شەفەق نیوز - بەغداد / هەولێر

قەزای شەنگال لە پارێزگای نەینەوا لە باکوور خوەرئاوای عراق، رووژ دوشەممە، کەفتە ناو قۆناغیگ ئەمنی نوو دویای دەسکردن وە تیکەڵکردن یەکەیل بەرگری شەنگال "یەبەشە" لە ناو دامەزراوە ئەمنییە فیدراڵییەیل، و وەرگردن وەرپرسیارێتی ئەمنی لە کویەی شەنگال لەلایەن دەسەڵاتەیل فیدراڵی، لە گامیگ کە ئامانجی گیرهاوردن چەک لە دەس دەوڵەت و کۆتاییهاوردن وە فرەیی هێزە چەکدارەیلە.

 حکومەت عراقی، دوشەممە، راگەیان لە دەسکردن وە جیوەجیکردن ریکارەیل جیاوەکردن سەربازی سەروەخوەی ئەرا یەکەیل پاراستن شەنگال، وە سەرپەرشتی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەیل عەلی فالح زەیدی، لە وەختیگ فەرماندەیی یەکەیل دووپات کرد لە رەسین وە رێککەفتنیگ وەرد حکومەت فیدراڵی ئەرا تیکەڵکردن هێزەیلیان، کە شمارەیان رەسێدە 4165 جەنگاوەر و ژنە جەنگاوەر، لەناو سیستەم ئەمنی فەرمی.

یەکخستن بڕیار ئەمنی

 لەی چوارچیوەیە، سەرۆک ژوور راگەیانن ئەمنی لە عراق، فەریق سەعد مەعن، وت کە رسوومەیل وەرگردن گەورەترین خاڵ ستراتیژی لە کویەی شەنگال لەخوی گرد، و دووپات کرد کە پرۆسەگە لە قۆناغ گفتوگۆ چگە جیوەجیکردن کرداری، لەبان ئەوەگ دەسەیل تایبەتمەن ریکارەیل تیکەڵکردن جەنگاوەرەیل لە وەزارەتەیل ناوخۆ و وەرگری دەس وەپی بکەن، و وەرگردن ناوچەیل ترەک، لەناویان ناوچەی قەڵا.

 مەعن ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش کە تیکەڵکردن یەکەیل و ئاڵشتبوین وەرپرسیارێتی ئەمنی ئەرا دەسەڵاتە فیدراڵییەیل نۊنەرایەتی گامیگ کەێد ئەرا وەهیزکردن دەسەڵات دەوڵەت و جیگیرکردن سەقامگیری، و دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە یەکخستن تەقەلایەل لە ناوەین پێکهاتە ئەمنییە فەرمییەیل، و وەهیزکردن هاوکاری لە ناوەین هێزە فیدراڵییەیل و پێشمەرگە، رەسێدە ئەوە کە کۆتایی وە تیکەڵابۊن لە وەرپرسیارێتییەیل بارێد و بڕیار ئەمنی یەکبخەێد و سنوورەیل بپارێزێد.

لە لای خوەیەو، قسەکەر وەناو سەرۆکوەزیران، سەباح نوعمان، لە بەیاننامەیگ کە رەسەیە ئاژانس شەفەق نیوز، دوشەممە، دووپات کرد کە ئی گامە لەناو بەرنامەی گیرهاوردن چەک وە دەس دەوڵەت تیەێد، وە دووپات لەبان پاراستن ماف جەنگاوەرەیل، و قەرەبووکردن کەسایەتییە زیاندیەیل و قوربانییەیل پەلامارە تیرۆریستییەیل، و دووارە ئاوەدانکردن شەنگال، کە جینۆساید ئێزیدییەیل لەلایەن ریخریاگ "داعش" لە ئاب / ئۆگۆستۆس 2014 وەخوەی دی.

فرەیی هێزەیل

 یەکەیل بەرگری شەنگال و یەکەیل ژنان لە شەنگال لە ماوەی رووبەڕووبۊن وەرانوەر ریخریاگ "داعش" دامەزریان، دۊای ئەوەگ گرووپەگە ناوچەیل فراوانیگ لە نەینەوا داگیر کرد لە ساڵ 2014، و دەسدریژییەیل فراوانیگ ئەنجام دا دژ وە ئێزیدییەیل، کە کوشتن و رفانن و کووچپیکردن لەخوەی گرد.

 فەرماندەیی یەکەیل، لە بەیاننامەیگ کە رەسیە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، دوشەممە، راگەیان کە کۆتاییهاوردن وە جیاوەکردن سەربازی سەروەخوەی واتەی وازهاوردن نییە لە قوربانییەیل ساڵەیل وەرگری، بەڵکم ئاڵشتبۊنە ئەرا کارکردن لەناو دامەزراوەیل دەوڵەت، و دووپات کرد کە یەکخستن بڕیار ئەمنی و گیرهاوردن چەک وە دەس دەسەڵاتە فەرمییەیل نۊنەرایەتی بنەمایگ کەێد ئەرا جیگیرکردن سەروەری و ریگریکردن لە گلەوخواردن تیرۆر، و مەرج مسۆگەرکردن ماف جەنگاوەرەیل و ژنە جەنگاوەرەیل و ئەمنی شەنگال.

 لەلای خوەیەو، شارەزای ئەمنی، موخلەد دەرب، دوینێد کە جیاوەکردنەگە نۊنەرایەتی گامیگ گرنگ کەێد لە ری گیرهاوردن چەک وە دەس دەوڵەت، لە ناوچەیگ کە ئاڵشت ئەرا لانەی ململانێ لە ناوەین لایەنەیل ناوخۆیی و دەیشتی.

 دەرب ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش کە تبکەڵکردن هەزاران جەنگاوەر لەناو دامەزراوە فەرمییەبل، وە سوودوەرگردن لە زانین و زانیارییەلیان لەبان جوگرافیای ناوچەگە، شایەت بەشداری بکەێد لە وەهیزکردن کۆنترۆڵ ئەمنی، و دەرچەیگ واز کەێد ئەرا هەماهەنگی گەورەتر لە ناوەین هێزە فیدراڵییەیل و پێشمەرگە، وەتایبەت لە ناوچەیل جیاکار لە ناوەین مەودای وەرپرسیارێتی ئەمنی.

 دیاری کەێد کە بوین گرووپەیل چەکدار سەروە ئاراستەیل حزبی لە دەیشت چوارچیوەی دامەزراوە فەرمییەیل بەشداری کرد دروسکردن ئاڵووزی لە دیمەنەگە لە ساڵ 2014ەو، وە هەژمارکردن کە گامیگ ئیسە نۊنەرایەتی نوابردنیگ کەێد لە کۆتاییهاوردن وە فرەیی مەڵبەندەیل هێز چەکدار، و وەهیزکردن سەروەری دەوڵەت لەبان ناوچەگە.

رێککەفتن ناتەواو

لە لای خوەیەو، راوێژکار دۆسیەیل سەربازی و ئەمنی لە ریخریاگەیل لێکۆڵینەوە و خوەنستن، و ئەمیندار گشتی وەرین ئەرا وەزارەت پێشمەرگە، فەریق یەکەم خانەنشین جەبار یاوەر، دوینێد کە فرەیی گرووپەیل چەکدار و بەسیایە سیاسییەیل یەکیگ بۊ لە دیارترین هوکارەیل ئاڵووزبۊن رەوشەگە لە شەنگال، لە شان ئەو رویوەڕویبوینەیلە کە کەفتە ناوەین بەشیگ لەو گرووپەیلە و هێزە فیدراڵییەیل، بیجگە لە کەفتن شوینەیلیگ وە وەر گورزەیل تورکیا.

 یاوەر ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە بوین پێکهاتەیل چەکدار فرە لەناو قەزاگە بەشداری کرد لە سەختکردن گلەوخواردن ئاوارەیل، کە فرەیان هێمان لە هەرێم کوردستان مەننەسەو، وەتایبەت پارێزگای دهۆک، وتیش کە یەکخستن وەرپرسیارێتی ئەمنی و هیشتن هێزەیل لەناو شارەیل وە هێزەیل پولیس نۊنەرایەتی دەرچەیگ کەن ئەرا چارەسەرکردن لایەنیگ بنەڕەتی لە قەیرانەگە.

 وتیش کە رێککەفتنیگ وەرین لە ناوەین حکومەت فیدراڵی و حکومەت هەرێم کوردستان، کە پاڵپشتی نەتەوە یەکگرتگەیل گرت، جیوەجی نەکریا لەوەر دژایەتیکردن لایەنەیل سیاسی و پێکهاتەیل ناو شەنگال، و دەسنشانکردن ئەرا بوین جیاوازی لە دیدەیل لەباوەت وەڕێوەبردن دۆسیەگە، و وتیش کە زانیاری نییە کە دووپات بکەێد بوین هەماهەنگی ئیسە لە ناوەین بەغداد و هەولێر لەباوەت گامەیل تیکەڵکردن هێزەیل یا بانان وەڕێوەبردن ناوچەگە.

 یاوەر دووپات کەێد لەبان هەوەجەی ئەوە کە هێزەیل ناو شار شەنگال تەنیا لە پۆلیس بەس بوود، و قائیمقامیگ هەڵوژرێد وە رەزامەنی دانیشتگەیل، وەتایبەت ئەندامەیل پێکهاتەی ئێزیدی، کە ری وە  وەهیزکردن متمانە بە وەڕێوەبردن دەێد و توانا وەپی بەخشێد ئەرا جیوەجیکردن ئەرکەیل خوەی.

حکومەت فیدراڵی عێراقی و حکومەت هەرێم کوردستان، وە سەرپەرشتی نەتەوە یەکگرتگەیل لە 9ی تشرین یەکەم / ئۆکتۆبەر 2020، رێککەفتن شەنگال واژوو کردن ئەرا رێکخستن رەوش ئەمنی و ئیدارەی، و ئاوەدانکردن و ئامادەکردن رەوشەگە ئەرا گلەوخواردن ئاوارەیلر وەلی جیوەجیکردن رێککەفتنەگە پەکی کەفت، لەناو ناکۆکییەیل لەباوەت وەڕێوەبردن قەزاگە و هەڵوژاردن قائیمقام سەروەخوەی کە رازیبوین لایەنەیل پەیوەندیدار بیاشتوود، وەپەی رێککەوتنەگە.

هەماهەنگی هەوەجەکریاگ

لە لای خوەیەو، شارەزای ئەمنی و سەربازی، عەمید خانەنشین عەدنان کنانی، داوای دروسکردن دەسەیگ هاوبەش کرد لە فەرماندەییەیل سەربازی و ئەمنی ئەرا خوەنستن رەوشەگە لە شەنگال لە لایەنە سەربازی و ستراتیژییەیل، و دیاریکردن ریکارەیل هەماهەنگی لە ناوەین حکومەت فیدراڵی و حکومەت هەرێم کوردستان.

 کنانی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وت کە گرنگی شەنگال و شوین جوگرافیی چەسپنێد کەن خوەنستن بەرژەوەندییەیل و لایەنە کاریگەرەیل لە قەزاگە، و سوودوەرگردن لە ئەزموون ئەفسەرە خانەنشینەیل، تا رەسین ئەرا گام کرداری جیوەجیکریاگ و خستن بەرژەوەنی نیشتمانی لە ئەوبان نووڕینەیل ترەک.

دیاری کەێد کە دەسەی پێشنیارکریاگ شایەت وەدویاچگن بکەێد وە ئەوە کە چە رێککەفتنەیل وەرین جیوەجی کریا، و بەرژەوەنییەیل دیاری بکەێد کە رێکخستنەیل ئەمنی نوو دەوڵەت و خوەنەوارەیل شەنگال دابینی کەن، وە شیوازیگ کە وەردەوامبون ئارامی مسۆگەر بکەێد و لە ریکارە مەیدانییە وەختانەبا دەرچوود.

ئاوەدانکردن و گلەوخواردن

 ئاستەنگەیل شەنگال تەنیا لە رەوش ئەمنی نییە؛ چونکە هێمان ئاوەدانکردن ناوچە زیاندیەیل، و گلەوخواردن ئاوارەیل، و دابینکردن خزمەتگوزارییە سەرەتاییەیل، لە دیارترین ئاستەنگەیل وەرانوەر سەقامگیری قەزاگە مەنیەسەو.

 پارێزگار نەینەوا، عەبدولقادر دخیل، لە رسوومەیل وەرگردنەگە، دووپات کرد کە بڵاوکردن دەسەڵات یاسا و گیرهاوردن چەک وە دەس دەوڵەت ئەوە دەێد وەگەرد ئاوەدانکردن و دابینکردن خزمەتگوزارییەیل گونجێد، و راگەیان لە ئامادەکردن بەرنامەیگ گشتگیر ئەرا ئاوەدانکردن شەنگال و ئامادەکردن رەوشەگە ئەرا گلەوخواردن خوەیبەخشانە و بیوەیی گلەوخواردن ئاوارەیل ئەرا ناوچەیل سەرەتاییەیلیان.

و دخیل لە وتارەگەی کە ئاژانس شەفەق نیوز شوینی کەفت، وتیش کە وەڕێوەبردن ناوچەگە تەقەلا دەێد ئەرا خاسەوکردن ئەوەگ کە جەنگەیل و ریخریاگ گرووپ "داعش" ویرانی کردنە، و ئاوەدانکردن بیناکردن دڵنیایی و وەهیزکردن ئارامی و چەسپانن و گەشەپیدان ئابووری، و دووپات کرد کە ئارامی ئەمنی تەواو نیەوود وەبی ژیان سەربەرز و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەیل ئەرا دانیشتگەیل.

یەیش وەگەرد ئەوە تیەێد کە یاوەر لە کوتایی قسەیلی باسی کرد لەباوەت هەوەجی ئاوەدەنکردن ریوبانەیل و توڕەیل ئاو و کارەبا، و خاسەوکردن خەسەخانەیل و مەکتەوەیل و ماڵەیل، جویر مەرجە سەرەتاییەیل ئەرا ئامادەکردن رەوشەگە وەرانوەر گلەوخواردن ئێزیدییە ئاوارەیل، وەتایبەت دانیشتگەیل ئۆردوگایل پارێزگای دهۆک لە هەرێم کوردستان.