شەفەق نیوز - ئەڵگەردان تایبەت
خوەنستنیگ سیاسی کوردی دی کە بەخشین نیشان "هەسارەی ئیتالیا" وە پلەی "سوارچاک خاچ گەورە" وە سەرۆک هەرێم کوردستان نێچیرڤان بارزانی، تەنیا رێزلینانیگ پرۆتۆکۆڵی ئەرا کەسایەتییگ سیاسی نییە، ئەوەنەی کە نشان دەێد پەیوەندییەیل ناوەین رۆما و هەولێر لە هاوکاری باوەو وەرەو ئاستیگ نزیکتر لە هاوبەشیی ستراتیژی فرەڕەهەند چگە.
نیکۆلۆ فۆنتانا باڵیۆز ئیتالی لە عراق نیشانەگە وە نێچیرڤان بارزانی بەخشی، لە هەشت تەموز/یۆلیۆی ئیسە، لە جیای سەرۆک ئیتالی سێرجیۆ ماتارێلا، لە گامیگ کە سەرۆکایەتی هەرێم کوردستان وت یەکەمینە لە جۊر خوەی لەبان ئاست عراق و هەرێم کوردستان.
باڵیۆزەگە دیاری کرد کە بڕیارەگە لەوەر پیزانین وە رۆڵ بارزانی لە بتەوکردن پەیوەندییەیل و پاڵپشتی گفتوگۆ و ئاشتی هات، وەگەرد دەسمیەتییەگەی ئەرا کۆمپانیا ئیتالییەیل و هیزە سەربازییەیل و شاندە شوینەوارییەیل کارکەر لە هەرێم کوردستان.
وەپای هتەنس4 کە تووڕ "پێنووس" کوردی بڵاوی کردگە، و ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردگە، گرنگی رێزلینانەگە تەنیا پەیوەندی وە بەخشین نیشانەگە نەیرێد، بەڵکم وە هەڵوژاردن پلەی "سوارچاک خاچ گەورە"، کە بەرزترین پلەی باوە لە ناو پەنج پلەی نیشان "هەسارەی ئیتالیا"، کە سەرۆک کۆمار لەبان پێشنیار وەزیر دەیشت و دۊای وەپیاچگن ئەنجومەن نیشانەگە بەخشێدەی.
وەپای سەرۆکایەتی ئیتالی، دووارە رێکخستن نیشانەگە وە یاسایگ دەرچگ لە ساڵ 2011 کریا، تا بوەخشیەێدە ئەو کەسەیلە کە بەشدارییەیل دیار پیشکەش کەن لە وەرەونوابردن پەیوەندییەیل دووسایەتی و هاوکاری ناوەین ئیتالیا و دەوڵەتەیل ترەک و بتەوکردن یەکگرەیل وەگەرد رۆما.
پلەیلی "سوارچاک خاچ گەورە" و "ئەفسەر گەورە" و "فەرماندە" و "ئەفسەر" و "سوارچاک" لەخوەی گرێد، بیجگە لە پلەیگ شەرەفی تایبەت پەیوەندیدار وە خزمەتە مرۆییە نائاساییەیل.
خوەنستنەگە دەسنشان وە ئەوە کەێد کە هەڵوژاردن بەرزترین پلەی باو مانای ئەوەس کە هەڵسەنگاندن ئیتالی ئەرا رۆڵ بارزانی پەیوەندی وە یەک دۆسیە یا دەسکەفتیگ وەختانە نەیاشتگە، بەڵکم وە بڕ چالاکییەیلی لە بوارەیل سیاسی و ئەمنی و ئابووری و رووشنهویری، وەگەرد پێگەی لەبان سەر دامەزراوەیگ دەستووری کە رۆڵیگ کاریگەر لەناو عراق و لە پەیوەندییەیل دەیشتەکیی دیرێد.
پەیوەندییە دامەزراوەییەیل ناوەین هەرێم کوردستان و ئیتالیا گلەو خوەێد ئەرا دۊای ساڵ 2003، وەرجە ئەوەگ وەرەونوا بچوود وەگەرد وازکردن کۆنسڵخانەی گشتی ئیتالی لە هەولێر، کە بویە کەناڵیگ ئەرا هەماهەنگی پەیوەندییەیل سیاسی و ئابووری و رووشنهویری، بیجگە لە پیشکەشکردن خزمەتگوزارییە کۆنسڵییەیل.
وەلی جەنگ دژ وە ریخریاگ "داعش" دۊای ساڵ 2014 دیارترین خاڵ ئاڵشتکاری دروس کرد، دۊای ئەوەگ ئیتالیا چگە شان هاوپەیمان ناودەوڵەتی و پاڵپشتییگ راستەوخۆ پیشکەش وە هیزەیل پێشمەرگە و سوپای عراقی کرد، کە کلکردن راهێنەرەیل و راوێژکارەیل سەربازی و بەشداریکردن لە راهێنان ئەرا نواگیریکردن تیرۆر و پویچەڵکردن تەقەمەنییەیل و فەرماندەیی و پلانڕێژی پرۆسەیی لەخوەی گرد.
باوەتەگە دی کە ئی هاوکارییە پەیوەندییەیل لە هەماهەنگی دیپلۆماسی و ئابوورییەو بویە هاوبەشییگ ئەمنی، کە هەرێم کوردستان لە نووڕین ئیتالی بۊە هاوبەشیگ باوەڕپیکریاگ لە نزیک تیرۆر و توخمیگ گرنگ لە ئارامی عراق و مقیەتیکردن ئاسایش هەرێمی و ئەوروپی.
لە لای ئابوورییەو، گرنگیدان کۆمپانیا ئیتالییەیل وە کەرتەیل نەفت و غاز و وزەی نووەوبۊ و ژیرخان و پیشەسازییە خوەراکییەیل و دەرمان و کشتوکاڵ و وەڕێوەبردن ئاو و کەرەستەیل پیشەسازی زیای کرد.
خوەنستنەگە ئی گرنگیدانە جیاوە نیەکەێد لە ستراتیژییگ فراوانتر کە رۆما پەسەنی کەێد ئەرا فرەجۊرکردن هاوبەشییە ئابوورییەیلی و سەرچەوەیل وزەی ئەوروپی، چوینکە وە نووڕین بەشیگ لە جیگرە چەوەڕیکریاگەیل ئەرا بتەوکردن ئاسایش وزە تەماشای عراق و هەرێم کوردستان کریەێد، وەگەرد ئەوەگ هەرێم ژینگەیگ وەبەرهێنان ئارامتر دابین کەێد لە وەرانوەر بڕیگ لە ناوچەیل خوەرهەڵات ناوڕاس.
هەرلیوا، ساڵەیل دۊایین خەسەوکردن سەردان و دیدارەیل ناوەین نێچیرڤان بارزانی و گەورە وەرپرسەیل ئیتالی وەخوەی دی، لە ناویان سەرۆک سێرجیۆ ماتارێلا و سەرۆک وەزیرەیل جۆرجیا مێلۆنی و وەزیر دەیشت ئەنتۆنیۆ تایانی، کە ئی دیدارەیلە رۆما لە ناویان دووپات کرد کە هەرێم کوردستان نوێنەرایەتی هوکاریگ گرنگ ئەرا ئارامی عراق و ناوچەگە کەێد، وەگەرد ئامادەباشیی ئەرا فراوانکردن هاوکاری سیاسی و ئەمنی و ئابووری.
پەیوەندییەیل تەنیا لەبان ئاسایش و ئابووری نەوسیان، کە رووشنهویری و شوینەوار و خوەنەواری باڵا لە پڕوەردەوامترین بوارەیل هاوکارین، و چەن شاندیگ شوینەواری ئیتالی لەناو هەرێم کوردستان کار کەن، وەگەرد بەرنامەیل هاوکاری زانکۆیی و لێکۆڵینەوە و دەسپێشخەرییەیل ئەرا مقیەتیکردن کەلەپوور و وەرەونوابردن گەشتوگوزار کولتور.
ئی چالاکییەیلە چنە ناو چەمک "سیستەم ئیتالیا"، کە وەپای ئەوە سیاسەت دەیشت ئیتالی زانکۆیەیل و ناوەندەیل لێکۆڵینەوە و شاندە شوینەوارییەیل و کەرت تایبەت وەکار تیەێد ئەرا بتەوکردن ئامادەبۊین ئیتالی لە دەیشت وڵاتەگە.
وەپای خوەنستنەگە، بەخشین نیشانەگە هەمانجۊر نشان دەێد پیزانینیگ ئیتالییە ئەرا وتار بارزانی کە لەبان میانڕەوی و گفتوگۆ و وەیەکەوژیان و مقیەتیکردن پێکهاتە ئایینی و نەتەوەییەیل دامەزریاس، کە یەیش بەهایەیلیگن وەگەرد لەپیشینەیل سیاسەت دەیشت ئیتالی لە بوارەیل گفتوگۆ ناوەین ئایینەیل و پاراستن فرەجۊری رووشنهویری یەکگرن.
هەرلیوا، رۆما لە بارزانی گفتوگۆکاریگ دامەزراوەیی دوینێد کە تۊەنرێد پەیوەندی وەگەردی بکریەێد لەبارەی دۆسیە عراقی و هەرێمییەیل، لەوەر تووڕ پەیوەندییە نێودەوڵەتییەیلی و وەردەوامبۊن پەیوەندیی وەگەرد حکوومەتە یەک لەدۊاییەکەیل ئیتالیا، لەبان ئاڵشتکارییە سیاسی و ئەمنییەیل کە عراق و ناوچەگە وەخوەیان دوینن.
لەی نووڕینە، تۊەنرێد نیشانەگە بخوەنریەێدەو جویر پیزانینیگ ئەرا ئەوەگ کە باوەتەگە باسی کەێد وە "دڵنیایی سیاسی"، واتە توانای مقیەتیکردن وتاریگ هاوسەنگ و پەیوەندییەیل ئارام و رەفتاریگ دیپلۆماسی کە تۊەنرێد مەزەنە بکریەێد و لە مەودای دریژ وەگەردی رەفتار بکریەێد.
گامەگە هەمانجۊر پەیامیگ هەڵگردگە پەیوەندیدار وە پێگەی هەرێم کوردستان لەناو عراق، کە بەخشین ئی ئاستە لە رێزلینان ئەرا سەرۆک هەرێمیگ فیدراڵی، و نەک ئەرا سەرۆک دەوڵەتیگ سەروەخوەی، دانپیدانانیگ ئیتالی نشان دەێد وە رۆڵ دەیشتەکی رەوا ئەرا دامەزراوە دەستوورییەیل هەرێم کوردستان، و وە توانای لەبان کارکردن جویر هاوبەشیگ دامەزراوەیی لەناو دەوڵەت عراقی.
وەگەرد ئەوەیش، خوەنستنەگە ئی دانپیدانانە لە وەرانوەر بەغداد نیەێد، بەڵکم وە پەیامیگ دانەێد کە ناوەرۆکەی ئەوەس کە پاڵپشتیکردن دامەزراوەیل هەرێم کوردستان دژ وە پاڵپشتیکردن حکوومەت فیدراڵی نییە، و ئارامی عراق هەوەجە وە پەیوەندییگ ئارام و بیناکەر ناوەین بەغداد و هەولێر دیرێد.
هەرلیوا، نیشانەگە وەپای شیکارییەگە، پەیامیگ ئەرا سەرکردایەتی کوردستانی هەڵگردگە وە ئەوەگ وەردەوامبۊن گفتوگۆ وەگەرد بەغداد، و وازبوین لەبان هاوبەشە ناودەوڵەتییەیل، و پابەندبۊین وە هاوکاری ئەمنی و ئابووری، رێبازیگ دروس کەێد کە پیزانین ئەوروپی وەدەس تیەرێد.
باوەتەگە رەسێدە ئەو ئەنجامە کە رێزلینانە ئیتالییەگە هەردوگ رەهەند کەسی و دامەزراوەیی گردەو کەێد، لە لایگەوە دانپیدانانە وە رۆڵ نێچیرڤان بارزانی لە دروسکردن پەیوەندییەیل و مقیەتیکردنیان، و لە لایگ ترەکیشەو بتەوکردن پێگەی دیپلۆماسیە ئەرا سەرۆکایەتی هەرێم کوردستان وەو پایە کە کەناڵیگە دان وەپیا نریایە ئەرا وەڕێوەبردن لایەنیگ لە پەیوەندییەیل ئیتالیا وەگەرد عراق.
وەي واتە، نیشان "هەسارەی ئیتالیا" تەنیا جویر ئافەرین دیپلۆماسی دەرنەکەفێد، بەڵکم راگەیاننیگ رەمزییە لەبان ئاست ئەو دڵنیاییە کە پەیوەندییەیل رەسینەسە پی، و گاڵداینە ئەرا شیوازیگ سیاسی کە پشت بەسێدە بان میانڕەوی و گفتوگۆکردن و هاوکاری دامەزراوەیی و دۊرکەفتن لە ئاڵووزییەیل، لە ناوچەیگ کە قەیرانەیل و جەمسەرگیرییەیل لەناوی زیای کەن.