عەباس عەبد شاهين

چایخانە بەغدادیەیل یەکیگن لە سیمایەیل ژیان کۆمەڵایەتی و کولتوری، کە هیچ وەختیگ تەنیا شوینیگ نەوینە ئەرا دانیشتن و نووسین چای و قاوە، وەلێ شوینیگ ئەرا باسکردن سیاسی و وتن هویر و را و هەڵگردن هویرمان میللی، لەناو ئی چایخانەیلە کە شیوەیگ میراتی تایبەت دیرێد، چایخانەی کوردەیل فەیلیە لە باب شێخ، جویر یەکیگ لەو شوینەیلە کە تیکەڵای ناوەین میژوو کۆمەڵایەتی و ناسنامەی کولتوری، و دووارە هویرمان پێکهاتەیگ عراقی رەسەن زنیەو کەێد کە ئەوەیش کورد فەیلیە.

ئەو چایخانە کەفێدە بان جادەی کیفاح نزیک مەنزڵگای شێخ عەبدولقادر گیلانی، لەو ناوچە کە یەکیگە لە کوینەترین گەڕەکەیل میللی لە بەغداد، کە کوبچە کوینەیل چگنەسە ناو یەکەو، وەگەرد میراتییگ کۆمەڵایەتی دەوڵەمەن، کە وە درویژایی دەیان ساڵ تابلۆیگ مرۆیی هەمەڕەنگ کیشاس، و ناوچەگە لە روی میژووییەو جیاوازە وە بویین کوردەیل فەیلی وەگەرد ئەو پیکاتەیل ترەک عراقی، کە هیلێد بوودە شوینیگ ئەرا وەیەکەوژیان و تیکەڵابوین کەلتوری، کە وەرجە سەدان ساڵ کوردەیل فەیلی لە ناوچەیل سنووری خوەرھەڵات عراق داکاسیانە، وەتایبەت بەغدا و دیالە و واست و میسان، و ناودیار بوینە لە کارەیل بازرگانی و کۆمەڵایەتی و سیاسەتی لەناو شارەیل، و جیاواز بوینە وە زاراوەی فەیلی خوەیان و دڵسووزیی کولتوری تیکەڵا ناوەین کوردبوینیان و ناسنامەی بەغداییان، و لە ماوەی دەیەیل گوزەشتە وە سەرهاتەیل میژوویی سەختیگەو رەدبوین، دیارترینیان ئەو بارکردن زوورکاریە و. لە هەشتایەیل سەدەی گوزەشتە تویشی هاتن لە سەردەم حکومڕانی حزب بەعس لەناودریای، کە رەگەزنامەی هەزاران خیزان لەلییان زەفت کردن، و وەرەو دەیشت وڵات باریان کریا، لە یەکیگ لە ناسکترین پرسەیل مرۆیی لە میژوو نوو عراق، و لەبان ئەوەیش، ئامادەبوون رووشنهویری و کۆمەڵایەتییان هەر کارا بوی، و دەسمیەتی دان لە ئابووری و بازرگانی و هونەرەیل و ژیان شارستانی بەغداد.

چایخانەی کوردەیل فەیلی ناویگ هەڵگردیە کە بەڵگەیگ میژوویی و مرۆیی دیرێدڕ کە ناوەگە هەلیوا نەهاتیە، وەلێ نشاندانە ئەرا رێز و دووسی ئەرا ئی پیکاتەیل کورد رەسەنە، و ئەرا ئەو چەوسیان میژووییە کە وەسەریان هات، و خاوەنەیلی ئویشن ئی ناوە جویر یادکردنە ئەرا هویرمانیگ کۆمەڵایەتی کە لەناو ویژدان پایتەخت ئامادەس، و جەمال محمداوی نە وە ئەبو عەلی ناسیاس ئەو چایخانە وەڕیەو بەێد، کە پیاییگ عەرەبە، دڵی قرچیا ئی ناوە ئەرا چایخانەگە بنەێد وە رێزگردنیگ ئەرا کوردەیل فەیلی و میژوویان، لە گامیگ نشان سروشت مەردم بەغداد دەێد کە پشت وە تیکەڵابوین و وەیەکەوژیان بەسێد.

هەرچەن ئی چایخانە لە ساڵ  2022 دامەزریاس، وەلێ ناوگە هات چایخانیگ کویەنەترە، کە وەرجە نزیکەی هەفتا ساڵ لەبان جادەی گشتی بویەسەی، کە کە درویژەدانیگ هێمایی ئەرا میژووییگ کویەنەتر وەپی دەێد.

ئی چایخانە جیاوازە و دانیشتنیگ بەغدادی رەسەن، و وینەیل میراتی دەگمەن هەن رووژەیک کویەن بەغداد کە لە قەی دیوارەیلی وینەیلیگ میژوویی و سومبولەیل کۆمەڵایەتی و سیاسی کوتیاس، کە میوانەگە بەێدەو ئەرا هویرمان شارەگە، لە سەردەم رەنگینی، کە میوانەیل چایخانەگە هەر کوردەیل فەیلی تەنیا نیین، باوجی جویراجویر پیکاتەیل عراق لە گەنج و پیرەیل لەناوی گردەو بوون، لە سیمایگ نشان ئەو وەیەکەوژیانە دەێد کە کۆمەڵگای بەغدا وەپیەو جیاوازە لە نەوە تا نەوە، و ئەو چایخانە بویە خاڵ ئارامی کۆمەڵایەتی ئەرا میوانەیلی کە چاشیانە رووژانە لێرا بوون.

عەمار مزهر یەکیگ لە میوانەیل هەمیشەیی چایخانەگە ئویشێد: ناوچەی کیفاح و باب شێخ و سەدریە ناوچەیلیگ میللی میژوویین، کوردەیل فەیلی لە سەردەمیل دویرودرویژیگ لەناویان بوینە، وتیش: وینەیل ناو چایخانەگە نشان دووسی میژوو بەغداد دەن و پەیامیگ ئاشکراس نە عراقیەیل یەک دەس و یەک دڵ دیرن، و ناونایین چایخانەگە ئەرا رێزگردن لە پیکاتەیگ تیەێد نە شوینپەنجەی خوەی لە میژوو عراق هیشتەجی، لەبان ئەو هەمکەی ستەم و چەوسیانە کە وەسەریان هات.

ماجد کوردی کە هەمیش یەکیگە  لە میوانەیل هەمیشەیی چایخانەگە، ئویشێد: چایخانەگە بویە ناوەند چەوپیکەفتن کوردەیل فەیلی لە جویراجویر پارێزگایەیل، هەمیش ئەرا ئەو عراقیەیلە کە لە ئەوروپا و ئیرانەو هاتنە ئەرا سەردانکردن بەغداد، دووپاتیش کرد کە شوینەگە جویر سەنتەریگ کۆمەڵایەتی و کەلتوریە گشتی لە ژیر یەی قەواسە گردەو کەێد.

   چایخانەی کوردەیل فەیلی نموونەیگ زنیە ئەرا ئاڵشتبوین شوینیگ سادە ئەرا رووبەریگ هەڵگردن هویرمان کۆمەڵایەتی، کە لەناوەین پیاڵەی چای و وینەیل جارانی، چیرووکەیل بەغداد نووەو بوون، و باس چیرووکەیل وەیەکەوژیان و میژوو هاوبەش ناوین پیکاتەیلی کریەێد، لە سەردەمیگ ئاڵشتبوینەیل کۆمەڵایەتی وەزوی جویلە کەن، ئیجویرە چایخانەیلیگ جویر وەچەودی لەبان دووار گریەداین مرۆیی مینن، لەڕی کولتور و هویرمان هاوبەش، کە چایخانەگە تەنیا شوینیگ جوگرافی نییە، وەلێ پەیامیگ کۆمەڵایەتیە دووپات کەێد کە هەمەڕەنگی عراق هەمیشە سەرچەوەی هازداریە و میژوو کوردەیل فەیلی بەشیگ رەسەنە لە میژوو خود بەغداد.