فاتیمە سەڵاح ئەرکەوازی/ ئمڕوو 46 ساڵ وە بان یەکیگ لە دڕندەترین تاوانەیل سەدەی بیسەم گوزەر کەێد، کە دەرهەق وە پێکهاتەیگ رەسەن و کاریگەر لە کۆمەڵگای عراق و کوردستان ئەنجام دریا، لە نیسان 1980، رژێم وەرین دەس کرد وە شاڵاو فراوانیگ ئەرا دەرکردن زورەملە، بیسەروشوێنکردن و زەفتکردن ناسنامەی کوردەیل فەیلی.
کوردەیل فەیلی لە مێژوو هاوچەرخ باج سەختیگ ئەرا نیشتمانپەروەری و رەسەنایەتی خوەیان دانە، تاوان راگوستن هەزاران خێزان و بێبەشکردنیان لە ماف هاوڵاتیبوین، تەنیا تەقەلایگ نەوی ئەرا ئاڵشتکردن دیمۆگرافیا، بەڵکم تەقەلایگ شکستخواردگ بوی ئەرا سڕین کولتوور، زوان و مێژوویگ دەوڵەمەن کە چەن سەدەس لە ناوچەیل سنووری و ناو جەرگەی بەغدا ریشە چەقانییە.
دوای رەدبوین نزیکەی پەنج دەیە، هێمانگ ئاسەوار ئەو زوڵمە وەردەوامە، سەنین ناسنامە و دەسگردن وە بان ماڵ و سامانیان، و لە گشت گرنگتر بێسەروشوینکردن هەزاران گەنج فەیلی، زەخمیگ قویلە کە تا ئیسەش خێزانەیل فەیلی وەپی ناڵن، ئێ تاوانە کە لەلایەن دادگای باڵای تاوانەیل عراق وە "جینۆساید" ناسریا، هەوەجە وە گامیگ کردەیی زیاتر کەێد ئەرا قەرەبووکردن مەعنەوی و ماددی قوربانییەیل.
لە 46مین ساڵیاد کارەساتەگە، ئەرک گشت ناوەندەیل رووشنهویری و حکومییە کار بکەن ئەرا پاراستن شێوەزارەیل زوان کوردی فەیلی جور بەشیگ جیانەکریایگ لە شوناس نەتەوەیی و دۆکیۆمێنتکردن مێژووی کوشیان فەیلییەیل و گلەوداین مافە یاسایی و داراییەیلیان، ناسانن زیاتر ئێ جینۆسایدە لە ئاست ناودەوڵەتی.
یاد کوردەیل فەیلی، تەنیا یادکردن مەینەتی نییە، بەڵکم یادکردن خوەراگری و مەنن و ریشگ کوتانە ئێ چینەس ئەوانەگ ک لە ناو جەرگەی کارەسات و دەروەدەری، نەهیشتن زوان و ناسنامەیان بمرێد، چەسپانن ئەرا جیهان هویچ فیشار و زوڵمیگ توان سڕینیان نیەرێد.
لە ئمڕوو گەنجەیل فەیلی، وەبان گشت تەقەلایگ ئەرا سڕینیان بوینەسە پارێزەر ئەو زوان و کولتوورەی کە خوازین لە بیاوانەیل و سنوور و وڵاتەیل تەرەک سەر نوقمی بکەن، "ئایا دی وەخت ئەوەگ نییە دی تەنیا جویر مێژوو ئیسفای ئێ جینۆسایدە نەکرێد، بەڵکم جویر زەخمیگ زینگ مامەڵە وەردی بکرێد؟".