شەفەق نیوز- کرماشان
لە بەرزاییەیل خوەراوای ئیران، سروشت کۊەیل زاگرۆس وەرد میژوویگ زارەکی فرە کۊن تیکەڵ بوود، مۆسیقا وە ئاواز و ریتم وە تەنیا پەیمانە نیەکریەێد، بەڵکم وە ئەوەگ لە یادەوەری گەلەدەسی هیلێدەی، و ئەو رووڵە کە جیوەجی کەێد لە وەرد ئایەم لە ماوەی فرەترین ساتەیل ژیانی لە خوەشی و پەژارە.
و لە دڵ ئی ژینگە فەرهەنگییە، ئامێر "دهوڵ" دەرکەفێد چۊ فرەتر لە تەنیا ئامێریگ ریتمی، کە دەنگیگ مۆسیقییە وەگەرد مەردم ناوچەگە لە دوانە دژوەیەکەیل ژیان تیەێد، لە خوەشی تا خەفەت، و لە ئاهەنگ تا جەنگ، و لە لەداڵکبۊن تا مردن.
وەپەی راپۆرتیگ ئەرا ئاژانس فارس، کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کرد، "دهوڵ"، سەرەڕای کەمەوبوین فرەیگ لە هونەرە نەریتییەیل لەژیر کاریگەری ئاڵشتکارییە کۆمەڵایەتییەیل و شارستانییەتی، هێمان لە ئاوای و کۆمەڵگایەیل کرماشان ئامادەس، و جۊلە کەێد لە ناوەین ریتمەیل سۊر و رسوومەیل "چەمەری" ئەرا پرسەیل.
دەنگیگ لە چەرم و چوو
"دهوڵ" لە لەشیگ لویلەیی گەورا دروس بۊە ب کە دوو پەردەی چەرمین لەبانی کیشیاس، و ژەنیارەگە وە قایشیگ خەێدەی مل و شانی، لە وەختیگ ئەرا کوتاە وە بانی دوو تویل جیاواز لە قەوارە و ئەرک وەکار تیەرێد.
تویلە کوڵفتەگە لە دەس راس وەکار تیەێد ئەرا دروسکردن کوتانە قۊل و یەواشەیل کە ریتم بنەڕەتی نەخشین کەێد، لە وەختیگ تویلە باریک و نەرمەگە لەو دەسەگەی ترەک وەرپرسە لە دروسکردن کوتانەیلیگ خێراتر و تاوتاو کە نەخش و جۊلە بەخشێدە ریتمەگە.
وەختیگ دەنگ قۊل دهوڵ وەرد تون تیژ ئامێر "زوڕنا" یەک گرێد، کە یەکیگە لە ئامێرە فوودارە نەریتییەیل، یەکیگ لە وەیەکەوەبەسریاگترین دوانە مۆسیقییەیل وە ناسنامەی ژنەفتن لە ناوچەیل فراوانیگ لە خوەراوای ئیران و کوردستان دروس بوود.
توێژەر لە کەلەپوور میللی و ئیتنۆگرافیا نوسرەتلڵڵا سیپیهر دۊنێد کە یەکیگ لە شیوە بنەڕەتییەیل مۆسیقا لە کرماشان و مەردم کورد لە تیکەڵبۊن رەگ و ریشە رێوڕەسمییەیلی دەرکەفێد، کە "بەزم"، وە واتەی دانیشتنەیل خوەشی و ئاهەنگ، وەرد "ڕەزم"، کە پەیوەندیدارە وە و داستان و جەنگ، لەناوی یەک گرن.
سیپیهر دیاری کەێد کە مۆسیقای نەریتی لە ناوچەگە وە شیوەیگ تیژ جیاوازی نەکردگە لە ناوەین ئاشتی و جەنگ، چۊنکە ئەو ئامێرە کە مۆڕاڵ بەرز پەیا کردیاد و رزەیل لە وەختەیل جەنگ گردەو کردیادەو، خود ئەو ئامێرەسە کە سەرکردایەتی ریتمەگە کەێد و مەردم لە گۆڕەپانەیل سۊر و ئاهەنگەیل گردەو کەێد.
ئی تیکەڵبۊنە وە ئاشکرا لە "هەڵپەڕکە" دەرکەفێد، کە سەمایگ کوردی وەبڕەو کە ئەرکەگەی تەنیا سنووردار نییە لەبان دڵخوەشی، بەڵکم لە جۊلە و ریتمەیلی واتەیل کۆمەڵایەتی و میژوویی هەڵگرێد.
لە "هەڵپەڕکە"، کوتانەیل دهوڵ وە جۊریگ بوودە قیبلەنومایگ کە جۊلەی رزەگە رێک خەێد، و خێرایی و ئاڵشتبوینی دیاری کەێد، لە وەختیگ جۊلەی پا و لەشەیل وەرد ئاڵشتکارییەیل ریتمەگە یەک گرێد، لە دیمەنەیلیگ کە تۊنێد وە شیوەیگ هێمایی هاوشیوەی وەرەونواچگن و دویاچگن و چەسپین و سەرکەفتن بوود.
وەی جۊرە سەماگە ئاڵشت بوود ئەرا وتنیگ بیدەنگ، کە لەناوی مۆسیقا و جۊلە و رزە یەکگردگەگە بەشەیلیگن لە یەی چیرووک.
لە داستانەیلەو تا رێوڕەسمەیل مردن
ئەرک "دهوڵ" تەنیا سنووردار نییە لەبان ئاهەنگ و سەما، چۊنکە رۊیگ ترەک ئەرا ئامێرەگە لە رێوڕەسمەیل خەفەت و مەرگ دەرکەفێد.
بڕیگ لە نەریتەیل شیوەن و حەماسەت لە کرماشان وەرد کەلەپوور داستانی کوردی و فارسی یەک گرن، لەناویانیش کەلەپوور زارەکی پەیوەندیدار وە "شانامە" و هێمایەتی "پرسەی سیاوەش"، کە وەدریژایی میژوو بۊەسە نشاندانیگ ئەرا لەدەسداین و قوربانیداین و مەرگ کارەساتبار.
لە رێوڕەسم "چەمەری" ئەرا پرسەیل، ئەرک دهوڵ وە تەواوی ئاڵشت بوود، کوتانەیل یەواشەو بوون، و تیژی ریتمەگە داوەزێد، تا ئەو دەنگە کە وەرجە ئەوە سەرکردایەتی بازنەیل سەما کردیاد ئاڵشت بوود ئەرا ریتمیگ کە وەگەرد شیوەنکەرەیل تیەێد.
لەیرا مەرگ چۊ رویداویگ تاکەکەسی کە تەنیا پەیوەندیدار بوود وە خیزان کووچکردیەگە نیەمینێد، بەڵکم لەڕی مۆسیقا و رێوڕەسم دەسەجەمعییەگە ئاڵشت بوود ئەرا مەوقەیگ کە کۆمەڵگا بەشداری لە پەژارەگەی کەێد و یادەوەری و کەلەپوور خوەی لەڕیەو تیەرێدەو یای.
بیجگە ئەو ئاڵشتکارییەیلە کە کرماشان وەخوەیەو دۊنیەی، و فراوانبۊن شارەیل و کەمەوبوین لایەنیگ لە شیوازەیل ژیان ئاوایی و هووزانە، "دهوڵ" نەۊە پارچەیگ هشک کە لە مۆزەخانەیل بپارێزیەێد، بەڵکم وە بەشیگ لە ژیان کۆمەڵایەتی لە شمارەیگ لە ناوچەیل پارێزگاگە مەن.
هاز ئی ئامێرە لە توانای ئەرا ئاڵشتکردن زووانەگەی دەرکەفێد بی ئەوەگ ناسنامەی خوەی گوما بکەێد، کە لە سۊر کوتانەیلی خێرا بوون تا سەرکردایەتی سەما بکەێد، و لە رێوڕەسمەیل پرسە یەواشەو بوون تا وەگەرد پەژارە بکەێد، و لە کەلەپوور داستانی ئەرکە کۊنەگەی خوەی لە پەیاکردن حەماسەت و گردەوکردن رزەیل گلەو دەێد.
لە ناوەین خوەشی و مەرگ، چەرم "دهوڵ" وەردەوام بۊ لە هەڵگردن ریتم نەوەیگ لەدۊای نەوەیگ، هەمانجۊر کە هەر کوتانیگ لەبانی بەشیگ لە یادەوەری کۆمەڵگایگ گلەو دەێد کە لە ناو مۆسیقا ئامرازیگ پەیا کرد ئەرا باس چیرووکەگەی کورد لە وەختیگ وشەیل بەس نیین.