بەدر سمایل شیروکی / لێکدانەوە و شرۆڤە و بڕیار لەبارەی هەڵە و کەمووکوڕیەکانی پێشینیانمان، بە پێی میتۆد و زانستی ئەمڕۆیی، نەئەرک ونەکارێکی فرە سەخت و دژوارە، بەڵام پرسیارە بنەڕەتیی و یەکلاکەرەوەکان، کە وەڵامی قورس و بەسەنگ و دژوار هەڵدەگرن لەو چەشنەن، کە ئایا خۆمان لە سەردەمی ئێستای ژیاندا، بەشێوەیەکی وا عەقلانی و ئەندێشمەندانە و لۆژیکی دەجوڵێینەوە و هەڵوێست وەردەگرین، کە سبەی رۆژێ لەدیدی نەوەی نوێی دوای خۆمان سزاواری شانازی بین؟
لە دۆخ و سەردەمی ئێستادا وانەیەکی ناچارەکی خۆسەپێن هەیە، کە هەرگیز ناتوانین نادیدەی بگرین و رێڕەوی ژیانی کۆمەڵگە و سیاسەت و دەسەڵاتداریی لێ لابدەین، ئەویش ئەوەیە، جیهان بۆ چرکەیەکیش چاوەڕوانمان ناکات، تاکوو بەکاوەخۆ و بە شەلە شەل، خۆمان لەگەڵ رەوتی گۆڕانی خێرای کردارگەرایی جیهان بگونجێنین، راهاتن بە خسڵەت و نەریت و بەرژەوەمدیەکانمان بکەین، نەبادا یاسای خێرایی ئازادییە مرۆییەکان، نەیانسوێ و لە قەبارەی قازانج و دەستەڵاتمان کەم نەبێتەوە.
لە رووانینی سەرەتایییەوە، پێنوێنییەکانی سەر بیلبۆرد و تابلۆی تێگەیین لە بوژانەوە و بەرەوپێشچوون وکرانەوە و تۆلێرانسی ئینسانی عیراقی لەگەڵ عیراقی وا نیشان دەدەن، کە نە جڤاک، نە پارت و هێزە سیاسییە دەسەڵاتدارەکان، تەنانەت رۆشەنبیرانی پێشەنگ و دەستەبێژێری بواری ئەندێشە و رۆشەنگەری عیراقیش، بە خۆ بوێری بێت، یان نائامادەیی هزریی، لەڕادەبەدەر بەرژەوەندیخوازانە، دەردەکەون و ناخوازن لەوە تێبگەن کە هەل و مەرجی دەورووبەری ئێمە بەو ئۆکسیجێنەوەشە، کە هەناسەی پێ هەڵدەکێشین بەتەواوی گۆراوە، ئیدی پشتیوانی لەو گەل و نەتەوانە ناکات کە نەتوانێ پێ بەپێی جیهانی ئازاد، بەتایبەت لەبارەی نۆرم و بەیەکەوەژیانی ئاشتیانە و مافەکانی مرۆڤ و بیروڕای ئازد دەربڕین، رێبکا و رێز لە شکۆی خۆی و سەقامگیری ژیانی وڵاتی نەگرێ.
بەڵام کامە ترس و کامە تابۆ چوونە ناو پرۆسەی گۆڕانخوازی و خۆگۆڕینی بۆ ئەم ئینسانە دژوار کردووە و بۆچی عیراقییەك ناتوانێ دەرفەت و دەریچە ئاشکراکانی ناو ویترینی گۆڕانکارییە ستراتیژییە جیۆپۆلیتیکییەکانی رەخساو لە بەرژەوەندی نەتەوەکەی بەکاربهێنێ، خۆی لەزۆنگی دووبەرەکی و جەمسەربەندی دژەخۆ رزگار بکات، کامە پایبەندییە مۆڕالییەکانی بەرابەر فۆڕمەکانی ژیانی کۆمەڵگە ئازاد و دیموکراسییەکان جێبەجێ دەکات.
هێزی راستەقینە و کاریگەر لە رۆژهەڵات بەگشتی و لە عیراقیش بەتایبەتتر، زیادتر لەوەەی لە کۆمەڵگە و شەقام و مرۆڤ سەرچاوە بگرێ و لە ڕای گشتی نوێنەرایەتی بکرێ، لە پشت پەردەوە فۆرمۆلیزە دەکرێ، نە لە پەرلەمان و هەڵبژاردن، بەڵکوو لە بنگەی مێژوویی تۆڕی هێزە سەردەستەکان کە کۆنترۆلی سەرجەم سەرچاوەکانی هێزی ئابوری و ئاسایشی و جومگە سیاسییە هەستایارەکانی کۆمەڵگەیان کردووە. بۆیە هەر ئەوان بڕیار دەدەن کامە بەش یان رەوت، لە کۆمەڵگە و سیستەمی دەسەڵات و فەرهەنگی گشتی گۆڕانی بەسەردابێت، کە زیان بە پەزی سیستەمی بەرێوەبەری و سیاسەتی حوکمڕانی نەگەیێنێ و دەستکاری ئەو ستراتیژ و رەهەندەش دەکات، کەبەپێی رەوتی دنیاگری باو، گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتی و رۆشەنبیرییە گشتییە جیهانییەکان، نەبنە بەشێک لە بەهاو شوناسی ئەم گەلە و هۆکاری نەشونوماکردنی بزاڤی رۆشەنگەری و هوشیاری گشتی و ئاگادار بوون لە سەنگی راو رۆلی تاک لە سیاسەتی بەڕێوەبەردنی وڵات.
ژمارەیەکی زۆر لەو نەوەیەی ئێستا لە عیراق، لە هەرەمی سەرکردایەتی سیاسی لایەنەکان، یان لە ترۆپکی دەسەڵات و حکومڕانیدان، اە وڵاتانی دەرەوەدا ژیاون و هەندێكیان لە باشترین زانکۆ و باڵاترین ناوەندەکانی خوێندنی هەرە پێشکەوتووی وڵاتانی جیهان دەرسیان خوێندووە و بڕوانامەی بەرزیان هێناوەتەوە، ئەوان بەباشی شارەزای کوڵتوور و ژیار و ژیانی دیموکراسی و ئازادی ئەو گەلانەن، زۆر باشیش لە بەهای گۆڕانی کۆمەڵایەتی ئەرێنی و بزاڤی جیهانگەرایی و کاریگەریی پێشکەوتنی دیموکراسی تێدەگەن. بەڵام لەم جوغرافیایەدا، پێداگرانە خۆیان لە دابەشکردنی دەسەڵات و بەرژەوەندی دەبوێرن، تاکوو بەهای هاوبەشکردنی لایەنی دیکە لە دەسەڵات نەبژێرن.
ئەوەی لێرە روو دەدات، واتە فۆبیای ئینسانی عیراقی لە گۆڕانکاری، نە بیۆلۆژی، نە فەرهەنگی و نە کۆمەڵایەتییە، بەڵکوو پلانێکی سیاسی هۆشمەندانەی ئەندازیاریی پاوانکارییە، کە بە بەهانەی نەریت و کوڵتوورو ئایدۆلۆژی، دەسەڵات و هێز لەدەست لایەنێک یان پێکهاتەیەک دەهێڵێتەوە.
لەدۆخێکی لەو چەشنەدا و بەتایبەت لەو دوو دەیەی رابردوودا، لایەنی دەسەڵاتدار لەم وڵاتەدا، سەرجەم دەرفەتە مێژووییەکانی لە پێناوی راگەیاندنی سەرکەوتنی ماوەکورتی کاتی، بەسەر لایەنی رکەبەردا لەدەست داوە و قومارێکی مەزنی بە ستراتیژ، لە پێناو تاکتیک کردووە.