شەفەق نیوز- هەولێر
راپۆرتیگ شیکاری کە لە "ماڵ هزر لە کوردستان" دەرچگە، رووشنایی خستە بان رۆڵ گەشەسەنین سەرۆک هەرێم کوردستان نێچیرڤان بارزانی لە دیپلۆماسییەت ناوجیکردن هەرێمی، وەپەی ئەوەگ ئەو پیشهاتەیلە کە دۊای کردنە ئامانج بارەگای لە دهۆک وە فڕۆکەیگ بێفڕۆکەوان لە 28 ئازار 2026 رۊی دان، ماوەی چەن هەفتەیگ کەم چگن وەرەو پێگەی یەکیگ لە کەناڵەیل پەیوەندی جیباوەڕ لەناوەین واشنتۆن و سەنتەر بڕیار ئەمنی و سەربازی لە ئیران دەرخست.
راپۆرتەگە، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانیەسەی، پشت وە زانیارییەیلیگ بەسا کە ماڵپەڕ "Axios" ئەمریکی بڵاوی کردگە، کە ئۊشێد بارزانی لە دەی ئایار 2026 پەیوەندییگ لەلایەن وەڕێوەبەر هەواڵگری نیشتمانی ئەمریکی، وە رەزامەنی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ و جی دی ڤانس جیگری وەپی رەسیە، ئەرا ئاشکراکردن ئەگەر وازکردن کەناڵیگ پەیوەندی راستەوخۆ وەگەرد فەرماندەی سوپای پاسداران ئیرانی ئەحمەد وەحیدی.
دۊای چوار رووژ، بارزانی تۊنست پەیوەندییگ لەناوەین هەردوگ لایەنەگە مسۆگەر بکەێد، رۊداویگە کە راپۆرتەگە دوینێدەی لایەنیگ لە ئاڵشتبۊن لە پێگەی هەرێم کوردستان و سەرۆکەگەی لەناو هاوکێشەیل ناوجیکردن لە ناوچەیگ کە بەرژەوەنی و کێشەیل لەناوی تیکەڵ بۊنە ئاشکرا کەێد، لە وەختیگ مەودای کەناڵە دیپلۆماسییە نەریتییەیل لەناوی تەنگەو بوود.
سەرمایەیگ سیاسی کە لەبان هاوسەنگی دروس کریاس
راپۆرتەگە دوینێد کە توانای بارزانی لەبان جیوەجیکردن ئی رۆڵە تەنیا وە مدوو جوگرافی نەهاتیە، بەڵکم گریەدارە وە سەرمایەیگ سیاسی و کەسی کە ماوەی ساڵەیل دریژیگ لە کار و پەیوەندییە هەرێمی و ناودەوڵەتییەیل گردیەو کردگە.
دیاری کرد کە بارزانی بەشیگ لە ژیانی لە ئیران گوزەرانیە و لە تاران خوەنستیە و وە رەوانی قسە وە فارسی کەێد، بیجگە لە توڕیگ پەیوەندی کە ماوەی چەن ساڵیگ وەگەرد دامەزراوەیل و کەسایەتییەیل لەناو رژیم ئیرانی دروسی کردگە، لە وەختیگ پارێزگاری لە پەیوەندییەیل فراوانیگ وەگەرد واشنتۆن و دامەزراوە سیاسی و ئەمنییەیلی کرد.
وەپەی راپۆرتەگە، ئی پێکهاتە بەشداری کرد لە هیشتن سەرۆک هەرێم کوردستان بوودە کەسایەتییگ کە لایەنە دژوەیەکەیل تۊنن پەیوەندی وەگەردی بکەن، بی ئەوەگ چۊ کەسیگ سەروە یەکیگ لە میحوەرەیل وە تەواوی تەماشای بکریەێد.
راپۆرتەگە وە پەسنکردن برێت مەکگۆرک بەڵگە هاورد، کە پۆستەیل پەیوەست وە سیاسەت خوەرەڵات ناوڕاس لە ئیدارەیل ئەمریکی جیاجیا گردە دەس، ئەرا بارزانی چۊ کەسیگ سیاسی پراگماتی کە توانای رەفتارکردن وەگەرد قەیرانەیل دیرێد و لە یەک وەخت پەیوەندی وەگەرد واشنتۆن و تاران درێد.
راپۆرتەگە دوینێد کە ئی متمانە تەنیا وە کەس بارزانییەو گریەدار نییە، بەڵکم وە پێگەی هەرێم کوردستان خوەیەو، کە هاوبەشیگ میژووییە ئەرا ویلایەتە یەکگرتگەیل، لە خود وەخت گریەدارە وە جوگرافیا و سنوور و بەرژەوەنییەیل ئابووری و ئەمنی وەگەرد ئیران و تورکیا.
ئامادەکارەیل راپۆرتەگە دوینن کە ئی پێگە دەرفەت داگەسە هەرێم کوردستان تا بوودە مەودایگ ئەرا پەیوەندی لەناوەین لایەنە دژوەیەکەیل، لە جیای ئەوەگ وە تەواوی لەناو یەکیگیان جیگیر بوود.
هەولێر و کەناڵ پشتین وەگەرد تاران
وەپای راپۆرتەگە، گرنگی ئی رۆڵە زیای کرد وەگەرد ئاڵووزبۊن سەنتەر بڕیار ئیرانی و ئاڵشتکارییە سیاسی و سەربازییەیل کە کۆمار ئیسلامی لە ساڵ 2026 وەخوەیەو دی.
وەگەرد کەمەوبوین توانای کەناڵە دیپلۆماسییە نەریتییەیل لەبان سووکەوکردن ئاڵووزییەگە، وەپای شیکارییەگە، هەوەجەی واشنتۆن دەرکەفت ئەرا رەسین وە شیوەیگ راستەوخۆ وە لایەنەیل خاوەن بڕیار سەربازی و ئەمنی لە تاران، ئەوەیش گرنگییگ زیاتر داگە کەناڵ هەولێر.
وە پشت بەسانن وە زانیارییەیل ئەمریکی دیاری کرد کە رۆڵ بارزانی تەنیا لەبان بردن پەیامەیل نەوسیا، بەڵکم بەشداریکردن لە پەیاکردن رێکخستنەیلیگ کە ری وە وەردەوامبۊن پەیوەندییەیل دەێد لەخوەی گرد، دۊای ئەوەگ لایەن ئیرانی رخ ئەمنی لە سازکردن دیدارەیل نهێنی لە هەولێر نیشان دا.
راپۆرتەگە ئی جۊلە خستە چوارچیوەی ئەوەگ لە پەیوەندییە ناودەوڵەتییەیل وە "دیپلۆماسییەت کەناڵەیل پشتین" ناسریاگە، کە وە شیوەیگ گەورا لەبان دڵنیایی هاوبەش و توانای ناوجیکردن لەبان هیشتن پەیوەندییەیل وەگەرد هەردوگ لایەنەگە وسێد، نەگ تەنیا لەبان پێگە فەرمییەگەی یا قەوارەی ئەو هیزە کە نۊنەرایەتیی کەێد.
وەی واتە، راپۆرتەگە دوینێد کە ئەو کەناڵە کە متمانەی هەردوگ لایەنەگە وەدەس تیارێد شایەت لە وەخت قەیرانە سەختەیل، کاریگەرتر بوود لە رێڕەوە دیپلۆماسییە نەریتییەیل.
راپۆرتەگە لەلای جیاوازی لەناوەین رەوش دەستووری هەرێم کوردستان و قەوارەی ئەو رۆڵە کە تۊنێد لە دۆسیە هەرێمییەیل جیوەجیی بکەێد وسیا.
لە روی دەستوورییەو، هەرێم کوردستان چۊ بەشیگ لە دەوڵەت عراقی مینێد و سیاسەتیگ دەیشتەکی سەروەخوەی وە واتەی نەریتی نەیرێد، باوجی راپۆرتەگە دوینێد کە کاریگەری سیاسی هەمیشە تەنیا وە قەوارەی یاسایی یا سەربازی پەیمانە نیەکرێد.
وەپای شیکارییەگە، پێگەی جوگرافی و ئارامی ریژەیی و توڕ پەیوەندییەیل و توانای پەیوەندیکردن وەگەرد هیزە رکەبەرەیل، تۊنێد قورساییگ بیەێدە قەوارەیگ کە لە دەوڵەت کەمترە کە لە قەوارەی فەرمییەی رەد بکەێد.
لە رەوش هەرێم کوردستان، راپۆرتەگە لەناوەین چەن مدوویگ گردەو کەێد، کە دیارترینیان هاوبەشی وەگەرد ویلایەتە یەکگرتگەیل، و پەیوەندییە ئابووری و ئەمنییەیل وەگەرد تورکیا، و پەیوەندی میژوویی وەگەرد ئیران، بیجگە لە ئامادەبۊن لەناو هاوکێشەی سیاسی عراقییە.
راپۆرتەگە دوینێد کە تیکەڵبۊن ئی هوکارەیلە توانایگ دادە هەولێر لەبان وازکردن کەناڵەیلیگ کە هاتێ لەوەرانوەر لایەنەیل یا پایتەختەیل تر بەسیاگ بوون.
راپۆرتەگە دیپلۆماسییەت نێچیرڤان بارزانی لەناو دۆسیەی ئەمریکی ئیرانی نەوسان، بەڵکم گریەی دا وە جۊلەیلی لەناو دۆسیەی سووریایش.
دەسنشان کرد ئەرا ئەو رۆڵە کە لە سەرەتای ساڵ 2026 لەناو تەقەلا دیپلۆماسییەیل ئەرا ئارامەوکردن لەناوەین سەرکردایەتی سووری و هیزەیل سووریای دیمۆکرات رانیەی، لە مەوقەیج کە پیشهاتەیل ئەمنی و سیاسی ناسک لە ناوچە کوردییەیل لەناو سووریا وەخوەی دی.
هەمیش لەلای سەردانەگەی بارزانی ئەرا دیمەشق لە سێیەی لە ئاب 2026 وسیا، وەپەی ئەوەگ مەودای جۊلە هەرێمییەگەی فراوان کردگە، وە تایبەت لە
هەڵگردن پەیامە سیاسییەیل لەناوەین بەغداد و دیمەشق و بەشداریکردن لە ئامادەکردن زەمینەیگ ئەرا پەیوەندییگ گەوراتر لەناوەین هەردوگ حکومەت عراقی و سووری.
راپۆرتەگە دوینێد کە گرنگیپیداین هەولێر وە دۆسیەی سووری تەنیا لە باوەڕەیل ناوبژیوانی سیاسییەو دەس وەپی نیەکێد، بەڵکم وە شیوەیگ راستەوخۆ وە هەشمارەیل ئەمنی و ستراتیژی گریەدار وە هەرێم کوردستانەو بەسیاگە.
وەپای ئی مەزەنە، هەر رمیانیگ ئەمنی فراوان لە ناوچە کوردییە سوورییەیل شایەت رەنگ بەێدەو لەبان هەرێم لەڕی شەپۆلەیل ئاوارەبۊن و لیکەفتە ئەمنی و سیاسی و ئابوورییەیل، ئەوەیش ناوبژیوانی، لە نووڕین راپۆرتەگە، کەێدە ئامرازیگ ئەرا پاراستن ئارامی ناوخوەییش.
رەنگدانەوەیەیل لەبان پەیوەندی وەگەرد بەغداد
راپۆرتەگە پەیوەندی لەناوەین ئامادەبۊن هەرێمی گەشەسەن هەولێر و پێگەی لەناو هاوکێشەی عراقی دروس کەێد، وەپەی ئەوەگ زیایبۊن هەوەجەی لایەنە ناودەوڵەتی و هەرێمییەیل ئەرا هەرێم کوردستان چۊ مەوداییگ ئارام و کەناڵیگ ئەرا پەیوەندی کارتەیلیگ زیاتر لە پەیوەندییەی وەگەرد حکومەت فیدراڵی دەێدە پی.
گرنگی ئەوە، وەپای راپۆرتەگە، لە دۆسیە ناکۆکەیل لەناوەین بەغداد و هەولێر دەرکەفێد، لەوانیش بودجە و مووچەی فەرمانبەرەیل و نەفت و غاز و ئاسایش و دەسەڵاتە دەستوورییەیل.
وەگەرد ئەوەیش، راپۆرتەگە وەرەو ئەوە نیەچوود کە رۆڵ دەیشتەکی چۊ گەرەنتی ئەرا داین دەس باڵا وە شیوەیگ خوەیکارانە وە هەولێر لە ناکۆکییەیلی وەگەرد بەغداد دانەێد، کە دان چوودە ژیر ئەوە کە ئاڵووزییەیل سیاسەت عراقی و مدووە ناوخوەییەیل ئی دۆسیەیلە لەوە گەوراتر کەن کە تەنیا وە پەیوەندییە دەیشتەکییەیل یەکلا بکریان.
باوجی لە خود وەخت دوینێد کە داشتن توڕیگ فراوان لە پەیوەندییە ناودەوڵەتی و هەرێمییەیل پەراویزیگ زیاتر ئەرا هەرێمەگە پەیا کەێد ئەرا مانۆڕکردن مەوقەی کە دۆسیە هەڵوەساریاگەیل چنە ناو دانوسەنین.
لە ئاست کەسی، راپۆرتەگە رێڕەو نێچیرڤان بارزانی خوەنێدەو چۊ چگنیگ هۊردە هۊردە لە وینەی سەرکردەی حزبی یا هەرێمی وەرەو پێگەی پیاو دەوڵەت کە توانای قسەکردن وەگەرد لایەنە دژوەیەکەیل و پاراستن کەناڵە وازەیل وەگەردیان دیرێد.
راپۆرتەگە لەی چوارچیوە چەمک "سام ناوجیکەر" وەکار تیارێد، لە نشانەیگ ئەرا ئەو پێگە کە کەسایەتییە سیاسییەگە وەدەسی تیارێد لە ئەنجام توانای ئەرا هیشتن پەیوەندی لەناوەین لایەنەیلیگ کە سەختە راسەوخۆ گفتوگۆ بکەن.
دیاری کەێد کە بارزانی لە ساڵەیل گوزەشتە پارێزگاری لە پەیوەندییەیل وەگەرد واشنتۆن و تاران و ئەنقەرە و پایتەختەیل کەنداوی کرد، هاوتەریب وەگەرد توڕیگ فراوان لە پەیوەندییەیل لەناو عراق و سووریا.
باوجی راپۆرتەگە لە خود وەخت هوشداری لە ناسکی ئی جۊرە لە رۆڵەیلە دەێد، کە بەهای ناوجیکردن وە رادەیگ فراوان وە باوەڕپیکردن لایەنە رکەبەرەیل بەسیاگە وەپەی ئەوەگ نیەوودە ئامرازیگ لە دەس یەکیگیان دژ وە ئەوەکەی تر.
لە وەرانوەر ئەو دەسکەفتە سیاسییەیلە کە هاتێ لەی رۆڵە دروس بوون، راپۆرتەگە دیاری کەێد کە وسانن لەناوەین هیزە ململانێکارەیل رخباری هەڵگرێد کە نیەتۊنیەێد پشتگووش بخریەێد.
هەرێم کوردستان لە روی جوگرافییەو کەفێدە ناو یەکیگ لەو ناوچەیل خوەرەڵات ناوڕاس کە فرەترین تویشکیشانە، و هەر ئاڵشتبۊنیگ گەورا لە هاوسەنگییەیل هاز لەناوەین ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیران یا تورکیا یا هیزە عراقییەیل شایەت هەولێر بخەێدە وەرانوەر فشارەیل راسەوخۆ.
هەمیش راپۆرتەگە دوینێد کە پشت بەسانن فرە لەبان رۆڵ ناوبژیوان هاتێ بوودە خاڵ لاوازییگ ئەگەر لەیەکفاستنەیل رمیان یا ناوچەگە وەرەو رۊوەڕۊبۊنیگ واز چگ کە مەودای چارەسەرە مامناوەندەیل لەناوی کەم بوون.
لەیرەو، سەرکەفتن ئی رێڕەوە وە توانای هەولێر لەبان پاراستن هاوسەنگییگ ورد لە پەیوەندییەیلی و ریگریکردن لە ئاڵشتبۊن هەرێمەگە ئەرا بەشیگ راسەوخۆ لە ململانێ لایەنەیل گریە دەێد.
لە مەیدان جەنگ ئەرا سەکوویگ دانوسەنین
راپۆرتەگە ئەرا ئەوە رەسێد کە بەهای فراوانتر ئەرا ئی دیپلۆماسییەتە لە تەقەلا ئەرا دووارە پیناسەکردن پێگەی هەرێم کوردستان لەناو ململانێیەیل ناوچەگە شاریاگەسەو.
کوردەیل، وەپای خوەنەوای راپۆرتەگە، لە سەردەمەیل جیاوازیگ لە میژوو خوەرەڵات ناوڕاس بەشیگ بۊنە لە جەنگ هیزە گەورەترەیل یا کارتیگ لەناو رکەبەرییەیلیان، لە وەختیگ رێڕەو ئیرنگە تەقەلا دەێد ئەرا ئاڵشتکردن هەرێم کوردستان لە پێگەی کاریگەر وە ململانێیەیل ئەوانەی تر ئەرا لایەنیگ کە توانا لەبان بەشداریکردن لە وەڕێوەبردن بەشیگ لە لایەنەیلی دیرێد.
راپۆرتەگە باوەڕی یەسە کە سەرکەفتن ئی هاوکێشە تۊنێد ئارامی هەرێم کوردستان بکەێدە بەرژەوەنییگ کە تەنیا ئەرا کوردەیل یا عراق نیەوود، بەڵکم دریژەو بوود ئەرا هیزە هەرێمی و ناودەوڵەتییەیل کە لە وەخت قەیرانەیل هەوەجە وە کەناڵەیل ئارام و جیباوەڕ ئەرا پەیوەندی دیرێد.
لەی روانگەو، ئامادەکارەیل راپۆرتەگە دوینن کە هاز قەوارەیگ کە سەروەری دەوڵەت وە تەواوی نەیرێد وە هەوەجەی تەنیا لە توانایەیل سەربازی یا ئابوورییەو نیەتیەێد، بەڵکم تۊنیەێد هەمیش لەبان دڵنیایی و پێگەی جوگرافی و توانا لەبان جیوەجیکردن رۆڵەیلیگ کە ئەوانەی ترەک نیەتۊنن جیوەجیی بکەن، بینا بنریەێد.
وەپای پوختەی راپۆرتەگە، ناوەرۆک ئەو رێڕەوە کە نێچیرڤان بارزانی دۊای کەفێد لە تەقەلا ئەرا ئاڵشتکردن پێگەی کوردی لە توخمیگ کە کاریگەرە وە ململانێ هیزە گەورەترەیل ئەرا مدوویگ کە بەشداری لە کەمەوکردن کەێد نۊنەرایەتی کریەێد، و لە مەودای کەفتن لەناوەین لایەنەیل ئەرا پیەڵیگ ئەرا پەیوەندی لەناوەینیان.
باوجی وەردەوامبۊن ئی رۆڵە توانای هەرێم کوردستان ئەرا جیوەجیکردن خود رێڕەو لە ناوخوەی خوازێد، لەڕی کەمەوکردن ناکۆکییە سیاسییەیل و قایمکردن لەیەکفامستن لەناوەین هیزە کوردستانییەیل، وەپەی ئەوەگ ئامادەبۊن دەیشتەکی نیەتۊنیەێد لە ئاست ئارامی و یەکگرتگی لە ناوەو جیاوە بکریەێد.