شەفەق نیوز - وەدویاچگن 

پەیمانگای "ستۆکهۆڵم" دەوڵەتی ئەرا لێکۆڵینەوەیل ئاشتی "سیپری"، رووژ دووشەممە، خەوەردا کە خەرج سەربازی جەهانی بەرزەو بوی ئەرا ئاستیگ پەیمانەیی لە ماوەی ساڵ 2025، وە توومارکردن یانزەهەمین ساڵ لەبان یەک لە بەرزەوبوینەیل، کە پاڵپێوەدریاگە وە جەنگەیل و گرژییە جیۆسیاسییەیل.

 داتایەیل پەیمانگاگە نیشان دان کە خەرج دەسکاریکریای وەپەی هەڵاوسان وە ریژەی 2.9٪ لەبان بنەمای ساڵانە بەرزەو بوی ئەرا رەسین وە نزیکەی 2.89 تریلیۆن دۆلار، کە یەیش بڕ بەرزەوبوینەگە لە ماوەی دەیەی گوزەشتە ئەرا 41٪ بەرزەو کەێد.

وەپەی راپۆرتەگە، بەرزەوبوینەگە وە خێراییگ یەواشتر هات لە وەراورد وە ساڵ 2024، لە رەنگدانەوەیگ ئەرا داوەزین خەرج سەربازی ئەمریکی لەبان هاوکارییە پیشکەشکریاگەیل ئەرا ئۆکرانیا، وەگەرد زیایکردن واشنتۆن ئەرا بەرهەمهاوردن لە توانا ئەتۆمی و باوەیلی.

 شارەزای "سیپری" دیێگۆ لۆپێز دا سیلڤا وت: ویلایەتە یەکگرتگەیل جویر گەورڵترین خەرجکەر سەربازی لە جەهان وە جیاوازییگ فراوان مەنیەسەو، و چەوەڕی کریەێد کە خەرجییەیلی دووارە بەرزەو بکەێد دۊای راگەیانن لەبان پلانەیلیگ ئەرا زیایکردن خەرجییەگە.

بەرزەوبوین لە خەرج ئەوروپی یەکیگ بوی لە دیارترین مدووەیل بەرزەوبوین جەهانی، دۊای ئەوەگ خەرجییە سەربازییەیل لە کیشوەرەگە وە ریژەی 14٪ لە ماوەی 2025 بەرزەو بوین.

دا سیلڤا وتیش: رخەیل لە دڵنیابوین ئەمریکا جویر هاوبەشیگ لە هاوپەیمانی باکوور ئەتڵەسی "ناتۆ" بەشداری لە زیایکردن بودجەیل کرد، وەگەرد تەقەلای حکومەتەیل ئەرا وەهێزکردن ئاسایشیان لەناو ژینگەیگ دەوڵەتی خراوبۊ.

ئەڵمانیا پلەی چوارەم لە جەهان گرد دۊای ئەمریکا و چین و رووسیا، دۊای ئەوەگ خەرجیی وە ریژەی 24٪ بەرزەو بوی ئەرا رەسین وە 114 ملیار دۆلار، و ئەرا یەکەم جار لە ساڵ 1990ەو، خەرجییەیل وەرگری ئەڵمانی لە ئامانج "ناتۆ" کە رەسێدە 2٪ لە بڕ بەرهەم ناوخۆیی رەد بوی، لە وەختیگ 22 ئەندام ئەوروپی لە هاوپەیمانییەگە ئی پێوەرە وەدی هاوردن.

 لە جەنگ وەردەوام ئەرا ساڵ چوارەم، هەریەک لە رووسیا و ئۆکرانیا خەرج سەربازییان دووارە بەرزەو کردن، لە وەختیگ خەرجییەیل ئۆکرانیا رەسیە نزیکەی 40٪ لە بڕ بەرهەم ناوخۆیی، وەگەرد کلکردن زیاتر لە 60٪ لە خەرج حکومی ئەرا سوپا.

هەرلیوا خەرج سەربازی لە شمارەیگ لە دەوڵەتەیل ئاسیایی بەرزەو بوی، لەناویانیش چین و ژاپۆن و تایوان و هیندستان و پاکستان، لە سای وەردەوامبوین گرژییە هەرێمییەیل.

باوجی لە خوەرهەڵات ناوڕاس، خەرجییەگە وە شیوەیگ کەم تەنیا لە ماوەی 2025 زیاس کرد، و لە ئیسرائیل، خەرجییەگە داوەزیا، و توێژەرەیل "سیپری" ئەوە گلەو دان ئەرا کەمەوبوین خەسی جەنگەگە لە غەزە دۊای رێککەفتن ئاگربەس وەگەرد بزووتنەوەی "حەماس" لە یەنایەر/ کانوون دۊەم 2025.

 لە ئیران، خەرج سەربازی وە بەهای دەسکاریکریای وەپەی هەڵاوسان داوەزیا لەوەر رەوشە داراییە سەختەیل، لە وەختیگ پەیمانگاگە وت: لە وەخت هەژمارکردنی وە بەهای ناوەکی بەرزەو بویەسەو.

 شارەزاسگ لە پەیمانگاگە وەناو زوبەیدە کەریم دووپات لەبان ئەوە کرد کە شمارە فەرمییەیل "وە ئەگەر فرەیگ لە ئاست راسگانی خەرجی ئیرانی کەمەو کەن"، وە دەسنشانکردن ئەرا ئەوە کە تاران هەرلیوا داهاتەیلیگ نەفتی لە دەیشت بودجە وەکار تیارێد ئەرا دابینکردن پۊل سوپاگەی، لەناویانیش بەرهەمکاری مووشەک و درۆنەیل.

 دا سیلڤا مەزەنە کرد لە وەردەوامبوین  بەرزەوبۊن لە خەرج سەربازی جەهانی لە ماوەی ساڵ 2026، لە سای فرەبوین ململانێ و سەختی نووڕین خاسەوبوینیگ زوی کە ئی رێڕەوە پێچەوانەو بکەێد.

راپۆرت ساڵانەی "سیپری" لەبان خەرج سەربازی جەهانی وە یەکیگ لە گشتگیرترین بنکەیل داتا لەی بوارە هەژمار کریەێد، کە خەرجییەیل کەسەیل و هاوکارییە سەربازییەیل لەخوەی گرێد، بیجگە لێکۆڵینەوە و پەرەپیدان سەربازی.