عەلی حسێن فەیلی/ وەختیگ لە وەچ یاد چل و شەشەمین ئەرا ئەو کارەسات گەورە وەبان کوردەیل فەیلی نووڕیمن، خوەمان لەوەردەم شایستەییگ ئەخلاقی و نیشتمانی و سیاسی دوینیمنەو کە فرەترە لە تەنیا هویرهاوردنیگ ئەرا قوربانییەیل؛ چوینکە نیەکریەێد ری وە پی بیریەێد ئی یادە بوودە شمارەیگ سەرد لەناو خشتەی ژوانە ساڵانەیەیل.
مژوو فەیلییەیل تەنیا وتنیگ ئەرا چیرووک تراجیدی نییە کە بەشەیلی لەناوەین چنگەیل بارکردن زوورکاری و پەت سێدارە نۊسیاس، بەڵکم بەڵگەنامەیگ خەباتکارانەی زینیە، و پەڕەیگ "خەڵتان وە خوین"ە لە ململانێیگ وجودی کە هێمان کوتایی نەهاتیە؛ ململانێیگ کە ئمڕوو لە دەور گەوهەر "ناسنامە" و گلەوهاوردن "هاووڵاتیبوین تەواو" گەردێد.
لە ماوەی دەیەیل گوزەشتە، دۆسیەی کوردیل فەیلی لە چوارچیوەی "دانیشتنەیل پرسوپوو" و وتار سووزداری گیر هاوریا؛ و رەفتارکردن وەگەردیان کریا جویر چینیگ کە لەڕوی میژووییەو لەناوەین چەکوش نەتەوەیی و سندان مەزهەب هەڕیا، بەڵام راسیە تاڵەگە ئەوەسە کە "بیدەنگی" بکوش راسگانی ئی دۆسیە بوی؛ ئی بیدەنگییە ئەوە بوی کە دۆسیەیگ ئاڵووز کە پەیوەندی وە (مافەیل مرۆڤ و بویین نەتەوەیی) دیرێد ئاڵشت کرد ئەرا تەنیا رەفتاریگ کارگێڕی کە تەپوتووز نیشتیەسە بانی لە راڕەوەیل بیرۆکراسی حکومی.
ئمڕوو، بایەسە پەیامەگە ئەرا ویژدان نیشتمانی یەکلاکەرەو بوود: دی قەبووڵ نییە فەیلییەیل لە "پەراویز قوربانی" بمینن، و نیەکریەێد وەردەوامبوین لە نووڕین وەپییان جویر قەیرانیگ هەڵپەسیریاگ کە چەوڕی چارەسەرەیل پینەکریاگ کەێد، بەڵکم جویر هاوبەشیگ رەسەن لە داڕشتن ئایندەی وڵاتەگە و ناوەندەیل دروسکەر بڕیار. وەخت ئەوە هاتیە یاسایەیل لە پاوەن "دەقە پەککەفتگەیل" ئازاد بکریەن تا بوونە راسییگ وەرچەو؛ چوینکە مافەیل لە عورف سیاسی وە لاڵکیان وەدەس نیەتێد، بەڵکم لە ری فشار کارا و چەسپانن وجود زەفت کریەێد.
خاڵ وەرچەرخان گەورەگە ها لە دەرکەفتن نەوەی سێیەم و چوارەم لە گەنجەیل کورد فەیلی؛ ئەوانەگ کە ئامرازەیل سەردەم لە زوانەیل زینگ و تەکنەلۆجیا دیجیتاڵییەیل دیرن، و ئەوان تواناترن لەبان رمانن دیوارەیل بیدەنگی، ئی نەوەیلە دەرفەتیگ میژوویی دیرن ئەرا ناودەوڵەتیکردن دۆسیەی "جینۆساید" لە کۆڕبەندەیل مافپەروەری، و گواستنەوەی لە بازنەی پەیمانە سیاسییە دویاخریاگەیل ئەرا بازنەی دۆسیە یاساییە پابەندکەرەیل.
بیدەنگی لەی مەوقە وژاردەیگ نییە بەڵکم خوەیکوشتنیگ سیاسییە؛ چوینکە میژوو لایەنگری ئەوانە نیەکەێد کە تەنیا رۆڵ تەماشاکەر لەبان ژانەیلیان دوینن، ئی یادە دەرفەتیگە ئەرا رویوەڕویبوین هەردوگ دەسەڵات یاسادانان و جیوەجیکردن وە زوانیگ بەڵگەنامەیی راشکاوانە، ئەرا ناچارکردنیان لەبان چگنیان لەژیر ئەوەگ رویدا تەقەلایگ بەرنامەنرباییگ بوی ئەرا هەڵکیشانن رەگ و ریشەی چینیگ رەسەن لە خاکە میژووییەگەی.
ئەو نیشتمانە کە رێز خوازیاگ نیەیەێدە میژوو پڕ لە خوین پێکهاتەیلی، تام ئارامی نیەکەێد، و وەختیگ وتار نیشتمانی بیدەنگ بوود وەرانوەر وە ئەو مەینەتییە لە (بەدرە و جەسان، و کوت، و مەنەلی، و خانەقین، و زورباتیە، و بەغداد .. هتد)، ئەوە چرای سەوز هەڵکەێد ئەرا پەکخستن دادپەروەری و سڕینەوەی یادەوەری گشتی.
لە کۆتایی، ئی یادە وە بوونەیگ ئەرا شیوەن نیەیمنە قەڵەم، بەڵکم دەسوەپیکردنیگە ئەرا گامیگ نوو لە خەبات یاسایی ئەرا چەسپانن ناسنامە. کورد فەیلییەیل تەنیا بەشیگ لەی نیشتمانە نیین، بەڵکم "چرای خوەیڕاگری" و وەچەودیەیل زینگن لەبان زینیەیی نەتەوەی کورد و گەل عراقی، ئیمە هایمنە ئێرە، چوینکە رەگ و ریشەیگ دیریمن کە چەسپیەسە قۊلایی ئی خاکە، و ری وە بیدەنگی نییەیمن کەرامەت نیشتمانیمان بڕفەنێد.