شەفەق نیوز- تاران

دۊای رەدبۊن 191 رووژ لە هەڵایسانن رۊوەڕۊبۊنەیل سەربازی ئەمریکی و ئیسرائیلی وەگەرد ئیران لە 28 شوبات/ فێبریوەری 2026، تاران رۊوەڕۊ فشارەیلیگ هاوەخت لەبان هەردوگ ئاست سەربازی و ئابووری بوودەو، لە سای ئاڵووزییەیل وەردەوام لە گەروو هورمز و داوەزیان هەناردەیل نەفت و رمیان توانای سەنین، لە وەختیگ تەقەلا دەێد لیکەفتەیل جەنگەگە جڵەو بکەێد و وەردەوام بوود لە فشارخستن وەبان نەیارەیلی.

و لەبان ئی ئاستەنگەیلە، وەرەی ناوخوەیی ئیرانی لە وەرانوەر رەشیگ لە رمیان سیاسی یا ئەمنی دیار نییە، وەگەرد وەردەوامبۊن یەکگردگی دامەزراوەیل دەوڵەت و توانای لەبان وەڕێوەبردن لیکەفتەیل جەنگەگە، وەپای توێژەرەیل لە کاروبار ئیرانی.

یەکگردگی وەرەی ناوخوەیی

لەی چوارچیوە، شیکارەوان سیاسی و شارەزا لە هەردوگ کاروبار ئیرانی و هەرێمی ساڵح قەزوینی، دوینێد کە وینەی ناوخوەیی لە ئیران جیاوازە لە بەشیگ لە مەزەنەیل خوەرئاوایی کە باس لە رمیان ئابووری یا شیویان سیاسی و ئەمنی کەن.

قەزوینی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە هەردوگ رەوش ئەمنی و سیاسی لە ئیران هێمان جیگیرن، لەبان بۊین هەڵاوسان و بەرزەوبۊن نرخەیل و بەشیگ لە ناکۆکییەیل لەناوەین وەرپرسەیل، نشان دەێد ئەرا ئەوەگ ئی ناکۆکییەیلە نیەمینن هەنای بڕیار لە دامەزراوە باڵایەیلەو دەرچوود، وە تایبەت ئەنجومەن باڵای ئاسایش نیشتمانی یا ریبەر.

لەباوەت ئەگەر نووەوبۊن جەنگەگە، قەزوینی باوەڕی یەسە کە ئاڵووزییە ئیرەنگەییەگە لەناوەین واشنتۆن و تاران شایەت بوودە مدوو رۊوەڕۊبۊنیگ دیاریکریاگ یا گشتگیر، دوینێد کە بڕیار کووتایی وە رادەیگ گەورا وە وژاردەیل ئیدارەی سەرۆک ئەمریکی دۆناڵد ترەمپەو بەسیاگە.

زیاتر ئۊشێد کە ئیران، لە وەرانوەر ئەوە، وەرەو "تەقەلا ئەرا سەنین مافەیلی و کووتاییهاوردن وەو گەمارۆ کە خریاگەسە بانی" چوود، و کردنە ئامانج ئامانجەیل ئیرانی لەلایەن ویلایەتە یەکگرتگەیلەو "پاساویگ دەێدە تاران ئەرا کردنە ئامانج بەرژەوەنییەیل ئەمریکی لە ناوچەگە".

فشاریگ ئابووری وەردەوام

وە راسی ئیران رۊوەڕۊ فشارەیلیگ ئابووری زیاییگ بوودەو وە مدوو سزایەیل و گەمارۆ دەریایی و رمیان هەناردەیل نەفت، لە وەختیگ ریاڵ بەشیگ گەورا لە بەهای خوەی لەدەس داگە و نرخەیل کاڵا بنەڕەتییەیل بەرزەو بۊنە.

حکومەت ئیرانی، رووژ دووشەممە، خەوەردا لە بەرزەوکردن نرخ بەنزین ئەرا چین سێیەم (ئازاد بی پاڵپشتی) لە وەکارهاورەیل لە رووژ دۊاترەو، تا بڕەسێدە 100 هەزار ریاڵ ئەرا یەک لتر ئەرا هەر کەسیگ کە وەکارهاوردنی لە 110 لتر مانگانە رەد بکەێد، وەگەرد هیشتن نرخەیل چین یەکەم (پاڵپشتیکریاگ وە تەواوی) و دویەم (پاڵپشتیکریاگ وە بەشەک) بی ئاڵشتکاری.

هەمیش داتایەیل و راپۆرتەیل ئابووری نیشان دان ئەرا رەدکردن ریگر دوو ملیۆن ریاڵ ئەرا نرخ دۆلار لە بازاڕ ئازاد، لە وەختیگ ریژەیل هەڵاوسان لە ئاستەیل فرە بەرزیگ نزیکەو بوون، لە وەختیگ هەناردەیل نەفت لە ژێر کاریگەری سزایەیل و گەمارۆگە داوەزیانە.

گرەو فشار ئەمریکی

باوجی شارەزا لە کاروبار ئیرانی، مەهدی عەزیزی، دوینێد کە فشارەیل ئابووری وە واتەی نزیکەوبۊن ئیران لە رمیان یا تەسلیمبۊن نیەێد.

عەزیزی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە پیشهاتەیل ئیرەنگە تیەێدە ناو چوارچیوەی تەقەلایگ ئەرا فشارخستن وە بان تاران تا گلەو بخوەێد ئەرا مێز دانوسەنین، هاوەخت وەگەرد نزیکەوبۊن هەڵوژاردنەیل نووەوکردن نیمەیی ئەمریکی کە ترەمپ هەوەجەی وە وەدەسهاوردن ئەنجامیگ زویوەزوی هەس کە بتۊنیەێد پیشکەش وە دەنگدەر ئەمریکی بکەێد، وەپای مەزەنەگەی.

دوینێد کە ئەو وژاردە سەربازی و ئابووری و سیاسییەیلە کە واشنتۆن وەکاریان هاوردگە تا ئیسە سەرنەکەفتنە لە پاڵداین ئیران وەرەو تەسلیمبۊن، لەوەر ئەوە ئیدارەی ئەمریکی ئاڵشت کرد ئەرا گردەوکردن لەناوەین فشار سەربازی و ئابووری.

عەزیزی لەی وەخت ئیرەنگە هەڵایسانن جەماوەری فراوان وە مدوو فشارەیل ئابووری دۊرەو خەێد، دوینێد کۆمەڵگای ئیرانی فام وە سروشت ململانێی دەیشتەکی کەێد، و تاران جیگرەیلیگ ئابووری و سیاسی دیرێد، لەوانیش قایمکردن پەیوەندییەیل وەگەرد دەوڵەتەیل هاوسا و تیکەڵبۊن لە چوارچیوەیلیگ چۊ ریخریاگ شەنگەهای.

زیاتر ئۊشێد کە مدوو وەخت شایەت لە بەرژەوەنی واشنتۆن نەوود، چۊنکە وەردەوامبۊن جەنگەگە ئەرا ماوەیگ دریژ شایەت خەرج سیاسی و ئابووری لەبان ئیدارەی ترەمپ بەرزەو بکەێد.

هورمز میحوەر رۊوەڕۊبۊنەگەس

گەروو هورمز ماوەی مانگەیل گوزەشتە ئاڵشت بۊ ئەرا میحوەریگ سەرەکی لە رۊوەڕۊبۊنەگە، ئەو گەرووە وەرجە جەنگەگە نزیکەی یەک لە پەنج دابینکردنەیل نەفت جەهانی لەڕییەو رەد بۊ، لە وەختیگ ئیران پشت وە هەناردەیل نەفت بەسێد ئەرا وەدەسهاوردن دراوە بیانییەیل.

لە نووترین داتایەیل بارکردن کە دۊکە دووشەممە بڵاو کریانە، جۊلەی دەریاوانی لە گەروو هورمز ئەرا نزمترین ئاستەیلی لە چەن مانگیگ داوەزیاس کردگە، کە تێکڕای رەدبۊن کەشتییەیل کاڵا سەرەتاییەیل رەسیەسە 10 کەشتی رووژانە ماوەی دە رووژ گوزەشتە، کە نزمترین ئاستە لە ئایار/ مایۆی گوزەشتە.

 شەممەی گوزەشتە، فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکی خەوەردا لە کردنە ئامانج سێ کەشتی هەڵگر نەفت ئیرانی، واشنتۆن وت گریەدارن وە توڕیگ سا کە پۊلدار سوپای پاسداران کەن، روون کرد کە گورزەگە چۊ وەڵامیگ هات ئەرا کردنە ئامانج دوو کەشتی جەنگی ئەمریکی.

رووژ دۊاتر، ئەمیندار ئەنجومەن باڵای ئاسایش نیشتمانی ئیرانی موحسین رەزایی راگەیان کە تاران ناوچەیگ قەیەغەکریاگ نوو لە کەنداو راگەیەنێد، و ئەو کەشتییەیلە کە بی مووڵەت چنە ناوی شایەت بخرینە ناو لیست سزایەیل ئیرانی.

هەمیش تاران باس لە لەیەکفاماکردنەیل وەگەرد سوڵتاننشین عومان کرد لەباوەت نەخشەیل و رێڕەوەیل نوویگ ئەرا دەریاوانی، لە تەقەلایگ ئەرا پەیاکردن پیەڵیگ ئارام وەختانە لەڕی گەرووەگەو.

ئیران ئۊشێد کە گەرووەگە کەفێدە ژیر کۆنتڕۆڵی، لە وەختیگ واشنتۆن دووپات کەێد کە جۊلەی دەریاوانی هۊردە هۊردە دەس وە گلەوخواردن کردگە، لە سای داوەزین گەورا لە شمارەی کەشتییە رەدبۊەیل.

جەنگ شەکەتکردن 

و لە سای ئی ئاڵووزییە، شارەزا لە پەیوەندییە ناودەوڵەتییەیل لە شار رامەلڵای فەلەستینییەو، ئەشرەف عەکە، دوینێد کە ناوچەگە وەراسی چگەسە ناو قۆناغ جەنگیگ چینچین نزم یا مامناوەند لە تونی، کە تۊەنیەێد لە هەر وەختیگ وەرەو گەڕیگ فراوانتر ئاڵشت بوود.

عەکە ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئۊشێد، کە ئارامەوکردنەگە رمیا، چۊنکە یادداشت لەیەکفاماکردن کە لە 17 حوزەیران/ یۆنیۆ 2026 واژوو کریا لەکار کەفت، و گورزە هاوبەشەیل گلەو خواردن لە وەختیگ کەناڵەیل دانوسەنین وە لەکارکەفتگ مەننە.

دیاری کەێد کە ئیران رۊوەڕۊ فشاریگ دووانە بوودەو، دەیشتەکی وە مدوو جەنگەگە و سزایەیل و گەمارۆگە، و ناوخوەیی وە مدوو هەڵاوسان و داوەزیان بەهای دراوەگە و نەمان هەناردەیل نەفت، باوجی هوشداری دەێد لە بەسانن خوەیکارانە لەناوەین قەیران ئابووری و تەسلیمبۊن سیاسی.

زیاتر ئۊشێد کە نیشانەیل ئیسە وە تایبەت هەڕەشەیل لەبان دامەزراوەیل وزە و راگەیانن ناوچەیگ قەیەغەکریاگ نزیک هورمز، سیناریۆی جەنگ شەکەتکردن کەمکەم زیاتر کەنە مەزەنە لە جەنگیگ گشتگیر و وەردەوام.

وەپای عەکە، هاتێ ئی جەنگە شیوەی گورزەیل ئاسمانی دیاریکریاگ بخوەێد، و کردنە ئامانج کەشتییەیل و دامەزراوەیل و بەرژەوەنییە ئابوورییەیل، و پەلامارەیل سایبرانی و جەنگ هەواڵگری، وەگەرد جۊلانن دەسەیل هاوپەیمان ئەرا ئیران لە دەوڵەتەیل ناوچەگە و فشار لەبان وزە و دەریاوانی.

هوشداری دەێد کە شایەت ئی سیناریۆ رخبارتر بوود لە جەنگیگ کوڵ و یەکلاییکەر، چۊنکە ناوچەگە ئەرا چەن مانگیگ لە رەشیگ لە ناسەقامگیری هیلێدەو، بی بۊین کڕ دیاریگ کە لەناوەین جەنگ و ئاشتی جیا بکەێد.

لاوازی عراق

عەکە هەمیش دیاری کەێد کە شوینەوارەیل ئاڵووزییەگە لەبان سنوورەیل ئیران و ویلایەتە یەکگرتگەیل و ئیسرائیل نیەوسێد، کە عراق چۊ یەکیگ لە زیاترین لایەنەیل رۊوەڕۊ لیکەفتەیل هەر فراوانبۊنیگ لە رۊوەڕۊبۊنەگە دەرکەفێد.

دوینێد کە عراق "دەوڵەتەگەی فرەترین لاوازە لە ناوچەگە" لە وەرانوەر ئی سیناریۆ، چۊنکە شایەت خوەی لە رەوشیگ پەیا بکەێد کە سەخت بوود پارێزگاری لە بیلایەنی لەناوەین واشنتۆن و تاران بکەێد، وە تایبەت ئەگەر خاکەگەی لە پەلامارەیل لەبان هیزەیل یا بەرژەوەنییەیل ئەمریکی وەکارباێد.

هوشداری دەێد لەوە کە کردنە ئامانج بەرژەوەنییەیل ئەمریکی لەلایەن باڵەیل عراقی هاتێ بوودە مدوو وەڵامیگ ئەمریکی یا ئیسرائیلی لەناو عراق، ئەوەیش خاکەیل عراقی ئەرا مەیدانیگ زیاتر ئەرا ململانێ ئاڵشت کەێد.

و لە روی ئابوورییەو، عراق کەفێدە وەر لیکەفتەیل شیویان دەریاوانی و بازاڕەیل وزە، لە وەرچەوگردن بەسیان داهاتە نەفتییەیلی و ئارامی رێڕەوەیل هەناردەکردن وە رەوش ئەمنی هەرێمی، وە تایبەت پیشهاتەیل لە گەروو هورمز، وەپای ئەوەگ عەکە لە کووتایی وە قسەیلی  هاورد.