شەفەق نیوز- بەغداد

باڵە چەکدارەیل عراقی دیار رێک کەفتن لەبان رەتکردن رادەسکردن چەکەیلیان ئەرا دەوڵەت وەپەی هەر خشتەیگ کە رازی نەۊنە لەبانی، وە پابەندبۊن وە ئەوەگ وە "ماف مقاوەمە" وەسفی کەن لە وەڵامداین لەبان هەر پێشێلکارییگ ئەمریکی یا ئیسرائیلی ئەرا عراق، و هەڵوێستیان بەسنسە گەرەنتی پەیوەندیدار وە سەروەری و بڕیار سیاسی و ئەمنی و ئابووری.

لە وەرانوەر ئەوە، چەودیارەیل دۊنن کە لێدوانە رەتکەرەیل ئەرا خشتەی وەختەگە شایەت بەشیگ بوود لە وتاریگ راگەیانن ئاراستەکریاگ ئەرا ناوخۆ، و لەیەکفامستنەیل رانەگەیانریای کە رەسیەنەسە پی وەرد حکومەت تۊنێد بوودە مدوو جیوەجیکردن پلە وە پلە ئەرا رێککەفتنەگە، لە وەختیگ بەشەیلیگ ترەک دۊنن کە ناکۆکییەگە قۊلترە و پەیوەندی وە سروشت پەیوەندی ناوەین باڵەیل و دەوڵەت و سنوورەیل سەروەخۆیی بڕیارە سەربازییەگەی دیرێد.

و یە هاودەمە وەرد کووتاییهاتن ئەرک هاوپەیمان ناودەوڵەتی لە عراق لە چوارشەممە 30 ئەیلول/ سێپتەمبەر گوزەشتە، و راگەیانن حکومەت وە دەسوەپیکردن رێڕەویگ ئەرا کۆنترۆڵکردن چەک لە دەیشت دەسەڵات دەوڵەت تا 30 حوزەیران/ یۆنیۆ 2027.

مەرجەیل رادەسکردن چەک

و لە خوەنستنیگ ئەرا هەڵوێست باڵەیل، عەلی فەتلاوی، سەرکردە لە جۊلەی ئەنساڕولڵای ئەوفیا کە یەکیگە لە باڵە چەکدارە شیعە دیارەیل لە عراق، دوینێد کە سەروەرییگ کە باڵەیل خوازیاریین تەنیا لەبان زەوی نییە، بەڵکم "ئاسمان و چەک و سامان و سەرچەوەیل" لەخوەی گرێد.

 فەتلاوی لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، دیاری کەێد کە هێمان باڵەیل رخ دیرن لە هەڵوێست ئەمریکی، وە دیاریکردن ئەوەگ لێدوانە ئەمریکییە جیاوازەیل و رێککەفتنە ئابوورییەیل کە سەرۆک وەزیران عراقی عەلی زەیدی واژوویان کردگە ماوەی سەردانی ئەرا واشنتۆن گەرەنتی بەس دابین نیەکەن ئەرا سەروەخۆیی بڕیار عراقی.

 وتیش کە باڵەیل "نیەتۊنن دەس لە چەک بکیشنن" ئەگەر پێشێلکارییگ ئەمریکی ئەرا سەروەری رۊ بەێد، وە دیاریکردن ئەوەگ پابەندبۊن وڵاتە یەکگرتگەیل وە رێزگرۆن سەروەری عراقی ماوەی 90 رووژ کە حکومەت دیاریی کردگە بوودە مدوو رادەسکردن چەک باڵەیل وە خواس خوەیان و بی زوور.

 فەتلاوی دووپات کەێد، کە باڵەیل مقاوەمە رێک کەفتنە لەبان پابەندبۊن وە بڕیار دەوڵەت ئەگەر لایەنە دەیشتەکییەیل رێز سەروەری عراق بگرن، وە دووپاتکردن لەبان ئەوەگ باڵەیل هەرێم کوردستان یا گەل عراقی یا دەوڵەتەیل هاوسا ناکەنە ئامانج، و کە "مقاوەمە کاردانەوەس و کار نییە".

 سەرۆک وەزیران عراقی، عەلی زەیدی، پلانیگ راگەیانۊ کە دەس وەپێ کەێد وە قۆناغ ئارامکردنیگ کە ماوەگەی 90 رووژە، لەناوی باڵەیل لە پەلامارەیل وسیەن، لە وەرانوەر گەرەنتی وە تۊشنەهاتنیان وە پەلامارەیل ئەمریکی، لەبان ئەوەگ دۊای ئەوە پرۆسەی رادەسکردن چەک دەس وەپێ بکەێد و وە هاتن 30 حوزەیران/ یۆنیۆ 2027 تەواو بوود.

گەرەنتی کیشیان ئەمریکی

لەلای خوەیەو، سەرچەوەیگ نزیک لە باڵە چەکدارەیل دیاری کەێد کە بنەڕەت بویین "مقاوەمە" پەسیاگە وە "هەژموون ئەمریکی" لەبان بڕیار سەروەری و سیاسی و ئابووری و ئەمنی.

 سەرچەوەگە کە رەت کرد ناسنامەی خوەی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز ئاشکرا بکەێد، باس ئەوە کەێد کە "جدیبۊن ئەمریکییەیل لە کیشانەوەی مەیدانی راسگانی" و هیشتن بڕیار سیاسی و ئەمنی و ئابووری ئەرا حکومەت عراقی وە تەواوی ئەنجام دەێد وە لاوردن مدووەیل ناکۆکی لە ناوەین باڵویل.

وەلی سەرچەوەگە دوینێد کە "پێشێلکارییەیل لە ئاسمان عراقی و چالاکییەیل هەواڵگری ئەمریکی" هەس، و وتیش باڵەیل تا ئیسە 

 گەرەنتی وەدەس نەهاوردنە وە ئامانجنەگردن بارەگایەیل یا سەرکردەیلیان و دەسنەخستنە ناو بڕیارە سەروەرییەیل.

دیاری کەێد کەێد کە ئەو باڵەیلە کە هەڵوێست رەتکەر خوەیان ئەرا رادەسکردن چەک راگەیاننە خوەیان وە پابەندنیین وەو پەیمانەیلە دانەن کە تیم گفتوگۆکار پێشکەشی کردگە و کە تا ئیسە جیوەجێ نەکریانە، لە وەختیگ دان نا وە ئەوەگ باڵەیل ترەک لە سەرەتاوە هەڵوژاردن کە وەرەو رادەسکردن چەکەیلیان بچن وەپەی بڕیارەیل سەرکردایەتییە سیاسییەیلیان.

لەیەکفامستن لەپشت پەردەو

وەلی شارەزای ئەمنی، جەواد دەهلەکی، خوەنستنیگ جیاواز پێشکەش کەێد، وە وتن ئەوەگ گشت باڵەیل رازی بۊنە لەبان موڵەت 90 رووژ کە وەردی میکانیزم هەڵوەشانن و رادەسکردن چەک ئەرا دەوڵەت دەس وەپێ کەێد.

لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، دەهلەکی دووپات کەێد، کە لێدوانە رەتکەرەیل ئەرا خشتەی وەختەگە لە "نووسینگەیل راگەیانن"ەو دەرچن و لە چوارچیوەی وتاریگ ناوخۆیی تیەن کە وەرد قۆناغەگە گونجیەێد، و وە هەوەجەی رەنگدانەوەی ئەوە نیین کە لەپشت پەردەو لە ناوەین باڵەیل و حکومەت لەبانی رێک کەفتیانە.

دیاری کەێد کە ئەو لەیەکفامستنە  کە وەرد دەوڵەت کریاس لایەنەیل وەپیەوە پابەند کەن، و قۆناغ ئایندە چەودیاری تیکەڵبۊن ئەو باڵەیل  وە ناو دامەزراوە عراقییەیل کەێد، وە چەوەڕیکردن دەسوەپیکردن پرۆسەیل رادەسکردن چەک لە ماوەی رووژەیل ئایندە.

لە وەرانوەر ئەوە، شیەوکەر سیاسی، عەبدولقادر نایل، وەسفکردن کووتاییهاتن ئەرک هاوپەیمانی وە تەواوبۊن سەروەری عراقی رەت کەێد، کە وت: کیشیان وە واتەی کووتاییهاتن گشت شیوەیل بویین یا هاوکاری ئەمریکی نییە، لەژیر سای وەردەوامبۊن رۆڵەیل راوێژکاری و هەواڵگری و لۆجستیکی.

 نایل لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دوینێد کە کیشیانەوەگە شایەت بوار واز بکەێد لە وەرانوەر باڵە چەکدارەیل کە بەسریانەسە ئیران، ئەرا پاراستن هەژموونیان لە ناوچەیل جیاواز عراقی، وە رەخنەگردن لە پرۆژەی یاسای حەشد وە وەسفی جۊر گامیگ کەن کە شایەت بوودە مدوو چەسپانن چەک لەجیای کووتاییهاوردنی لە دەیشت دامەزراوەیل دەوڵەت.

هەمیش هوشداری دەێد لە ئاڵووزییەیل ئەمنی و سیاسی ئایندە، وە دیاریکردن ئەرا ئەو هەڕەشەیلە کە وەرپرسەیل لە کەتیبەیل حزبوبڵا لەباوەت حکومەت دانەسەی، و ئەرا ئەوەگ باسی کەێد وە ئەگەر ئاڵشتکاری پەیوەندی ناوەین دەوڵەت و باڵەیل ئەرا "دووڕویی" لە بڕیار ئەمنی.

 وەزیر دەیشت عراقی فوئاد حسێن، لەناو دیداری وەرد رووژنامەنویسەیل لە بارەگای باڵیۆزخانەی عراقی لە واشنتۆن، کە پەیامنێر ئاژانس شەفەق نیوز لەناویان بۊ، لە رووژ پەنجشەممە دووپات کرد، کە سێ باڵ لە بنەڕەت 7 وەدەمەوەهاتنیان وەرد پلان کۆنترۆڵکردن چەک وە دەس دەوڵەت راگەیاننە و دەس کردنەسە رادەسکردن چەکەیلیان ئەرا هازەیل چەکدار عراقی، وە چەوەڕیکردن پەیوەندیکردن باڵەیل ترەک، کە کەتیبەیل سەیدولشوهەدا لەناویانە، ئەرا رێککەفتنەگە لە ئایندەیگ نزیک.

بەرزەوکردن هەڵوێستەیل باڵەیل 

 یەیش لە وەختیگ تیەێد کە قسەکەر فەرمی وەناو "مقاوەمەی ئیسلامی لە عراق" جەعفەر حوسەینی، رووژ چوارشەممە، راگەیان کە "مقاوەمە پابەند نییە" وە هەر وەختدیاریکردنیگ یا رێککەفتنیگ کە لەلایەن حکومی یا سیاسییەو دەرچوود.

لەلای خوەیەو، بزووتنەوەی نوجەبا کە یەکیگە لە دیارترین باڵە چەکدارە شیعەیل لە عراق، لە پەنجشەممە، ئاست داواکارییەیلی دۊای کیشیان هازەیل هاوپەیمان ناودەوڵەتی لە عراق بەرزەو کرد، وە دووپاتکردن رەتکردن مەنن هەر بویینیگ ئەمریکی لە وڵاتەگە لەژیر ناوەیل جیاواز، کە راوێژکارەیل و کۆمپانیایل ئەمنی لەناویانە.

لەلای خوەیەو، باڵەیل "ئەسحاب کەهف"، لە بەیاننامەیگ ئەرای وە بوونەی کیشیان هازەیل هاوپەیمان ناودەوڵەتی، دووپات کرد کە دۆسیەی رادەسکردن چەک تەنیا "خەیاڵە"، لە وەختیگ هەڕەشەیگ لەو دەوڵەتەیلە کرد کە بەشداری لە پەلاماردان ئیران کەن.

هەمیش "ئەبو حسێن حمێداوی" ئەمیندار گشتی کەتیبەیل حزبوڵلا کە یەکیگە لە دیارترین باڵە شیعەیل لە چوارچیوەی "مقاوەمەی عراقی"، رووژ چوارشەممە، وت کە دووڕویی مقاوەمە و دەزگا حکومییە فەرمییەیل "کاریگ خاسە، و هەوەجە وە هەستیاری لەلی نییە، و فرە لە دەوڵەتەیل جەهان خاوەن فرەتر لە سوپایگ و فرەتر لە سیستەمیگ سەربازین"، وە داواکردن رێککەفتنیگ نوو وەرد حکومەت عراقی.