شەفەق نیوز- وەدۊاچگن
خوەنستنیگ نوو ئاشکرای کاریگەرییگ چەوەڕیکریاگ ئەرا زریانە خوەرەتاوییە تونەیل لەبان جۊلەی فرۆکەوانی کرد، دۊای ئەوەگ پەیمانەیل نشان دان کە ئاستەیل تیشکداین لە ئاسمان فرۆکەوانی بەرزەو بۊە ئەرا نزیکەی 10 جار ئەوەنەی ئاستەیل سروشتیی لەماوەی زریانیگ خوەرەتاوی تەن، وەگەرد هوشداریەیل لە رخباریەیل گەوراتر لە ئەگەر رۊداین رۊداوە خوەرەتاوییە نائاساییەیل.
خوەنستنەگە کە لە ساڵ 2026 لە بڵاوکریاییگ جەهانی بڵاو کریا نشان دا کە فرۆکە بازرگانییەیل، کە فرەتر لە بەرزاییەیل رەسنە نزیکەی 40 هەزار پا فڕن، فرەتر وەرەوڕۊ تەنۆلکەیل خاوەن هاز بەرز بوونەو، وە مدوو داوەزین ئەو مقیەتیکردنە کە کەوڵ وا دروسی کەێد وە وەراورد وە رۊ زەۊ.
وپەیمانەیل کە ئامێرەیلیگ ئەنجامیان دانە و زانکۆی سری پەرە وەپیان داگە و باڵۆنەیل هەڵیان گردنە ئەرا ئاستەیل فرۆکەوانی، نشان دان کە تیشکداین لە 11 تشرین دۊەم 2025، مەوقەی رۊداویگ خوەرەتاوی تون لە جۊر "قایمکردن لەبان ئاست رۊ زەۊ"، رەسیە نزیکەی 10 جار ئەوەنەی ئاستەیل باکگراوند سروشتی ئەرا ماوەیگ کورڵ.
وەپای خوەنستنەگە، ئەو رۊداوە رخدارییگ تەندروسی دەسوەجێ لەبان سەرنشینەیل فرۆکەیل دروس نەکرد، وەلی توێژەرەیل هوشداری دان لە ئەگەر رۊداین کاریگەرییەیل گەوراتر لەماوەی زریانە خوەرەتاوییە تونەیل لە بانان.
توێژەرەیل زریانە توومارکریایەگە لە ساڵ 2025 وەراورد کردن وەگەرد تونترین رۊداو ناسیاگ لەی جۊرە، کە لە ساڵ 1956 رۊ دا، و دەسنشان کردن ئەرا ئەوەگ رۊداو 2025 لە نزیکەی 2% لە هاز زریان 1956 رەد نەکرد، لە وەختیگ رۊداوە میژوویيەگە توانای بەرزەوکردن تاقەیل تیشکداین داشت کە بڕیگ لە فرۆکەیل وەرەوڕۊی بوون ئەرا زیاتر لە 100 جار ئەوەنەی ئاستەیل ئاسایی.
کاریگەری چالاکی خوەرەتاوی تەنیا لەبان تیشکداین نیەوەسێد، چۊنکە تەنۆلکە خاوەن هازە بەرزەیل تۊنن دزە بکەنە ناو پێکهاتە ئەلکترۆنییەیل و بوونە مدوو ئەوەگ وەپی وتیەێد "ئالووزییەیل رۊداوە تاکەیل"، کە دیاردەیگە شایەت بڕەسێدە ئاڵشتکارییگ وەختانە لە نرخ یەکیگ لە بتەیل لەناو میمۆری یا بازنە ئەلکترۆنییەیل.
مۆدێلەیل تیم زانکۆی سری مەزەنە کردن کە ریژەی ئی ئاڵووزییەیل تۊنست لەماوەی لۊتکەی زریان تشرین دۊەم 2025 بڕەسێدە نزیکەی 60 هەڵە لە سەعاتیگ ئەرا هەر گێگابایتیگ لە میمۆری، و دووپات کردن کە ئی شمارەیلە مەزەنەکریاگن و لە ئەنجام مۆدێلکردن دەرچگنە و پەککەفتنیگ نین کە وە شیوەیگ کردەیی لەناو فرۆکەیل چەودیاری کریاۊن.
گەشتە ئاسمانییەیل لە نزیک ناوچە جەمسەرییەیل فرەتر وەرەوڕۊ تەنۆلکە خاوەن هازە بەرزەیل بوونەو، وە مدوو داوەزین ئاست ئەو مقیەتیکردنە کە بوار موگناتیسی ئەرا زەۊ دابینی کەێد لەلای کڕەیل پانی بەرز، کە یەیش هیلێد گەشتە بڕەرەیل ئەرا ناوچە جەمسەرییەیل بوونە جی گرنگیدان تایبەت لەوەخت خوەنستن کاریگەرییەیل زریانە خوەرەتاوییەیل.
توێژەرەیل دووپات کردن کە ئی رخداریەیلە وە واتای هەوەجەی وەسانن گەشتە ئاسمانییەیل لەوەخت رۊداین چالاکی خوەرەتاوی نیەتیەێد، بەڵکم هەوەجەی پەرەپیداین سیستەمەیل وردتر ئەرا چەودیاریکردن کەشوهەوای بۆشایی و پێشبینیکردن وە کاریگەرییەیلی دەرخەێد، وە جۊریگ گاڵ کۆمپانیایەیل فرۆکەوانی و لایەنە پەیوەندیدارەیل بەێد ئەرا هەڵسەنگاندن رخباریەیل و وەرگردن رێکارە گونجیاگەیل.