شەفەق نیوز- بەغداد

زەهرا خالید بڕیگ لە خوازینەیلی لە یەکیگ لە دوکانەیل سەن، و لەوەختیگ تەواو بۊ پولیگ لە جۊر 25 هەزار دینار دەرهاورد ئەرا داین نرخ سەنیایەیل، وەلی نووڕ  کە دەسەواژەیل "شەرمەوەر" هەس، کە لەبان پویلەگە نویسیاۊن.

دۊتەگە واز هاورد لە داین ئەو پۊلە وە دوکاندارەگە، و نەتواستیش بچوود ئەرا نویسینگەی پۊلەگە ئەرا ئاڵشتکردنی، و هۊر لە سەردانکردن یەکیگ لە بانکەیل کرد وەلی زانست کە ئی کارە شایەت وەختیگ ئەرا چەوەڕیکردن بوەێد، بیجگە کرای هاتن و چگن ئەرا بانکەگە، و لە کووتایی تەسلیم رەوشەگە بۊ و بڕیار دا پۊلەگە لەناو بەێد و خوەی لەلی رزگار بکەێد.

و لە وەختیگ زۊەو پۊلەیل بۊنەسە چشتیگ جۊر دیوار یادگاری کەسی لەلای بڕیگ لە عراقییەیل، کە میژووەیل گرنگیگ لە ژیانیان لەبانی توومار کەن یا ئەرا دەرخستن هەست و خەمەیلیان، لە وەختیگ کەسەیل ترەک کردنەسەی شوینیگ ئەرا دەسەواژەیل "شەرمەوەر" یا تابلۆیگ ئەرا وینەکیشانەیل دەرخستنی، یە لەباوەت دراو ناوخۆیی، وەلی دۆلار ئەوە "ئەزیز"ە و تەنیا کەسەیل کەمیگ قمشی کەن وە نویسین خەراوی بکەن، وەلی لە موهر نووسینگەیل سەڕافی رزگاری نەۊە.

لەداڵگبۊن ژیان

هاووڵاتی هەیفا عەلی، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئویشێد: "پۊلیگ لە جۊر 25 هەزار دینار ئەرا ماوەی دوو ساڵ گلەو دام چۊنکە میژوو لەداڵگبۊن یەکەمین مناڵم لەبانی توومار کردۊم".

 وتیش: "من ئی پۊلە وەرد پۊلەیل خوەم هەڵنەگردۊم لەوەر رێزگرۆنی، وەلی لە رووژیگ ناچار بۊم خەرجی بکەم وە مدوو هەوەجەم"، و دیاری کرد  کە هیشت میژوو لەداڵگبۊن مناڵەگەی لەبان پۊلیگ جیگیر بکەێد ئەوەسە کە "پۊل ئەزیزە، و لەیراوە خواستم ئی پۊلە گلەو بەم، وەلی هەوەجەیگ زاڵ بۊ لەبان خوازینم".

 بۊەسە چشتیگ باو کە مەردم بڕیگ دەسەواژەی نادیار، یا ناو دۊتەیل، یا هۊرەیلیگ بخوەنن کە لەبان دراوە ناوخۆییەیل نویسیانە. هەمیش دەسەواژە یا وینەکیشانەیلیگ هەت کە "شەرمەوەرن" و تەنانەت شمارەی تەلەفۆنەیل.

بەهای دراوی

 پرسیارەیل فرەیگ گردەو بوون لەباوەت رادەی کاریگەری پۊلەیل وە نویسینەیل، و ئەگەر نویسین ناسنامەی ئاڵشت بکەێد یا بەهای خوەی لەدەس بەێد یا ریگری لە خەرجکردنی بکەێد.

 لەی باوەتە، ئوسامە موشەرەفاوی، خاوەن دەروازە و کۆمپانیای سەڕافی، ئاشکرا کەێد کە بەهای خەرجکردن جیاوازە وەپەی ئەو پۊلە کە نویسینەیل لەبانی هەن، کە نویسین لەبان دۆلار ئەمریکی بوودە مدوو شیویان کۆمپانیایل سەڕافی، چۊنکە فرەیگ لەی کۆمپانیایلە خەرج  دۆلاریگ نیەکەن کە نویسین لەبانی بوود.

 دیاری کەێد کە نویسینگە و کۆمپانیایل سەڕافی وە شیوەیگ گشتی موهرەیل تایبەت وە خوەیان وەکار تیەرن ئەرا موهرکردن دۆلار، "هەمیش بەرزەوبۊن بەهای دۆلار ریگری لە خەراوکردنی وە نویسین و وینەکیشان کەێد".

 هەمیش ئۊشێد: "وە شیوەیگ گشتی نویسین لەبان دۆلار فرە کەمە لە وەراورد وەرد دراو ناوخۆیی"،  وتیش "هەمیش موهر کۆمپانیا و سەڕافییەیل وەکار تیەرید هەمیش وەرد جۊر پەنجا هەزار دینار عراقی وە مدوو فرەیی ساختەکاری لەی جۊرە".

دیاردەیگ ناشیارستانی

 هاووڵاتی موئەیەد عەبدولحەمید دۊنێد کە نویسین لەبان پۊل دیاردەیگ ناشیارستانییە.

 لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز وتیش کە "نویسینەیل لەبان پۊل زەرەد وە کەسەیل ترەک رەسنێد چۊنکە بڕیگ جار هیلێد دراوەگە گونجیاگ نەوود ئەرا خەرجکردن، و ئەرا من ئەوە من پۊل لە شەسەگان سەدەی گوزەشتەو گلەو دامە کە دەسەواژە و شمارەی تەلەفۆن لەبانیان نویسیاگە، و یە نیشانەی ئەوەسە کە ئی دیاردە لە کۆمەڵگەی عراقی کۊنەس".

لەلای خوەیەو، شارەزای ئابووری مستەفا حەنتووش ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئویشێد، کە دیاردەی نویسین لەبان دراوەیل بوودە مدوو وەکارهاوردنیان وە شیوەیگ زویوەزوی و یەیش وەرد سیاسەت دراوی گونجیاگ نییە.

 وتیش کە "وەکارهاوردن دراوەیل بڕە پۊلیگ خوازێد کە کەم نییە، چۊنکە بڕیگ پۊلەیل نیەگونجیەن ئەرا خەرجکردن"، وە دووپاتکردن ئەوەگ بڕیگ پۊب کە نویسینەیل هەڵگرن هیلن هۊر بکریەێد کە ئی دراوە ساختەس و وەشکین خوازێد "و پرۆسەی خەراوکردن دراوەیل پەسەن نییە و دەسمیەتی پاراستن بەهای دراو نیەێد، و بایەسە رۆڵ راگەیانن کارا بکریەێد ئەرا گاڵداین هوشیاری لە پاراستن دراوەیل لە جیای خەراوکردنیان".

لیکەفتە یاساییەیل

 لەژیر سای بڵاوبۊن ئی دیاردە، پرسیارەیل بەرزەو بوون لەباوەت هەڵوێست یاسایی لەی کارەیلە، و ئەگەر کاریگەری لەبان گونجیان پۊلەگە ئەرا خەرجکردن دیرێد، کە یە ئەوەسە کە شارەزای یاسایی عەلی تمیمی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئاشكرای کەێد.

ئویشێد کە یاسای عراقی جیاوازی کەێد لە ناوەین ساختەکردن دراو و خەراوکردنی یا نویسین لەبانی، و دیاری کەێد کە ساختەکردن یا لەوینەدان پۊل تاوانیگە وەپەی یاسای سزادان شمارە 111 ئەرا ساڵ 1969، لە وەختیگ یاسای بانک ناوەندی عراقی شمارە 56 ئەرا ساڵ 2004 باس لە سزایەیل بەسیاگ وە چاپکردن یا گردن دراو ساختە کردگە.

 تمیمی دیاری کەێد کە "نویسین یا وینەکیشان یا دانان موهر لەبان پۊل نیەچوودە ناو تاوان ساختەکاری، وەلی لە خەراوکردن یا لەناوبردن دراوە لەقەڵەم دریەێد"، و دیاری کەێد کە بانک ناوەندی مەرجەیلیگ دانایە ئەرا دیاریکردن پویلە گونجیاگ و ناگونجیاگەیل ئەرا خەرجکردن، و لەناویان ئەو پۊلەسە کە نویسین یا موهر لەبانیانە یا تۊش خەراوبۊن هاتنە.

 وتیش کە پۊلسگ کە نویسین یا موهریگ لەبانیە و کاریگەری فرەیگ لەبان دیمەن دەیشتەکیی نیەوود شایەت بکەفێدە ناو پۊلەیل ناگونجیاگ ئەرا خەرجکردن، و قەرەبوو هەڵگرەگەی وەپەی مەرجەیل کریەێد، وە مەرجیگ لە خەرجکردن بکیشیەێدەو و کل بکریەێد ئەرا بانک ناوەندی ئەرا لەناوبردنی.

 تمیمی دیاری کەێد کە "وەرپرسیارێتی جیاوازە وەپەی سروشت کارەگە، کە تەنیا رەسین پۊلیگ کە لەبانی نویسیاگە ئەرا کەسیگ لەناو کارەیل رووژانە واتەی ئەوە نییە کە سەرپێچییگ ئەنجام داگە، لە وەختیگ شایەت وەرپرسیاریەتی بکەفێدە بانی لەوەخت ئەنقەسکردن خەراوکردن دراوەگە یا لەناوبردنی وە شیوەیگ گەورا".