شەفەق نیوز - وەدۊاچگن

ئیسرائیلییەیل، رووژ سێشەممە، دەس کردنە دەنگدان لە هەڵوژاردنەیل گشتی، کە یەکەمینە لە دوای پەلامار هەفتەم تشرین یەکەم / ئۆکتۆبەر 2023، لەناو ململانییگ نزیک لە ناوەین سەرۆک وەزیرەیل بنیامین نەتانیاهۆ و رکابەر بنەڕەتیی، سەرۆک ئەرکان وەرین گادی ئایزنکۆت، لە ماف شایستەییگ کە هاوەختە وەرد وەردەوامبۊن دەرهاوردەیل جەنگەیل و ناکۆکییە سیاسییە ناوخۆییەیل.

 نزیکەی 7.3 ملیۆن ئیسرائیلی ماف بەشداریکردن دیرن لە دەنگدان ئەرا هەڵوژاردن ئەندامەیل کنێست کە 120 کۆرسیە، لە وەختیگ پرسییەیل ئیسە تەنگاوبۊن لە ناوەین هەردوگ بەرە بنەڕەتییەگە نیشان دان، وەبی ئەوەگ نشانەیگ ئەرا مسۆگەرکردن هیچ کام لەلیان بیەن لە وەدەسهاوردن زۆرینەی هەوەجەکریاگ ئەرا دروسکردن حکومەت، کە 61 کۆرسییە. و یەیش ئەی واتە دەێد کە وتووێژەیل دروسکردن هاوپەیمان حکومی شایەت یەکلاییکەر بوود لە دیاریکردن ناسنامەی سەرۆک وەزیرەیل ئایندە.

 لە هەڵوژاردنەگە پارتەیل لە راسڕەو و ناوەند و چەپڕەو رکابەری کەن، لە شان پارتەیل عەرەبی و ئایینی، لە وەختیگ دیارترین دۆسیە خریاگەیل لەبان مێز لەبان ئاسایش، و ئاستەنگەیل هەفتەم تشرین یەکەم، و جەنگ لە غەززە، و سەربازی باوەڕپیکراگ، و بانان پەیوەندی ناوەین ئایین و دەوڵەت خەسەو بۊنەسەو.

 پارت لیکۆد، کە نەتانیاهۆ سەرکردایەتی کەێد، لە نوای بەرەی راسڕەوە، و پشت بەسێد وە ئاراستەی نەتەوەیی و ئابووری لیبراڵی، و نەتانیاهۆ، کە سەرۆکایەتی حکومەت ئەرا ماوەیل دریژیگ لە ساڵ 2009ەو گرد دەس، وەشیوەی دیارترین ویمەی پارتەگە دانریەێد، وە سوودوەرگردن لە ئەزموونی لە دروسکردن هاوپەیمانییە سیاسییەیل.

وەلی نەتانیاهۆ رویوەڕوی رەخنە بۊە وە هوکار کەمکوڵی حکومەتەگەی لە ریگریکردن لە پەلامار حەماس لە هەفتەم تشرین یەکەم / ئۆکتۆبەر 2023، بیجگە لە دەرهاوردەیل پرۆسە سەربازییەیل کە بەشدار بۊن وە دۊای پەلامارەگە لە غەززە و لوبنان و رویوەڕویبۊنەیل ئیران، و ئەوەگ وەردیا هات لە ناکۆکییە ناوخۆییەیل و فشارە دەوڵەتییەیل.

لە وەرانوەرور ئەوە، گادی ئایزنکۆت بەشداری هەڵوژاردنەیل کەێد لەڕی پارت "یشار"، کە لە ساڵ 2025 دامەزرانی، وە پیشکەشکردن خوەی وەشیوەی جیگریگ ئەرا نەتانیاهۆ، و زوورکردن لەبان یەکگرتگکردن کۆمەڵگەی ئیسرائیلی و وەهیزکردن دامەزراوەیل دەوڵەت.

 ئایزنکۆت، کە سەرۆک ئەرکانیگ وەرین ئەرا سوپای ئیسرائیلییە، پشت بەسێد وە ئەزموون سەربازیی، و کەسایەتییەیل لە باکگراندە سیاسییە جیاجیایەیل لە دەور خوەی گردەو کردگە. هەرلیوا پەیمان دا وە کۆتاییهاوردن وە وەخشین فراوان لە خزمەت سەربازی کە بەخشیاگە وەتونەڕەوە یەهوودیەیل بیجگە  کە ئی دۆسیە لە خاڵ ناکۆکی بنەڕەتی لە سیاست ئیسرائیلی تیەێدە دی.

 پرسییە بڵاوبۊەیل وەرجە دەنگدان نشان ململانییگ نزیک لە ناوەین پارت "یشار" و لیکۆد دەن، وە سەختی یەکلاییکردن توانای هیچ کام لە دو بەرەگە لەبان دروسکردن حکومەتیگ ئارام.

 سەرۆک وەزیرەیل وەرین نەفتالی بینێت، کە لە ناوەین ساڵەیل 2021 و 2022 دەسەڵات گردە دەس، بەشداری هەڵوژاردنەیل کەێد لەناو هاوپەیمان "وەیەکەو" (بەیاخ)، لە شان سەرۆک ئۆپۆزسیۆن وەرین یائیر لاپید، سەرۆک پارت "یش عەتید" (بانان هەس).

 وەرجە یە ئی دوو پیاوە هاوکاری کردنە لە دروسکردن حکومەتیگ کە نەتانیاهۆ لە دەسەڵات دەرکرد لە ساڵ 2021، وەرجە ئەوەگ بڕمێد دۊای نزیکەی ساڵیگ. و بینێت خوەی پیشکەش کەێد چۊ سیاسییگ راسڕەو خاوەن رویکردن عەلمانی، لە وەختیگ لاپید سەروە تەوەر ناوەندە، و هەردوگ لایەن هاوڕان لەبان دژایەتیکردن وەردەوامبۊن نەتانیاهۆ لە سەرۆکایەتی حکومەت.

 پارت "دیموکراتەیل"، وە سەرکردایەتی یائیر گۆلان، دیارترین هێزە چەپڕەوە سەهیۆنییەیل بەشدار لە هەڵوژاردنەیل دروس کەێد، و پارتەگە لە تیکەڵکردن پارت کار میژوویی و پارت مێریتس دروس بوود، وە دووپاتکردن لەبان دۆسیە دیموکراتی و کۆمەڵایەتییەیل، و پاڵپشتیکردن چارەسەر دوو دەوڵەت ئەرا یەکلاییکردن ململانێ ئیسرائیلی فەلەستینی.

پارت شاس، وە سەرکردایەتی ئارییە دەرعی، وەردەوامە لە نۊنەرایەتیکردن کەرتەیلیگ لە کەناراو خوەرئاوایی داگیرکیااگ، وە زوورکردن لەبان دۆسیە کۆمەڵایەتییەیل و بەرژەوەنی چین لاتەیل، بیجگە لە دژایەتیکردنی ئەرا سەربازیکردن ناچاری لە سوپا.

ئەمما پارت "عۆتسما یەهودیت" (هێز یەهوودی)، کە سەرکردایەتیی سەرۆکایەتیی کەێد وەزیر ئاسایش نیشتمانی ئیتامار بن غەفیر، هەڵوێستەیل راسڕەوی تونڕەو گرێدە وەر، و دۆسیە ئەمنییەیل خەێدە خاڵ باڵا لە بەرنامەی، و داوای خستنەشان کەرت خوەرئاوا کەێد. هەرلیوا بن غەفیر رەخنەی دەوڵەتی زیایبویگ دروس کردگە وە هوکار لێدوانەیل و هەڵوێستە تونڕەوەیلی وەرانوەر فەلەستینییەیل.

 پارت "سەهیۆنیەت ئایینی"، وە سەرکردایەتی وەزیر دارایی بتسلئیل سمۆتریچ، هەڵوێستیگ گرێدە وەر کە داوای خستنەشان کەرت خوەرئاوای داگیرکریاگ و وەهیزکردن سیمای ئایینی یەهوودی ئەرا دەوڵەتەگە کەێد، لە وەختیگ پارت "یەهدوت هەتووراه"، کە نۊنەرایەتی کەرتەیلیگ لە یەهوود ئاشکنازییە ئایینییەیل کەێد، فتراق خەێدە بان پاراستن سەروەخۆیی دامەزراوە ئایینییەیل و دژایەتیکردن چەسپانن خزمەت سەربازی لەبان خوەنەوارەیلی.

پارتەیل عەلمانی و نەتەوەیی

 پارت "ئیسرائیل بیتێنو" (ئیسرائیل ماڵمانە)، وە سەرکردایەتی ئەڤیگدۆر لیبەرمان، بەشداری هەڵوژاردن کەێد وە بەرنامەیگ نەتەوەیی عەلمانی، و داوای جیاوەکردن ئایین لە دەوڵەت کەێد، وەگەرد  هەڵوێستەیل تونڕەو وەرانوەر فەلەستینییەیل.

 ئی پارتە بەشیگ لە هێزە ئۆپۆزسیۆنەیل ئەرا نەتانیاهۆ دروس کەێد، لە وەختیگ هەڵوێست پارتەیل ئۆپۆزسیۆن جیاوازە لەباوەت هاوپەیمانییە ریدارەیل ئەرا دروسکردن حکومەت هاتگ.

پارتەیل عەرەبی

پارتەیل عەرەبی بەشداری کەن لە هەڵوژاردن لەڕی لیست هاوبەش، کە هێزەیل عەرەبی و چەپڕەو گرێدە خوەی، و لیست عەرەبی یەکگرتگ "راعەم"، وە سەرکردایەتی مەنسوور عەباس.

 ئی پارتەیلە زوور کەن لەبان دۆسیەیل یەکسانی و مافە مەدەنییەیل، و رویوەڕویبۊن تاوان لە کۆمەڵگەی عەرەبی، و خاستکردن خزمەتگوزارییەیل، لە شان هەڵوێستەیل جیاواز لەباوەت چارەسەر دوو دەوڵەت و بەشداریکردن لە حکومەتەیل ئیسرائیلی.

 پارتەیل عەرەبی گرنگی پەیا کەن لە هەژمار دروسکردن حکومەت، لە سای مەزەنەیل پرسییەیل وە نەدەسهاوردن هیچ کام لە دو بەرە بنەڕەتییەگە لە زۆرینەیگ سەروەخوەی، وەلی ناکۆکییەیل لەناو ئۆپۆزسیۆن لەباوەت هاوکاریکردن وەرد پارتەیل عەرەبی شایەت وتووێژەیل دروسکردن هاوپەیمانی جیگر ئەرا حکومەت نەتانیاهۆ ئاڵووزتر بکەێد.