شەفەق نیوز- بەغداد
وەزارەت وەرگری عراقی، رووژ یەکشەممە، دووپات کرد کە کەشتیەیل فڕۆکەیل F-16 تۊەنێد وە توانایەیل عراقی کار و خاسەوکردن و وەکارخستن بکەێد، و ئەوەیش دۊای تەواوبۊن کیشیان هیزەیل هاوپەیمان ناودەوڵەتی لە وڵاتەگە لە 30 ئەیلول/ سێپتەمبەر 2026.
عرالە ئیسە خاوەن 34 فڕۆکەی F-16IQ Block 52+ لە بنەڕەت 36 فڕۆکە کە گرێبەس لەبانیان وەرد وڵاتە یەکگرتگەیل کردگە، کە یەکەمین کاروانەیلی لە ساڵ 2016 رەسیە عراق و دۊاتر رادەسکردنەگە تەواو بۊ.
ئی بڕە 24 فڕۆکەی F-16C یەی کورسی و 10 فڕۆکەی F-16D دوو کورسی لەخوەی گرێد، دۊای لەدەسدان دوو فڕۆکە لە دوو رویداو مەشقکردن لەناو وڵاتە یەکگرتگەیل.
فڕۆکە جەنگییەیل لە چوارچیوەی بەرنامەی هیز ئاسمانی عراقی لە بنکەی شەهید عەمید عەلی فلەیح ئاسمانی (بەلەد) لە پارێزگای سەڵاحەدین جیگیر بوون.
سەروەخۆیی وەکارخستن
لەی چوارچیوە، قسەکەر وەناو وەزارەت وەرگری عراقی، لیوا هیزەیل تایبەت یەحیا رەسول، دەێد، کە ستافە عراقییەیل تایبەتمەن وە فڕۆکەیل F-16 لە ساڵ 2025ەو پرۆسەیل خاسەوکردن و وەکارخستن و دابینکردن سزەمەنی و مەشقکردن فڕۆکەوانەیل وە شیوەیگ تەواو گردنەسە دەس.
رەسول ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە عراق هێمان هەوەجە وە کۆمپانیای دروسکەر دیرێد لە بوار پارچەیل یەدەگ و کەرەستەیل یەدەگ، کە کاریگ ئاساییە لە وەکارخستن فڕۆکە جەنگییە نووەیل، و شمارەیگ فرە لە ئەندازیار و تەکنیکارە عراقییەیل خولەیل وەرەونواچگ لە وڵاتە یەکگرتگەیل وەرگردنە، لە وەختیگ ئەوەکانیش مەشقەیل لەناو عراق وەرد ئەو کۆمپانیا کە لە بەرنامەگە کار کردیاد وەرگردنە.
دووپات کەێد کە ستافە عراقییەیل ئیسە خاوەن ئاستەیل بەرزیگن لە شارەزایی، و بڕیگ لە تەکنیکارەیل وەلای خوەیانەوە بۊنەسە مەشقپیدەر، وە دانان ئەوەگ پشت بەسین عراق وە خوەی لە وەکارخستن فڕۆکەیل و خاسەوکردنیان و دابینکردن سزەمەنی ئەرایان و مەشقکردن فڕۆکەوانەیلیان بۊسە عراقی وە تەواوی دۊای کووتاییهاتن ئەرک هاوپەیمان.
ستافە عراقییەیل
یەیش گونجیەێد وەرد دووپاتکردن جیگر سەرۆک شانەی راگەیانن ئەمنی، لیوا فڕۆکەوان تەحسین خەفاجی، کە وەکارخستن فڕۆکەیل و خاسەوکردنیان وە دەسەیل عراقی ئەنجام دریەێد، و فڕۆکەوان و ئەندازیار و تەکنیکارەیلی عراقیین.
خەفاجی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد، کە کاروانە یەکەمەیل لە ساڵ 2015 دەس وەپی کردن، لە وەختیگ فڕۆکەیل دەس کردنە رەسین وەرەو عراق لە 2016، تا تەواوبۊن بڕەگە، وە زیایکردن ئەوەگ فڕۆکەگە فڕۆکەوانیگ عراقی رانێدەی، و تەکنیکاریگ عراقی کار لەبانی کەێد، و هیچ کەسیگ بیگانە نییە کە لەناو بنکەگە کۆنترۆڵی بکەێد.
وتیش کە عراق خاوەن تۊانایەیلە ئەرا خاسەوکردن و وەردەوامیداین وە فڕۆکەیل، وەلی شایەت هەوەجەی بوود، جۊر ئەوەگ وەرد هیزەیل ئاسمانی ترەک هەس، کە بڕیگ لە فڕۆکەیل ئەرا کۆمپانیای دروسکەر گلەو بەێد ئەرا ئەنجامداین پرۆسەیل خاسەوکردن سەرەکی، یا ئەرا سەنن پارچەیل یەدەگ ئەرا وەردەوامبۊن خزمەتگوزاری.
پاڵپشتی ئەمریکی وەردەوام
قسەکردن لەباوەت پشت بەسین عراقی لە وەختیگ تیەێد کە لە وەرانوەر وەردەوامبۊن گرێبەسەیل پاڵپشتی ئەمریکی وەخوەیەوە دۊنێد.
لە 26 حوزەیران/ یۆنیۆ 2025، راگەیانریا لەباوەت گرێبەسیگ کە بڕەگەی رەسێدە 118 مەلیۆن دۆلار ئەرا پاڵپشتیکردن فڕۆکەیل F-16 عراقی، وە دابینکردن پۊل عراقی تەواو لە چوارچیوەی بەرنامەی فرووشتنەیل سەربازی بیگانە، وەرد کاروانیگ یەکەم کە رەسیە نزیکەی 57.8 مەلیۆن دۆلار، و وەردەوامبۊن کار تا کووتایی تشرین دۊەم/ نۆڤەمبەر 2026.
لە 22 تشرین دۊەم/ نۆڤەمبەر 2025، وەزارەت وەرگری ئەمریکی گرێبەسیگ نوو وەرد کۆمپانیای Vectrus Systems وە بڕ 252.05 مەلیۆن دۆلار راگەیان ئەرا پیشکەشکردن خزمەتگوزارییەیل وەکارخستن بنکە و پاڵپشتیکردن ژیان و خزمەتگوزارییە ئەمنییەیل پەیوەندیدار وە بەرنامەی F-16 لە بنکەی شەهید عەمید عەلی فلەیح ئاسمانی، لەبان ئەوەگ کار وەردەوام بوود تا 24 ئەیلول/ سێپتەمبەر 2026.
لەوەخت واژووکردن گرێبەسەگە نزیکەی 123.99 مەلیۆن دۆلار لە پۊلەیل فرووشتنە سەربازییە بیگانە عراقییەیلە تەرخان کریا.
زنجیرەی دابینکردن
لەلای خوەیەو، شارەزای ئەمنی سەرمەد بەیاتی، دۊنێد کە کیشە سەرەکییەگە لە توانای تەکنیکارە عراقییەیلە لە رەفتارکردن وەرد فڕۆکەیل نییە، تیمەیل خاسەوکردن مەشق وەرگردنە.
وەلی بەیاتی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، باس سەختییگ ترەک کەێد کە لە پارچەیل یەدەگ دەرکەفێد، لەشان هەوەجەی وە نووەوکردن فڕۆکەیل وە خەرجیەیلیگ کە شایەت بڕەسنە مەلیۆنا دۆلار، وە وتن ئەوەگ کارەگە وە شیوەیگ سەرەکی بەسیاگە وە کۆمپانیای "لۆکهید مارتن" دروسکەر، و کە پاڵپشتی ئەمریکی ئەرا بەرنامەگە لەڕی ئەوەو رەد بوود.
وەپەی بەیاتی، ستافە عراقییەیل تۊنن کارەیل خاسەوکردن جیوەجی بکەن، وەلی بڕیگ لە پارچەیل یەدەگ دەس نیەکەفێد بیجگە لەڕی کۆمپانیای دروسکەرەو، یا لە بڕیگ جار لەڕی بنکە ئەمریکییەیل لە ئەڵمانیا، وە دانان ئەوەگ وەردەوامبۊن رێککەفتنەیل وەرد "لۆکهید مارتن" هیلێد ئی سەختییە بتۊنریەێد کۆنترۆڵ بکریەێد.
قەیران 2020
و ئی رخەیلە ئەوە تیەرنەو یای کە لە 2020 رۊ دا، وەختیگ کیشیانەو پەیماندەر ئەمریکییەیل لە بنکەی بەلەد لەبان بنەمای ئەو پەلامارەیلە کە هیزەیل و دامەزراوەیل ئەمریکی کردنە ئامانج بۊە مدوو داوەزیان گەورا لە ئامادەباشی فڕۆکەیل F-16، وەپەی راپۆرتەیل ئەمریکی کە ئاژانس شەفەق نیوز لەو وەختە بڵاوی کرد.
لە 30 حوزەیران/ یۆنیۆ 2020، راپۆرتیگ کە گۆڤار "فۆربس" ئەمریکی بڵاوی کرد ئاشکرای سڕکردن وەکارهاوردن شمارەیگ لە فڕۆکە جەنگییە عراقییەیل کرد لە ئەنجام نائامادەبۊن خاسەوکردن تەکنیکی، وە پشت بەسین وە بۊچگ شارەزایەیل و شیەوکەرەیل سەربازی کە دووپات کردن کشیان تەکنیکارە ئەمریکییەیل دۊای هەڕەشە ئەمنییەیل جۊلەی فڕۆکەیل پەک خست.
لە 17ی ئایار/ مایۆ 2021، راپۆرتیگ ئەرا گۆڤار Military Watch چەوەڕی کرد کە عراق بگەردێد وەدۊای فڕۆکە جەنگییەیل جیگر وە مدوو پشت بەسینی وە شارەزایەیل ئەمریکی لە خاسەوکردن فڕۆکەیل F-16.
راپۆرتەگە لەو وەختە وژاردەیل رووسی ئەگەردار خستە رۊ، کە MiG-29 و MiG-35 لەناویانە، لە وەختیگ توانای دارایی عراق ئەرا سەنن فڕۆکەیلیگ جۊر Su-57 سنووردار بۊ.
وەلی ئەو چەوەڕیکردنەیلە ئاڵشت نەۊن ئەرا بڕیاریگ راگەیانریاگ وە دەسکیشانن لە F-16؛ بەڵکم عراق وەردەوام بۊ لە دابینکردن پۊل ئەرا بەرنامەگە و وەدەسهاوردن پاڵپشتی تەکنیکی پەیوەندیدار وەپێ.
نووڕین ستراتیژی
لەلای خوەیەو، شارەزای ستراتیژی ئەحمەد شرێفی، دۊنێد کە بەرنامەی F-16 هێمان، لەڕۊ تەکنیکی و ستراتیژییەو، هەوەجەی وە نووڕینیگ رووشنتر دیرێد، وە دانان ئەوەگ بەرنامەگە نەخریاسە ژیر ستراتیژییگ تەواو کە بکەێدەی ناوکیگ ئاشکرا ئەرا هیزیگ ئاسمانی عراقی لە ناو پەیوەندی وەرگری وەرد وڵاتە یەکگرتگەیل.
شرێفی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، گومان خەێدە توانای عراق لەبان پاراستن ئەو زەخمە تەکنیکییە کە لە خاسەوکردن و ئامادەکردن خوازیاگە، وە تایبەت کە گرێبەسەیل خاسەوکردن فڕۆکەیل بەسریانەسە کۆمپانیایل ئەمریکی تایبەتمەن، و دۊنێد کە سروشت پەیوەندی سیاسی و ئەمنی لە ناوەین بەغداد و واشنتۆن تۊنێد رەنگ بەێدە بان بەرنامەگە.
هەمیش لە کووتایی باوەڕ دیرێد کە ئەو ئەرکەیلە کە فڕۆکەیل لە ئیسە جیوەجی کەن سنووردارن لە وەراورد وە ئەوەگ فڕۆکە جەنگییەیل F-16 نوو تۊنن جیوەجیی بکەن لە ئەرکەیل هۊرد و جویری.