ماجد سورەمیری

لە رووژیگ چۊ ئی دوو رووژەیل گوزەشتە، یاد فەرهەنگی عراقی و کوردی کەسایەتییگ داهێنەر بیوینە تیەرێدەو هۊریگ کە سەرکەفتگ بۊ لە ملکەچکردن وشە و هونەر ئەرا خزمەتکردن پرسەیل ناسنامە و ئازادی، ئەوەیش شاعیر و ئەڵگەردانکار و نویسەر دیار کوردی محمد بەدری (1937 - 2006)ـە، بەدری تەنیا شاعیریگ نەۊ دەق بنویسێد، بەڵکم پیەڵیگ هۊری و فەرهەنگی بۊ لە ناوەین دوو زوان و دوو نەتەوە، و هەڵگر دەردەیل چینیگ رەسەن بۊ کە ناڵان وەدەس پەراویزخستن و دەرکردن، کە ئەوانیش کوردە فەیلییەیلن.

ناسنامەگەی ئۊشێد کە ناوە تەواوەگەی محمد نووری جاسم بەدرییە و لە ساڵ 1937 لە قەزای بەدرە لە پارێزگای واسط لەداڵگ بۊە، و هوشیاریی لەبان هەمەجۊری فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی دەورگردی واز بۊ کە کورد و عەرەب لە پێکهاتەیل مەزهەبی و کۆمەڵایەتی و ئاراستە سیاسییە جیاجیاگان لەخوەی گرێد، و رەسیە ئەرا بەغداد ئەرا تەواوکردن خوەنەواریی، کە بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە دەروینناسی لە کۆلێژ ئاداب لە زانکۆی موستەنسریە لە ساڵ 1977 وەدەس هاورد.

 ئی پسپۆڕی ئەکادیمییە قۊلاییگ ئادەمیزادی و ئاسوویگ شیکاری دا وە بەدری کە وە ئاشکرا دەرکەفێد لە رەفتارکردنی وەرد کەسایەتییە ئەدەبییەیل و لە بیناسازی دیدگایی ئەرا شعر.

 ئەزموون ئەدەبی محمد بەدری وە یەکیگ لە دەوڵەمەنترین ئەزموونە دوولایەنەیل لە عراق هەژمار کریەێد؛ کە کتاوخانەی عەرەبی و کوردی دەوڵەمەن کرد وە فرەتر لە 17 پەرتووک کە بەشەو بۊنە لە ناوەین دیوانەیل شیعر، و لێکۆڵینەوەیل رەخنەیی، و ئەڵگەردانەیل.

 بەدری تەنیا وە نویسین وە زوان داڵگی خوەی رازی نەۊ، بەڵکم ئەرکیگ میژوویی گردە مل کە خوەی دوینێد لە رەسانن سەرچەوەیل شیعر و پەخشان کوردی ئەرا خوەنەوار عەرەب، وە دەرخستن واتە جوانکارییەیل و بەها ئادەمیزادییەیل کە ئی ئەدەبە لەخوەیی گرێد. و لە وەرانوەر یەیش، دەنگیگ رەخنەیی ئامادە بۊ لە ناوەندەیل نیشتمانی و ناودەوڵەتی، وە بەشداریکردن لە کۆنگرە و فیستیڤاڵەیل ئەدەبی کە دریژە کیشان لە تونس و ئوردن و سوریاوە تا ئیسپانیا و یەکێتی سۆڤیەت.

لە شان بەرهەمەیل ئەدەبی، بەدری رۆڵیگ رانیە لەناو دامەزراوە فەرهەنگییەیل، کە ئەندامیگ دیار بۊ لە دەسەی کارگێڕی کۆمەڵەی فەرهەنگ کوردی، و ئەندامیگ گورج بۊ لە نویسینگەی کوردی سەروە یەکێتی ئەدیبەیل و نویسەرەیل عراقی.

هەمیش کار راگەیانن، و وە تایبەت لە بەش کوردی لە ئێزگە و تەلەڤیزیۆن بەغداد لە ناوڕاس هەفتاگانەو، کردە سەکوویگ ئەرا هوشیارکردن و زینگەوکردن کەلەپوور و فۆلکلۆر کوردی، و بەشدارییەیل ئێزگەیی خوەی خستە کار ئەرا گلەوداین رێز ئەرا میژوو فەرهەنگی و ئاشکراکردن تەقەلایەیل سڕین و گوماکردن.

بەدری ماوەی گشت رێڕەوی وەفادار مەن ئەرا بنەچەک رەسەنی؛ کە دۆسیەی کوردە فەیلییەیل لەناو قەڵەم و هۊری هەڵگرد، وە داواکردن مافەیلیان و وینەکیشان دەردەیل میژووییان و ئەو پەراویزخستنە کە تویشی هاتن، شعریەیل و نویسینەیلی بەڵگەنامەیگ ئادەمیزادی بۊن کە دووپات لەبان رەسەنایەتی ئی چینە و قۊلی ریشەی لەناو 

وڵات میزۆپۆتامیا کەن، ئەوەگ کردیە هێمایگ فەرهەنگی و تێکۆشەری کە نەوەیل شانازی وەپیەو کەن.

هەرچەن سەردەم رژێم بەعس وەرین هات کە تاوانەیل جینۆساید و دەرکردن زوورەملی لەبان رووڵەیل چینەگەی لە کوردە فەیلییەیل جیوەجی کرد، و ئەوەگ ئەو رماننە نۊنەرایەتی کەێد لە ئومیدیگ ئەرا رزگاربۊن و گلەوداین مافەیل ستەمدیدەیل، وەلی قەدەر کەلەمەی کەسی کارەساتبار ئەرا بەدری شاردۊدەو، لە ناوڕاس ئەو رەوش ئەمنییە کە وەدۊای ئاڵشتکردن رژیمەگە هات، دەس تیرۆر تەکفیری دریژ بۊ ئەرا رفانن و تیرۆرکردن یەکیگ لە کوڕەیلی؛ ئی کەلەمەی سەختە و ئی دەرد قورسە شانەیل شاعیرە ناسکەگە قورس کردن و پەلە کردن لە کووچکردنی لە ساڵ 2006.

بەدری کووچ کرد وەرجە ئەوەگ ئومیدە فراوانەیلی وەدی بیارێد لە خزمەتکردن فەرهەنگ و ئەدەب و پرس عراقی و کوردی و فەیلی لە سەردەم نوو، کووچ کرد و لەناو دڵ و هۊرمانی داخیگ بۊ ئەرا بەرهەمەیل و داهێنانەیلیگ کە تۊنستن لە قەڵەمە دەوڵەمەنەگەی و هۊرە رووشنەگەی و ئەزموونە دریژەگەی بڕشیەنە خوار.

محمد بەدری لە 14ی ئەیلول / سێپتەمبەر ساڵ 2006 کووچ دۊایی کرد، دۊای ژیانیگ پڕ لە هەڵوێست و داهێنان، و میراتیگ هیشتەو کە هەمیشە وە هۊرمان تیەرێدەو کە وشەی راسگانی ئەو وشەسە کە سنوورەیل و زەمان بڕێد، و ئەدەب بەخشەندە تیژترین ئامرازەیل وەرگریکردنە لە ناسنامە و ئایەم.