عەلی حسێن فەيلی/ "عراقیگ بی كورد" نەگ هەر تەنیا ئاڵشتبوینیگ جوگرافی سیاسی وەخوەی دوینێد، کە دویر لە نووڕستن گریەدرایەیل میژوویی، ئەوە بوودە مدوو رمیان پەیوەندیەبل ئابووری و ئەمنی و کۆمەڵایەتی.
دەرئەنجامەیل عراقیگ بی کورد، زویوەزوی گشتگیر بوود و سنووریش بڕێد، و ری نییە بویشێد: قەیران بەغداد و هەولێر دروسکردن یەک لایەنە.
بەغداد زانێد کە نووڕین گەل کورد تیکەڵیگە ناوەین داواکاریەیل نەتەوەیی و مافەیل یاسایی، و پرس ناسنامە، ئەراوە، هەر چارەسەرییگ بایەسە ئی رەهەندەیلە بخەێدە وەرچەو.
وەلێ خاوەنەیل نووڕین براگماتی، و گرنگیدەرەیل وە شیوەیل ژیان، ئەوانە چەوەڕی کەن دەسەڵاتەیل لە تیژی گرژییەیل کەمەو بکەن، و نەونە ریگریگ لەنوای تەقەلایەیل چارەسەکردن ئەو قەیرانەیل گەوهەریە، کە یە چەن ساڵیگە زەخمەیلیان خاسەو نەوینە، و دیارە نەوەیل هاتگ ئەوە بوودە میراتی ئەرایان.
ئەو رەهەندەیلە کە پەیوەندی وە ناسنامە و هاوڵاتیەتی دیرن ئەرا سیناریۆی "عراقیگ بی كورد" ئەوەسا پەیوەندیەیل کۆمەڵایەتی ئاڵشت کەن یا یەکجاری لەناویان دەن، کە ئەوەک ئیسە کریەێد خوەی سیاسەت پشتگووشخشتن مافەیل و پەکخستن دادپەروەریە، ئەوەسە کە جەزرەوەی کۆمەڵایەتی و رەوشتی ماوەدرویژیگ لەلی بوودەو، و قەت شوینی پڕەو نیەکریەێد.
پرسیار چارەنویسی ئەوەس کە ئایا خوازیمن میژوو هاوبەشمان وەشیوەیگ گشتگیر زنیەو بکەیمن، یا ری وە شیواشیو مەوقەیلیگ دەیمن کە لە کڕە پیرووزەیل رەد کەن، تا میراتی مرۆیی و بەهایەیل هاوڵاتی لەی وڵاتە بسزنێد؟.
لە وەختیگ هەوەجە وە بنەڕەتەیل پەیوەندی دیریمن تەنانەت ناوەین دوو هاوسایش ئەرا ستراتیژیەتیگ درویژ ماوە، ئەڕا چە هیچ وەزیریگ یا وەرپرسیگ عراقی (لە دروسکەرەیل کارەساتەیل) نیەنووڕێد کە ئی رەوش ئیرنگە رخبارییگ نزیکە؟، هەرچەن ئیجویرە رەفتار و سیاسەتیگ بانان عراقیەیل دیاری کەێد.
لەدەسدان هەر بەشیگ لە جوگرافیای عراق رویداویگ نییە کە هەر تەنیا سنوور ئاڵشت کەێد، وەلێ دەرئەنجامەیل زویوەزوی و فرە گرانیگ لەلی کەفێدەو، و سیاسەت عاقڵانە وەرانەور ئی رخباریەیلە گەردن وەزارەت دارایی یا پلاندانان ئەرا نموونە ئازاد نیەکەێد یا هەر دەزگایگ پەیوەندیدار.
ئەرا کەمەوکردن زەرەدەیل لەدەسدان گەل و جوگرافیای کوردستان، هویرکردن ناوەندی (بەغداد) کردەوەی تەکنیکی خوازێد نەک تەکتیکی، و دادپەروەرانەی دارایی خوازێد نەک وەزارەتیگ ئەرا بڕین تیکەنان مەردم، و پلانسازی هویرلەلیکریای خوازێد نەک شیواشیو ژیروەژیری.
وازەوبوین دویر لە خوەیپەرەسی نیازیگ وەرین و گرنگە، چوینکە رەفتارە باوەیل لەی وڵاتە وەرەو کیشمەکیشیگ زیاتر چن، رخداری دابڕیان راسگانی، و درویژەوبوین زەرەد قەیرانەیلیگ زیاتر.
خاوەن ئی هویروڕایەیلە وەبیخود باس ئەوە کەن لاوردن ستەم و چەوسیان وەبان ری بارکردن زوورکاری و بردن خاوەن زەوی لە شوینیگ ئەرا شوینیگ ترەکەو چوود، وەلێ راسەگە ئەوەسە وەشیوەیگ پیچەوانە ریەگە ئاڵشت بکریەێد تا دووارە دڵنیایی و بڕوایی دروس بوود و ناسنامەی گشتگیر ناوەین پیکاتەیل تیەێدە دی، کە هەر گامیگ پابەند وە دانایی نەوود، جەزرەوەی درویژماوە و دروسکەر قەیرانەیل نوای گرێد، و بڕیار سیاسی هویرلەلیکریای توانێد ری ئارامی دیاری بکەێد، یا ری رمیان.
تەقەلای چارەکردن واتە هەماهەنگی لە ئیرادە و بڕیار گشتی، کە بایەسە نەیلێد مدووەیل نەمان ئارامی سیاسی، و رادیکاڵی، و زیایبوین ناڕەزایەتیەیل، کەڵەکە بوون، و زەنگ کۆمەڵایەتی ناوەین پیکاتەیل بەڕەسێدە شکیان، و ئی کارە ریکارەیل یاسایی و سیاسی خوازێد، نەک ریکارەیل چەوسانن و زوورکاری.