روئیا سەعد 

"جەنگ چشتیگ دڕندەس... بایەس بوی لەناوی بژیام تا بفاممەی."

ئۆتۆ دیکس

لە کارەیل ئۆتۆ دیکس (Otto Dix)، جەنگ جویر رویداویگ کە  نیەتیەێد کە باسی بکریەێد، بەڵکم جویر شوینەواریگ کە مەحاڵە کۆنترۆڵ بوود، ئەو هونەرمەنە کە لەناو کارەساتەیل جەنگ جەهانی یەکەم ژیا، جەنگەگە نیەکیشێد، بەڵکم ئەوەگ لەناو لەش هیلێد دویای ئەوەگ کۆتایی تیەێد.

لە تابلۆی "سەنگەر" (1923)، ئیمە تەنیا تەرمەیل نییەۊنیمن، بەڵکم ئیمە پەراشەبوین لەش خود ئایەم دۊنیمن. لاشەیل تێکەڵ بوون، پارچەپارچە بوون، سنوورەیلیان لەدەس دەن، تا رەسێدە ئەوەگ مەحاڵ بوود جیاوازی بکریەێد لەناوەین تاک و کوتەیل لەشیگ، لەیرا، مردن نییەوودە مەوقەیگ، بەڵکم چشتیگ چەور ونۊس درویژماوە، کە خاک وەگەرد گووشتەو تێکەڵ بوود، و رەنگ وەگەرد بوو، رێک جویر ئەوەگ تابلۆگە نییەدۊنریەێد... بەڵکم تاقی کریەێدەو.

بەڵام لە "سێیانەی جەنگ" (1929–1932)، دیکس شیوەی قوربانگای ئایینی قەرز کەێد تا جەنگەگە ئاڵشت بکەێد ئەرا رێوڕەسمیگ هاوچەرخ ئەرا سەربڕین وەبڕەو. سەربازەیلە وەرەو چارەنووسیان چن جویر فریشتە، و دیمەنە ناوەندییەگە جەنگیگ نییە بەڵکم ویرانبوینیگ گشتگیرە، لە وەختیگ ئەوانەگ گلەو خوەن رزگاربوی نین... ئەوانە ئەوانەن کە لە ئایەم مەننەسەو. تەنانەت ئەو لەشە کە لە خوارەو درویژەو کریاگە مانای قوربانیداین هەڵنییەگرێد، ئەوە بیخودی قوربانیداینە.

ئەوەگ دیکس لەیرا کەێدەی وینەکیشانن جەنگ نییە، بەڵکم جاڕوودان تەواوە ئەرا چەواشەکارییەیلەی: نە پاڵەوانیەتی، نە ماناییگ، نەیش رزگاربوینە. تەنیا ئایەم هەڕیەێد، و ئاڵشت بوود ئەرا شوینەواریگ.

شایەت ئەرا یە بوود کە ئی تابلۆیلە تا ئی رادە وەئازار دیار دەن... چوینکە نییەپرسن: جەنگ چە وە ئەوانەی ترەک کرد؟ 

و وەفچەیگ رخدارتر ئۊشن: توەنێد چە وە ئیمە بکەێد؟

ئەوەگ ئۆتۆ دیکس وەدیی تارێد بەڵگەمەنکردن جەنگ نییە، بەڵکم هەڵوەشانن تواناس لەبان نوێنەرایەتیکردنی. تابلۆیلی وسیەنە لای ئەو سنوورە کە زوان لەناوی شکست تارێد، وەختیگ بیدەنگی سەنگینتر بوود لە هەر وتاریگ لەی بێدەنگییە، وە ئاشکرا، هازە خوەی شاردیەسەو: ئەوان وەپەیمان نییەویشن چە بویە، بەڵکم وەیجۊرە کەن کە هەست بکەیمن چشتیگ لەناو ئیمەیش شکیاگە.

شیکاری سێیانەی جەنگ ئۆتۆ دیکس