شەفەق نیوز- ئەڵگەردان تایبەت
وەرجە ئەوەگ مۆبایلەیل، و وازییەیل کۆمپیوتەر، و توڕەیل پەیوەندی کۆمەڵایەتی دەس بگرنە بان بەشیگ گەورا لە وەختەیل زاڕوو و گەنجەیل، کۊچەیل و دەشتەیل و حەوشەی ماڵەیل لە ئیلام فەیلی شانۆیگ بۊ ئەرا رکابەریەیلیگ کە هەوەجە وە ئامرازەیل فرەیگ نەیاشت؛ تەنیا کڵاویگ، و چەن گلە سانیگ، و گردەوبۊنیگ لە دووسەیل، بەس بۊ ئەرا وەختەیل فرەیگ لە وازی و خوەشی وەسەر بوەێ.
وەپای راپۆرتیگ لە ئاژانس "فارس" ئیرانی کە ئاژانس شەفەق نیوز ئەڵگەردانی کردیە؛ وازییە میللی و ناوخۆییەیل لە ئیلام فەیلی تەنیا دڵخوەشییگ سادە نەۊن ئەرا وەسەربردن وەخت بیکاری، بەڵکم بەشیگ بۊن لە فەرهەنگ زارەکی، و هۊر گشتی، و شیواز کارلێک کۆمەڵایەتی نەوەیل وەرین؛ وازییەیلیگ کە مناڵەیل فێر شارەزاییەیل چۊ هویردبینی، و سووکی، و هاوکاری، و پابەندبۊن وە یاسایەیل، و قەبووڵکردن داناین و بردنەوە کردن، لە شان چالاکی لەش.
لە ناو ئی وازییەیلە، هەردوگ وازی (کڵاو روانکی) و (پەلان) شوینیگ تایبەت گرن؛ کە دوو وازین خاوەن سروشت جیاجیا، هەر یەکیگیان بڕیگ لە یاسا و زاراوە و شارەزایی تایبەت وە خوەی دیرێد، و هیمان تۊەنریەێد شوینەواریان لە هۊر نەوە کۊنەیل لە ئیلام پەیا بکریەێد.
جەنگ فڕفانن کڵاو
وازی (کڵاو روانکی) یەکیگە لە وازییە ناوخۆییەیل لە ئیلام، و ناوەگەی پەیوەندی وە چەمک "فڕفانن کڵاو"ەو دیرێد، ئی وازییە وە شسوەیگ گشتی وە شمارەیگ جفت لە وازیکەرەیل وەکاری تیەێد، کە ناوەین 10 تا 12 وازیکەرە.
وازیکەرەیل بەشەو بوون ئەرا دوو تیم، ئەندامەیل تیم یەکەم لەبان زەویەگە وە شیوەی بازنەیی لەبان چوارپەل وسن، و هەر یەکیگیان کڵاویگ خستیەسە سەری، لە وەختیگ تیمەگەی ترەک لە دەیشت بازنەگە وسن و تەقلا دەن یەکیگ لە کڵاوەیل بڕفنن.
وەلی رفانن کڵاوەگە کووتایی کارەگە نییە؛ چۊنکە هەوەجەس وازیکەر پەلاماردەر کڵاوەگە بڕەسنێدە خاڵیگ وەرجەتر دیاریکریاگ کە لە وازیەگە وە (مەرگە) ناوبریاێد.
تیم نیشتگیش رۆڵ وەرگریکەر دوینێد، و تەقلا دەێد لە قول وازیکەرەیل وسیایگ بوەێد ئەرا ریگری لە سەرکەفتنیان، و ئەگەر یەکیگ لە وازیکەرەیل نیشتگ تۊنست لە پای یەکیگ لە وسیایەیل بوەێد، تیم وسیایگ وازیەگە دانەێد و هەردوگ تیمەگە شوینیان ئاڵشت کەن.
لە وەرانوەر یەیش، ئەگەر رفانەرەگە سەرکەفت لە رەسانن کڵاوەگە ئەرا خاڵ (مەرگە)، تیم پەلاماردەر خاڵیگ وەدەس تیەرێد، و تیم نیشتگ لە زەوی وازیەگە مینێدەو.
یەکیگ لە خاڵەیل کیشکردن لە وازیەگە تەواو بوود وەختیگ خاوەن کڵاوەگە تۊنێد لە بڕفنی گلیەو بارێد، و لەی شیوە هەردوگ تیمەگە شوینیان ئاڵشت کەن.
وەڕاسگانی، (کڵاو روانکی) تیکەڵەیگە لە تونی، سووکی، توانای بڕیارداین، وەرگری گشتی، و هاوکاری؛ وازییگە هەوەجە کەێد هەر وازیکەریگ، وەگەرد ئاگاداری ئەرا کارەیل خوەی، چەوی وە رەفتار ئەندامەیل تیم رکابەریش بوود.
وازی (کڵاو روانکی) یەکیگە لە وازییە ناوخۆییەیل ئیلام کە لە کۊنەو لەناو سروشت و بوونەیلیگ چۊ جەژن نەورووز کریاس، و گرنگی پی دریاس چۊ یەکیگ لە چشتەیل کەلەپوور نائامرازی مۆڕاڵی ئەرا پارێزگاگە.
وازی پەلان
وازی (پەلان) وازییگ میللی ترەکە لە ئیلام کە لە ناوەین تەمەنە جیاجیاگان باو بۊە، و بنەمای رانیەسە بان رکابەری لە ناونی دوو تیم، و هویردبینی لە فڕەداین و نیشانەگردن.
لەی وازییە، وازیکەرەیل بەشەو بوون ئەرا دوو تیم کە هەر یەکیگیان سێ کەسە، و یەک کەس چۊ ناوجیکەر دیاری کریەێد.
هەوەجەس زەوی وازیەگە تەخت بوود، و وەشیوەیگ گشتی رووبەریگ وە دریژی 40 مەتر و پانی 3 مەتر ئەرای دیاری کریەێد، و لە هەردوگ دیم زەویەگە، سان تەخت وە شیوەیگ وسیاگ دانریەن، و وازیکەرەیل هەر تیمیگ تەقلا دەن سانە وسیایەیل تیم رکابەر بڕمنێد.
دەسوەپیکردن وازیەگە وە تیروپشک دیاری کریەێد، و لە ری باوەیل تیروپشک لە ناویەن مەردم شیواز (تەڕە و هشکە)ـس.
دۊای دەسوەپیکردن وازیەگە، وازیکەرەیل هەر تیمیگ وە نۆرە سانەیلیان وەرەو سەنگە وسیایەیل تیم رکابەر وەشنن، و ئەگەر فڕەداین وازیکەریگ سان رکابەرەگە بڕمنێد، دەرفەت ئەرای پەیا کەێد جاریگ ترەکیش فڕەێ بەێد.
ئەگەر تیم دەسپیکەر نەتۊەنێد سانەیل تیم رکابەر بڕمنێد، نۆرەگە چوودە لای تیمەگەی ترەک.
لە رواڵەت، (پەلان) چۊ وازییگ سادە دیارە، وەلی لە راسی هەوەجە وە هویردبینی، زانستن مەودا، کۆنترۆڵکردن هاز وەشانن، و هەماهەنگی لە ناونی ئەندامەیل تیمەگە کەێد.
دۊرتر لە تەنیا وازییگ
گرنگی (پەلان) تەنیا لەبان لایەن دڵخوەشیەگەی نییەووسیەێد، جیگر کەلەپوور فەرهەنگی لە پارێزگای ئیلام، رائید ناسری فەڕ ئۊشێد: "وازی (پەلان) فرەترە لە تەنیا رکابەرییگ؛ ئەوە وینەکیشانن هەماهەنگی، هویردبینی، شارەزایی لەش، و رێوڕەسمە فەرهەنگییەیلە".
لە باسە فەرهەنگییەیل پەیوەندیدار وە ئی وازییە، (پەلان) هەمیش پەیوەندی وە باوەڕەیل وارانخوازنەو دیرێد، و لەی دیمەو گوزارشت لە لایەنیگ لە پەیوەندی میژوویی لە ناوەین مەردم و سروشت و زەوی کەێد.
ئی پەیوەندییە لە ناوین وازیەگە و باوەڕە کۆمەڵایەتییەیل و سروشت ئاشکرا کەێد کە ئەراچا نییەتۊەنریەێد وازییە میللییەیل تەنیا چۊ دڵخوەشییگ کۊنە هەژمار بکریەن؛ چۊنکە جارەیلیگ بڕیگ لە باوەڕەیل، زاراوەیل، یاسا کۆمەڵایەتییەیل، و هۊرەیل گشتی ناوچەیگ لەناو خوەیان هەڵگرن.
وازییە میللییەیل لە رخبار فەرامووشکردنن
وەڕێوەبەر گشتی کەلەپوور فەرهەنگی و پیشەسازییە دەسییەیل و گەشتیاری لە پارێزگای ئیلام، فەرزاد شەریفی، باس گرنگی کەلەپوور نائامرازی، و وازییە میللی و ناوخۆییەیلی کرد وە یەکیگ لەو چشتەیلە دریەنە قەڵەم کە بەشیگ لە فەرهەنگ کۆمەڵگا و ناسنامەی ئەندامەیلی نشان دەن.
وە دەسنشانکردن ئەرا دابونەریت، و خوەراکە ناوخۆییەیل، و پڕتاڵەیل، و پیشەسازییە دەسییەیل، و وازییە میللی و ناوخۆییەیل، شەریفی وت: "بڕیگ لەی چشتەیلە لە رخبار فەرامووشکردنن، و تومارکردنیان وە نیشتمانی تۊنێد ری خوەش بکەێد ئەرا پارێزگاریکردنیان و هیشتنیان و زینگکردنەویان".
هەمیش وت "ئامانج لە تومارکردن کەلەپوور نائامرازی تەنیا تومارکردن ناونیشانیگ نییە لەناو لیست شوینەوارە نیشتمانییەیل، بەڵکم هەوەجەس زەمینە فەراهەم بکریەێد ئەرا وەکارهاوردن ئی چشتەیلە و ئامادەبۊنیان لە ژیان ئیسە".
ئەراچە وازییە ناوخۆییەیل وە گرنگ هەژمار کریەن؟
تۊەنریەێد وازییە ناوخۆییەیل وە یەکیگ لە سادەترین ریەیل و دیارترینیان هەژمار بکریەێد ئەرا رەسانن فەرهەنگ لە نەوەیگ ئەرا نەوەیگ ترەک.
زاڕوو مەوقەی وازیکردن تەنیا دڵخوەشی نییەکەێد؛ بەڵکم یاسایەیل فێر بوود، و رێز نۆرەگردن گرێد، و هاوکاری وەگەرد تیمەگە کەێد، و تام داناین زانێد، و وەگەرد کەسەیل ترەک تەقلا دەێد ئەرا وەدیهاوردن ئامانجیگ هاوبەش.
لە وازی (کڵاو روانکی)، گرنگی سووکی و هاوکاری دەرکەفێد، و لە وازی (پەلان)، هویردبینی و فتراق و شارەزایی نیشانەگردن رەنگ دەێدەو.
هەمیش ئی وازییەیلە، لەوەر پەیوەندییان وە ژینگە و فەرهەنگ ناوخۆیی، جیایین وە هەردگ وشە و زاراوەیلیگ کە بەشیگ لە زوان و هۊر زارەکی مەردم ناوچەگە پاریزن.
لەوەر یە، لەناوچگن وازییگ میللی تەنیا واتەی دەسکیشانن نییە لە ئامرازیگ ئەرا دڵخوەشی؛ بەڵکم شایەت واتەی گومبۊن بەشیگ بوود لە بڕیگ هۊر و وشەیل و پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەیل و شیوازەیل کارلێک کە نەوەیل وەرین وەکاری هاوردنە.
رکابەریگ نوو
شیواز ژیان ئمڕوو ئاڵشت بۊە؛ چۊنکە مناڵەیل و گەنجەیل بەشیگ گەورا لە وەختەیل بیکارییان لە فەزای مەجازی، و وازییەیل کۆمپیوتەر، و توڕەیل پەیوەندی کۆمەڵایەتی وەسەر بەن، و ئاساییە کە فرەیگ لە وازییە کەلەپوورییەیل لەناو گەڕەکەیلیش چۊ جاران دۊنریەن.
پرسەگە رەتکردن تەکنۆلۆجیا نییە؛ بەڵکم ئەوەسە کە شوینیگ ئەرا کەلەپوور فەرهەنگی و وازییە میللییەیل لە شان ئامرازەیل دڵخوەشی نوو پەیا بکەیمن.
تۊەنریەێد وازییەیلیگ چۊ (کڵاو روانکی) و (پەلان) دووارە پیشکەش بکریەن، تەنانەت لە چوارچیوەی بەرنامە فەرهەنگییەیل مەکتەو، و فیستیڤاڵەیل ئاواییەیل، و بەرنامەیل جەژن نەورووز، و چالاکییە گەشتیارییەیل.
لە لایگ ترەک، خود ئی فەزا مەجازییەیلە کە بەشیگ لە وازییە کەلەپوورییەیل لە گۆڕەپان رکابەری دۊرخستنە، تۊنن ئامرازیگ بوون ئەرا زینگەوکردنیان؛ تومارکردن قسەیل کەسەیل وەساڵاچگ، و ئامادەکردن ڤیدیۆیەیل فێرکاری، و دیاریکردن یاسای وازییەیل، و بڵاوکردن وینە و هۊرەیل نەوەیل وەرین تۊنێد ئی کەلەپوورە ئەرا نەوەی نوو فامکریاگ و کیشکەر بکەێد.
لە هۊرەو ئەرا زینگەوکردن
ئەرا پارێزگاریکردن لە وازییە میللییەیل لە ئیلام، هەوەجەس یەکەمجار بناسریەن و وە وردی بەڵگەدار بکریەن؛ وە تومارکردن ناو وازیەگە، و شیواز جیوەجیکردنی، و یاسایەیلی، و زاراوە ناوخۆییەیلی، و ئەو چیرووکە کە پەیوەندی وەپیەو دیرن.
دۊای ئەوە، زینگەوکردن راسگانی وەدی تیەێد وەختیگ ئی وازییەیلە گلەو خوەن ئەرا ژیان مەردم.
رێکخستن فیستیڤاڵە ناوخۆییەیل، و رکابەرییە خوەنەوارەیل، و بەرنامە فەرهەنگییەیل لەناو ئاواییەیل و گەڕەکەیلیش، و فێرکردن وازییەیل ئەرا نەوەی نوو، تۊنێد بەشیگ لەی ریە دروس بکەێد.
شایەت وەختیگ هاتۊد کە (کڵاو روانکی) و (پەلان) لە ئەلبووم هۊرەیل نەوەیل کۊن دەربچن و دووارە گیان وەپیان باێد لەناو کۊچەیل و مەکتەوەیل و فیستیڤاڵەیل و چالاکییە فەرهەنگییەیل لە ئیلام؛ چۊنکە ئەو کەلەپوورە کە وازی وەپی نییەکرێد، ئەگەر توماریش بکریەێد، شایەت وە یەواشی لە هۊر مەردم کپەو بوود.