شەفەق نیوز - چەودیاریکردن

زانایەیل هۆڵەندی لە هەردوگ زانکۆی ئۆتریخت و گرۆنینگن، رەسینە ئاشکراکردن جۊریگ نوو لە پیسکەرە واییە رخدارەیل کە وە ناو "میسیل سیلۆکسان" ناسیاس، و باوەڕ دیرن کە شایەت کاریگەری بەد لەبان تەندروسی ئایەم و کەشوهەوا بکەێد.

لێکۆڵەرەیل وتن: میسیل سیلۆکسان بریتییە لە پێکهاتەیلیگ سیلیکۆنی کە لە رۊن مەکینەیەیل و کەرەستەیل جوانکاری و مادەیل چەورکردن و پاکەوکەرەیل ناوماڵ وەکار تیەین.

 لێکۆڵینەوەگە دەرخست کە خەستن ئی پێکهاتەیلە لە وا فرە بەرزترە لەوەگ مەزەنەی کریاس، چۊنکە شوینەوارەیلیان تەنیا لە شارە گەورەیل پەیا نەکریاس، بەڵکم لە ناوچە ئاوایەیل و دارستانەیل و کناراوەیل  دەریاییەیلیش پەیا کریاس.

 ئەنجامەیل دەرخستن کە پێکهاتەیلە بڕیگ فرە لە میسیل سیلۆکسان بەرهەم تیەرن لە ماوەی کارکردن مەکینەی ماشینەیل، لە وەختیگ بڕیگ کەم لە رۊن مەکینەگە دزە کەێدە ناو ژوور سزانن، و وە مدوو جیگیربوین گەرمی بەرز ئەرا ئی پێکهاتەیلە، وە تەواوی شیەو نیەونەو، بەڵکم لە ری غازەیل ئەگزۆزەو وەڵا کریەینە ناو وا.

و رۆبەرت هۆڵزنجەر، مامووستای بەشدار لە زانکۆی ئۆتریخت، وت: ئەنجامەیل دەرخستن کە خەسی میسیل سیلۆکسان لەناو وای کەشوهەوا فرە بەرزترە لەوەگ مەزەنە کریاگە.

 لێکۆڵەرەیل پەیمانەیلیگ لە هۆڵەندا و لیتوانیا و بەرازیل جیوەجی کردن، و بەرزترین خەسی مادەگە لە ناوچەی ساو پاولۆی شارستانی لە بەرازیل توومار کریا، کە رەسیە 98 نانۆگرام ئەرا هەر مەتر سێجایگ، تەنانەت لە ناوچە دارستانەیل لە لیتوانیا، ئاستەیلیگ بەرز لە ئی مادە چەودیاری کریا.

 وەپەی لێکۆڵینەوەگە، میسیل سیلۆکسان ناوەین 2 و 4.3 لەسەد لە بارستەی تەنۆلکە هەڵپەسیریاگەیل وای ئەندامی لە بەرگەهەوا دروس کەێد، کە یە کەێدەی یەکیگ لە بڵاوترین پیسکەرە واییە دەسکردەیل.

 زانایەیل نشان دان کە شایەت ئایەم رووژانە بڕیگ لە میسیل سیلۆکسان هەڵمژێد کە فرەترە لەوەگ لە پیسکەرە ناسریاگەیل ترەک هەڵمژێدەی، جۊر پێکهاتەیل “PFAS” یا گەردیە پلاستیکییە وردەیل، و وەل ئەوەگ کاریگەرییە تەندروسییەیل ئی پێکهاتەیلە هێمان وە تەواوی فام نەکریاس، ئەوان شایەت کاریگەری لەبان کۆئەندام هەناسەدان بکەن و بەشداری لە ئاڵشتکارییەیل کەشوهەوایی و ئاووهەوایی بکەن.

 لێکۆڵەرەیل دۊنن کە پێکهاتەیل میسیل سیلۆکسان تۊنن تایبەتمەندییەیل تەنۆلکە هەڵپەسیریاگەیل لە بەرگەهەوا ئاڵشت بکەن کە شایەت کاریگەری لەبان دروسبوین هەورەیل و پرۆسەیل کەشوهەوایی بکەێد، هەرلیوا تۊنێد گرژی رەی تەنۆلکە وردە هەڵگریاگەیل لە ه

وا ئاڵشت بکەێد، و تیکەڵ بوود وەگەرد دروسکریای کریستاڵەیل یەخ لەناو هەورەیل، کە ئی کارەیلە پەیوەندیدارن وە بەشەوکردن گەرمی و نم لە بەرگەهەوا.

زانایەیل دووپات لەبان گرنگی جیوەجیکردن لێکۆڵینەوەیل زیاتر ئەرا فامستن لە کاریگەری پێکهاتەیل میسیل سیلۆکسان لەبان تەندروسی ئایەم و سیستەم کەشوهەوای جیهانی وە شیوەیگ سەروەخوەی و ورد کەن.