شەفەق نیوز - بەغداد/ تاران/ واشنتۆن

سێ چەودیار لە عراق و ئیران و ئەمریکا ریگرن لەبان ئەوە کە شکست خول دانوسەنین دۊایین لەناوەین واشنتۆن و تاران لە پایتەخت پاکستانی ئیسلام ئاباد مانای کۆتاییهاتن رێڕەو دیپلۆماسی وە شیوەیگ تەواو نییە، بەڵام ناوچەگە خەێدە وەرانوەر قۆناغێگ راگوزەر لەناوەین وەردەوامبوین گفتوگۆیەیل و ئەگەر گلەوخواردن بەرزەوکردن سەربازی.

 چەودیارەیل باس ئەوەگ رویدا کەن کە نوێنەرایەتی "پاشەکشەیگ گەورە" کەێد لەناو ئەو بانمیچ گەشبینییە کە بەرزەو کریاوێد، لە وەختیگ ئەمریکا چگە ناو قۆناغ "هەڵوژاردنەیل سەخت"، لە ناوڕاس دەسگردن توند ئیرانی وە "کلیل جەنگ"، کە گەروو هورمزە، کە دەس لەلی هەڵنیەگرێد مەگەر چارەسەریگ ریشەیی ئەرا قەیرانەگە لەناوەین هەردگ لایەنەگە وەدی باێد.

خول گفتوگۆیەیل دۊایین، کە زیاتر لە 20 سەعات وەردەوام بوی، هات، لە ناوڕاس ئومیدەیل ناودەوڵەتی وە ئەگەر چەسپانن ئاگربەسیگ درویژماوە لەناوەین واشنتۆن و تاران، بەڵام هەردگ شاندەگە لە وەختیگ زۊ لە شەوەکی رووژ یەکشەممە وڵی کردن وەبی هیچ رێککەفتنیگ، لەبان ئەوەگ وەسف کریا وە "بەرزترین ئاست نوێنەرایەتیکردن گفتوگۆ لە ساڵ 1979ەو تا ئیسە".

وەپای دزەپیکردنەیل سیاسی کە راپۆرتەیل جیاجیا باسیان کردنە گر دیارترین خاڵەیل ناکۆکی گەردیەسە دەور سێ کەیس ناوەندی (بەرنامەی ئەتۆمی ئیرانی، و تایبەت پرس پیتانن یۆرانیۆم، و کەیس دەسوەردان هەرێمی ئیرانی، و گەروویگ هورمز)، بیجگە لەوەیش باج و رەدبوین دەریایی لەخوەی گرێد.

وەپای سەرچەوەیل دیپلۆماسی، دانیشتنەیل "لەیەکفامستن بەشەکی وەبی پیشکەفتنیگ راسگانی" وەخوەیان دینە، ئەوەیش کە دۊاتر ئیسماعیل بەقایی قسەکەر وەزارەت دەیشت ئیرانی دووپاتی کرد، وە وتنی کە "دیپلۆماسی کۆتایی نییەێد".

لە وەرانوەر ئەوە، جەی دی ڤانس جیگر سەرۆک ئەمریکی وت: واشنتۆن "دۊایین و خاسترین پێشنیاز" پیشکەش کرد، کە ئەوەیش رەنگدانەوەی گواستنەوەی هەڵوێست ئەمریکییە لە گفتوگۆی واز وەرەو "چەسپانن مەرجەیل کۆتایی".

لە خود چوارچیوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆک ئەمریکی، قسە کرد لەبان ئەوە کە گفتوگۆەیلیگ "ئەنجام نەیان وە پابەندبوینیگ ئیرانی وە وسانن تەقەلا وەرەو چەک ئەتۆمی"، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە ئی کەیسە "ناوەڕۆک قەیرانەگەس".

قۆناغ راگوزەر

لە سای ئی پیشهات و هەڵوێستەیلە، فیراس ئەلیاس ئەکادیمی و پسپۆڕ لە کاروبارەیل ئیرانی، دوینێد کە ناوچەگە چگەسە ناو قۆناغێگ راگوزەر هویرد، و دیاری کرد کە "تا ئی مەوقە هیچ ویناکردنیگ رووشن لای ئیدارەی ترەمپ ئەرا قۆناغ بانان نییە".

ئەلیاس لە قسەی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دیاری کەێد کە واشنتۆن لە ناو مووڵەت وسانن تەقە کە ئەرا دوو هەفتە درویژەو کریاسەو جویلێد، کە بڕیارە لە 21 نیسان / ئەپریل ئیسە کۆتایی باێد.

وتیش: "ئی ماوە مانۆڕەیلیگ دیپلۆماسی وەخوەی دوینێد کە پاکستان یا لایەنەیل ترەک سەرکردایەتیی کەن، وە ئامانج گلەوداین لایەنەیل ئەرا بان مێز گفتوگۆ"، بەڵام لە هەمان وەخت دویر نییەزانێد کە "ئیدارەی ئەمریکی پەنا بوەێد ئەرا ئامرازەیل فشاریگ دوو ئەوەنە کە چەسپانن گەمارۆ دەریاییە ئەگەرکریایەگە، یا ریکارەیل سەربازی دیاریکریاگ، یا گورزیگ تاقیکاری ئەرا نیشاندان جدیەت لەخوەی بگرێد".

ئەلیاس وتیش: هاتێ ترەمپ وەرەو جەنگیگ گشتگیر نەچوود، بەڵکم وەرەو گورزەیلیگ هەژمارکریاگ کە ئامانج لەلیان ناچارکردن ئیرانە لەبان گلەوخواردن ئەرا گفتوگۆیەیل، بەڵام رخبارترین، وەقسەی ئەلیاس، ئەوەسە کە "تووپەگە ئیسە لەناو بازیگای ئەمریکاس"، کە یەیش مانای ئەوەسە کە بڕیار بانان لە بەرزەوکردن یا ئارامکردن کەفێدە دەس واشنتۆن.

یەیش و فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکی، شەو یەکشەممە - دووشەممە، راگەیان کە لە ئمڕووەو دەس کەێدە جیوەجیکردن قەیەغەیگ لەبان گشت جویلەی دەریاوانی کە چنە ناو بەندەرەیل ئیرانی یا لەلیانەو دەرچن، لە گامیگ بەرزەوکردن نوو کە جویر جیوەجیکردنیگ ئەرا راگەیاننیگ وەرین لەلایەن سەرۆک ئەمریکییەو تێد.

لەناوەین بەرزەوکردن و کۆنترۆڵکردن

 لە خوەنستنیگ فرەتر وە هویردی لەناو واشنتۆن، مالیک عەزیز فرەنسیس ئەندام پارت کۆماری ئەمریکی، دوینێد کە ئیدارەی ئەمریکی لەوەرانوەر دوو هەڵوژاردن سەرەکیە: یەکەم، بەرزەوکردن لەری هیز و ئەوپەڕی فشار، کە ئەوەیش گەمارۆیگ دەریایی لەبان ئیران، و تونکردن سزایەیل نەفتی و بانکی، و تەقەلای گووشەگیرکردنی لەڕۊ ناودەوڵەتییەو لەخوەی گرێد.

فرەنسیس، لە قسەیلی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، باس ئەوە کەێد کە ئی رێڕەوە نوێنەرایەتی درویژەداین ئەو دیدە کەێد کە بڕێگ لە بازنەیل نزیک لە ئیدارەی ترەمپ گردنەسەی خوەیان، کە دوینن "تاسانن ئابووری ئیرانی" کوڵبڕتریم ریە ئەرا ناچارکردن تاران لەبان وەرداین، وە هوشداریداین لەوە کە ئی هەڵوژاردنە "شایەت رۊەڕۊبوینیگ هەرێمی گەورە واز بکەێد"، تایبەت ئەگەر باوەتەگە پەیوەندی وە گەروو هورمزەو بیاشتوود.

بەڵام هەڵوژاردن دۊەم، وەپای سیاسییە ئەمریکییەگە، بریتییە لە کۆنترۆڵکردن و دیپلۆماسی ناڕاسەوخۆ، کە رەسێدە هیشتن کەناڵەیل پەیوەندی وە وازی، و ریگریکردن لە سڕبردن سەربازی، و دۊاخستن یەکلاییکردن کۆتایی.

 فرەنسیس دووپات کەێد کە "نەوین گفتوگۆ وە شیوەیگ تەواو رخداری جەنگ بەرزەو کەێد"، کە یەیش کەسیگ لە ناو واشنتۆنیش دروس کەێد کە پشت بنەێد وەرەو وەردەوامبوین دیپلۆماسی، تەنانەت ئەگەر وە شیوەیگ ناڕاسەوخۆییش بوود.

جی باسە کە مارک کیمیت، دەسمیەتیدەر وەزیرەیل وەرگری و دەیشت ئەمریکی وەرین، دۊەکە یەکشەممە، ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز دووپات کرد لەبان دەسکردن وە جیوەجیکردن "پلان B" لەوەرانوەر ئیران دویای شکست گفتوگۆیەیل.

کیمیت، لەبان ئەو گامەیلە کە مەزەنە کریەێد دویای راگەیانن جەی دی ڤانس، وە شکست دانوسەنین راسەوخۆ وەگەرد تاران، وت: "پلان B" تەنیا ئەگەرەیلیگ نەمننە، بەڵکم چگەسە بوار جیوەجیکردن لەڕی "چەسپانن گەمارۆ لەبان گەرووەگە".

ناوەڕۆک قەیرانەگە

دیار نییە کە هیچ یەکیگ لە لایەنەیل قەیرانەگە بتوەنێد چەوپووشی لەو رۆڵە ناوەندییە بکەێد ئەرا گەروو هورمز، کە ئاڵشت بویە ئەرا خاڵیگ پشتبەسین ئەرا جەنگ لەناوەین واشنتۆن و تاران.

وەگورەی ساڵح قەزوینی شیەوکەر سیاسی ئیرانی، "تاران کلیل گەرووەگە گردگەسە دەس"، وە هەژمارکردن ئەوە کە "ئەو کارتە بنەڕەتییەگەیە کە تەکان وە لایەنەگەی ترەک نەێد ئەرا خڕخواردن لەلای چارەسەریگ".

وە قسەی قەزوینی ئەرا ئاژانس شەفەق نیوز، مەزەنەی لایەنەگەی ترەک وازکردن گەروو هورمزە وەبی پیشکەشکردن هیچ چشتیگ، لە وەختیگ ئیران وەڕاسیەە خوازێد کۆتایی وە جەنگەگە بارێد وەرجە دووارە وازکردنی.

دوینێدیش کە هەر تەقەلایگ سەربازی ئەرا وازکردن گەرووەگە یا چەسپانن کۆنترۆڵکردن لەبانی "بیخود" بوود، چوینکە ئیران وە ژیر کۆنترۆڵ خوەی هیڵێدەی تەنانەت لە مەوقەی دروسبوین هاوپەیمانییگ ناودەوڵەتی.

ئی دیدە گونجێد وەگەرد هوشدارییەیل شارەزایەیل یاسایی، کە هەژمار ئەوە کەن هەر گەمارۆیگ دەریایی لە گەروو هورمز شایەت جویر "کاریگ دژمنکارانە کە رەسێدە راگەیانن جەنگ" توومار بکریەێد، لەوەر ناسکی ئەو رێڕەوە کە نزیکەی یەک لە پەنجەم بازرگانی نەفت جەهانی وەپیەو رەد بوود.

 لەوەرانوەر ئەوەیش، داتایل ئەمنی نشان دەن کە ئیسرائیل وە دڵەڕاوکی چەو لە کۆتاییهاتن خولەگە کەێد وەبی رێککەفتن، وەختیگ راپۆرتەیل خەوەر دان کە ئەیال زامیر سەرۆک ئەرکان ئیسرائیلی رینمایی داگە وە بەرزەوکردن ئامادەیی لەوەر ئەگەر دووارە دەسکردن وە گورزەیل دژ ئیران.

 وەپەی مەزەنەیل ئەمنی، ئیسرائیل خی ئەوە دیرێد شوون ژیرخان ئیرانی بگریەێدە ئامانج، و گورز لە دامەزراوەیل وزە بوەێد، و فشار بخەێد ئەرا ریگریکردن لە هەر لەیەکفامستنیگ ئەمریکی - ئیرانی درویژماوە.

چەودیارەیل باوەڕ دیرن کە ئیسرائیل "خوەشی لە چارەسەرەیل دیپلۆماسی نیەتێد"، و دیاری کەێد کە هەر رێککەفتنیگ وەگەرد ئیران هاتێ "وەختانە و بی گەرەنتی بوود".

 لە وەختیگ گوزەشتە، رووژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، لەزوان وەرپرسەیل و کەسەیل ئاگادارەو خەوەردا، کە ترەمپ و سڵاکارەیلی دەسکردن وە نووڕین ئەرا هەڵوژاردن دووارە دەسکردن وە گورزەیل سەربازی دیاریکریاگ لەبان ئیران، لە تەقەلایگ ئەرا شکانن بەسانن لە دانوسەنین ئاشتی وەردەوام.

لەبان گشت ئی بەرزەوکردن سیاسی و راگەیاننە، داتایەیل دووپات کەن کە وسانن تەقە هیمان وەردەوامە، و وەپای سەرچەوەیل دیپلۆماسی، پاکستان وەردەوامە لە تەقەلایەیلی ئەرا درویژەوکردن ئاگربەسەگە، لە ناوڕاس پاڵپشتی لەلایەن لایەنەیل ناودەوڵەتی ترەک، لەناویان چین و روسیا و یەکێتی ئەوروپا.

هەرلیوا ئیسحاق دار وەزیر دەیشت پاکستان، بانگەواز کرد ئەرا "وەرداینەیل وەئازار" لەلایەن هەردگ لایەنەگەو، وە دووپاتکردن لەبان ئەوە کە شکست ئارامکردن "خەرجی زیاترە لە هەر وەرداینیگ سیاسی".

ئەمریکا و ئیران وەردەوامن لە پابەندبوین وە رێککەفتن وسانن تەقە، کە چگەسە ناو پەنجەمین رووژی، هەرچەن خولەیل گفتوگۆ شکست هاوردنە.

 ئاگربەسەگە لە شەو 7 - 8 نیسان / ئەپریل چگە ئاست جیوەجیکردن، وە ناوجیکردن پاکستانی، و دەق لەبان وسانن تەقە ئەرا ماوەی دوو هەفتە دا، لەشان دانوسەنین سیاسی ئەرا کۆتاییهاوردن وەو جەنگە کە لە 28 شوبات / فێبرایەر گوزەشتەو وەردەوامە.