شەفەق نیوز- وەدۊاچگن
56 دەوڵەت واژوو لەبان دەسپێشخەری "دژایەتیکردن بڵاوبۊن چەکەیل ویرانکار گشتی" کردن، دووپات لەبان پابەندبۊنیان وە جیوەجیکردن بڕیارەیل ئەنجومەن ئەمن ناودەوڵەتی کردن کە دووارە کار وەپیان کریەێد لەبان ئیران، وە هوشداری لە هەر تەقەلایگ ئەرا دەسکردن وە چالاکییە ناوەکی یا بالیستییە قەیەغەکریاگەیل.
دەوڵەتەیل، لە بەیاننامەیگ هاوبەش، وتن کە شەس بڕیار ئەنجومەن ئاسایش، کە ئەوانە 1696 و 1737 و 1747 و 1803 و 1835 و 1929ن، دووارە چگنەسە بوار جیوەجیکردن لە ئەیلول/ سێپتەمبەر 2025، دۊای تەواوکردن میکانیزم "سناپ باک" ئەرا دووارە چەسپانن سزایەیل، کە فەڕەنسا و ئەڵمانیا و بریتانیا دەسپێشخەریی کردن، لەبان مدوو ئەوەگ دەوڵەتەیل وە "پابەندنەۊن وەردەوام تاران" وەسفی کردن ئەرا پابەندبۊنە ناوەکییەیلی وەپەی رێککەفتن ساڵ 2015.
دەوڵەتەیل پەیمان دان وە گردنەوەر رێکارەیل ئەرا ریگریکردن لە هاوردن یا فرووشتن یا گواستنەوەی کەرەستە و ئامێر و شتومەک و تەکنەلۆجیا وەرەو ئیران کە بتۊنن بەشداری بکەن لە چالاکییە ناوەکییە هەستیارەیل یا وەرەونوابردن ئامرازەیل رەسانن چەکە ناوەکییەیل، لەشان پابەندبۊن وەو کوت و بەنەیلە کە چەسپیانە لەبان هاوردن چەکەیل و کەرەستە پەیوەندیدارەیل لە ئیرانەو یا وەرەو پی.
هەمیش پەیمان دان وە ریگریکردن لە پرۆسەیل گواستنەوەی راسەوخۆ و ناڕاسەوخۆ، لە زەوییەیلیانەو یا لەڕییانەوە وەرەو ئیران یا لەلییەو، ئەرا ئەو جۊرەیلە کە بتۊنن بەشداری بکەن لە وەرەونوابردن چەکەیل ویرانکار گشتی و ئامرازەیل رەسینیان، کە فڕۆکە بیفڕۆکەوانەیل لەناویانیە، و ئەو کەرەستەیلە کە ملکەچن ئەرا کوت و بەنەیل چەک کە دووارە چەسپیاگەیل وەپەی بڕیارەیل نەتەوە یەکگرتگەیل.
دەوڵەتەیل پابەندبۊنیان راگەیانن وە ئاسانکردن زویوەزوی زانیارییەیل لەباوەت چالاکییە ئیرانییە پەیوەندیدارەیل وە بڵاوبۊن، و وەدویاچگن چوارچیوە یاساییە نیشتمانییەیلیان لەوەخت خوازیاگ، و گردنەوەر گامەیل ئەرا دەسمیەتیداین پرۆسەیل ریگریکردن لەو بارەیلە کە پەیوەندیدارن وەی چالاکییەیلە.
دەوڵەتەیل داوا لە گشت ئەندامەیل نەتەوە یەکگرتگەیل کردن ئەرا جیوەجیکردن بڕیارەیل ئەنجومەن ئاسایش، وە دووپاتکردن ئەوە کە وەردەوام بوون لە هەماهەنگیکردن تەقەلایەیل ئەرا دژایەتیکردن بڵاوبۊن ئەرا ریگریکردن لە هەر تەقەلایگ ئیرانی ئەرا دووارە دەسکردن وە چالاکییە قەیەغەکریاگەیل کە پەیوەندی وە هەردگ پرۆگرامە ناوەکی و مووشەکییە بالیستییەگەی دیرن.
هەمیش داوا لە تاران کردن پابەند بوود وە پەیمانەیلی لە بڵاونەۊن و هاوکاری تەواو وەرد ئاژانس ناودەوڵەتی ئەرا وزەی ئەتۆمی.
دەسپێشخەری ئاسایش دژایەتیکردن بڵاوبۊن لە ساڵ 2003 دامەزریا وە ئامانج ریگریکردن لە کلکردن چەکەیل ویرانکار گشتی و ئامرازەیل رەسینیان و کەرەستە پەیوەندیدارەیل وەپیان وەرەو دەوڵەتەیل یا لایەنەیل ناحکومی کە رخەیل لەباوەت بڵاوبۊن دروس کەن.