرد ناڕەزایەتییەیل تشرین رەفتار کردن.

ئۊشێد کە ئەوە، ئەگەر لەیەکدانەوەگەی راس بوود، پرسیاریگ گەوراتر لەباوەت نائامادەبۊن پرسیارکردن و سزاداین لەباوەت ئەو پێشێلکارییەیلە کە هاوەخت وەگەرد ناڕەزایەتییەیل بۊن، خەێدە ناوڕاس.

لێدوانەیل عامری کاردانەوەیەیل لەلایەن هیزەیل مەدەنی و مافپەروەری دروس کرد، سەرۆک سەنتەر عراق ئەرا مافەیل مرۆڤ عەلی عەبادی، داوا لە ئەنجومەن باڵای دادوەری و لایەنە حکومییە پەیوەندیدارەیل کرد ئەرا واکردن لێکۆڵینەوەیگ جدی و ئاشکرا لە رۊیداوەیل تشرین، و ئاشکراکردن رەوش پێشێلکارییەیل و دیاریکردن وەرپرسەیل لەلی وەپای یاسا.

عەبادی - لە بەیاننامەیگ رووژ چوارشەممە - داوا لە نەتەوە یەکگرتگەیل و ریخریاگە ناودەوڵەتییە پەیوەندیدارەیل وە مافەیل مرۆڤ و دادگای تاوانی ناودەوڵەتی کرد ئەرا وەدۊاکەفتن دۆسیەگە، دووپات کرد کە کەفتن شمارەیگ فرە لە کوشیاگ و زەخمدار هەوەجە وە لێکۆڵینەوەیگ سەروەخوەی دیرێد کە ماف قوربانییەیل و خیزانەیلیان مسۆگەر بکەێد.

بزووتنەوەی "نازل آخذ حقي" دیمۆکراتی، دۊکە سێشەممە، داوا لە رەتکردن وەسفکردن تشرین وە "ئاژاوە" کرد، وەپەی ئەوەگ بزووتنەوەگە دەربڕینیگ بۊ لە داواکارییەیل عراقیەیل ئەرا چاکسازی و ئاڵشتکاری، لە وەختیگ داوا وە ئاشکراکردن ئەو لایەنەیلە کرد کە خوەپیشاندەرەیل کردنە ئامانج.

لە خود رووژ بەها سەڕای، برای چالاکەوان سەفا سەڕای کە لەناو ناڕەزایەتییەیل تشرین کوشیا، نیازی ئەرا بەرزەوکردن داوایگ دادوەری دژ وە عامری وە مدوو لێدوانەیل دۊایی راگەیان.

لەیەکدانەوەی لێدوانەگە

لە وەرانوەر ئەوە، عەبدولحسێن زاڵمی، سەرکردە لە ریخریاگ بەدر وە سەرۆکایەتی هادی عامری، قسەکردن لەباوەت لێدوانەگە چۊ دانپیانانیگ وە سەرکوتکردن بزووتنەوەی ناڕەزایەتی رەت کەێد.

زاڵمی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە عامری "مەبەستی بزووتنەوەی داواکاری تشرین و ئامانجەیلی نەۊە"، دیاری کرد کە داواکارییەیل سەرەتایی لە دەورگرد خزمەتگوزارییەیل و خاسکردن رەوشەیل بۊ، و پشتگیری مەرجەعییەت ئاینی و توێژەیل جیاجیایگ لە کۆمەڵگای عراقی وەدەس هاورد.

هەمیش وت کە ریخریاگ بەدر و عامری لە پشتگیریکەرەیل ئەرا داواکارییە رەواگەیل لە سەرەتای ناڕەزایەتییەیل بۊن، و مەبەست لە قسەیل عامری ئەو کەسەیلەن کە دۊاتر بەشداری کردن لە "چەواشەکردن بزووتنەوەی جەماوەری لە رێڕەو خوەی" و بەرزەوکردن دروشم رمانن سیستەم بی پیشکەشکردن جیگر.

زاڵمی ئۊشێد دەسەواژەی عامری لەباوەت ئەوەگ "وەرگری ئاژاوەگە وسان" وەو مەبەستە نییە کە خوەینشاندەرەیل کوشتگە، دیاری کرد کە مەبەستەگە نواگیریکردن ئەوە بۊ کە وە "دزەکەرەیل و ئەجێندایەیل دەیشت" وەسفی کرد، و پشتگیریکردن دەوڵەت مەوقەی نائارامییەیل.

دووپات کەێد کە سەرکردەیل عراقی ئەو وەختە قسە لەباوەت بۊین "لایەنیگ بیگانە" لە پشت بەشیگ لە پرۆسەیل کوشتن کە رەسیە خوەینشاندەرەیل و هیزەیل ئەمنی کردۊن، و لەوەر ئەوە، وەپای بڕوای ئەو، نیەتۊەنیەێد لەیەکەودان ئەرا قسەیل عامری بکریەێد کە توومەتیگە ئەرا خوەینشاندەرەیل ئاشتیانە یا ئەرا گشت بەشداربۊەیل لە ناڕەزایەتییەیل تشرین.

"لایەن سێیەم"

لێدوانەیل عامری وەی جۊرە دۆسیەی "لایەن سێیەم" گلەو دەێدە ناوڕاس، مەوقەی ناڕەزایەتییەیل 2019، لە گوتار فەرمی چیرووکیگ دەرکەفت کە قسە لەباوەت لایەنەیل نەناسریاگ کەێد کە خوەینشاندەرەیل و هیزەیل ئەمنی کەنە ئامانج وە مەبەست نایین ئاژاوە، لە وەختیگ کە ریخریاگەیل مافپەروەری و چالاکەوانەیل قسە لە وەرپرسیاریەتی هیزەیل ئەمنی و کوتلە چەکدارەیل لە پرۆسەیل کوشتن و دەسگیرکردن و رفانن و تیرۆرکردن کردن.

ساڵەیل دۊاتر وە ئاشکراکردنیگ دادوەری گشتگیر و ئاشکرا کووتایی نەهاتن کە وەرپرسیاریەتی یەک لایەن لە گشت ئەو پێشێلکارییەیلە دیاری بکەێد کە ناڕەزایەتییەیل وەخوەیان دی.

جی هۊردارینە کە ناڕەزایەتییەیل تشرین لە 1 تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر 2019 دەس وەپی کردن، وەرجە ئەوەگ وە شیوەیگ وەختانە بوسیەن وەگەرد نزیکەوبۊن زیارەت چلە، دۊاتر لە 25 تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر وە هازەو لە گۆڕەپان تەحریر لە بەغداد و گۆڕەپانەیل پارێزگایەیل ناوڕاس و باشوور دەس وەپی کردنەو.

ماوەی هەفتە و مانگەیل دۊاتر، سەدان کوشیاگ کەفتن و دەیان هەزار زەخمدار بۊن، وەپای جیاوازی مەزەنە فەرمی و مافپەروەرییەیل، هەمیش ماوەگە پرۆسەیل تیرۆرکردن و رفانن وەخوەی دی کە چالاکەوانەیل و پزیشکەیل و راگەیانکارەیل و خوەیبەخشەیل کردنە ئامانج.

ناڕەزایەتییەیل لە کووتایی بۊنە مدوو دەسلەکارکیشان حکومەت عادل عەبدولمەهدی لە 29 تشرین دۊەم/ نۆڤەمبەر 2019، دۊاتر وەرەو رێڕەویگ سیاسی کە رەسیە هەڵوژاردنەیل وەرجەوەختە لە 10ی تشرین یەکەم/ ئۆکتۆبەر 2021 و دەرکەفتن شمارەیگ لە هیز و کەسایەتییەیل سەروە بزووتنەوەگە یا کاریگەر وەپی.